आचारखण्ड — Adhyaya 151

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्वासनिदाना नाम पञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १५१ धन्वन्तरिरुवाच । हिक्रारोगनिदानञ्च वक्ष्ये सुश्रुत ! तच्छृणु । श्वासैकहेतुः प्राग्रूपं संख्या प्रकृतिसंश्रया

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śvāsanidānā nāma pañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 151 dhanvantariruvāca / hikrāroganidānañca vakṣye suśruta ! tacchṛṇu / śvāsaikahetuḥ prāgrūpaṃ saṃkhyā prakṛtisaṃśrayā

1.151.1

हिक्रा भक्ष्योद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च । गम्भीरा च मरुत्तत्र त्वरयायुक्तिसेवितैः

hikrā bhakṣyodbhavā kṣudrā yamalā mahatīti ca / gambhīrā ca maruttatra tvarayāyuktisevitaiḥ

1.151.2

रूक्षतीक्ष्णखराशान्तैरन्नपानैः प्रपीडितः । करोति हिक्रां श्वसनः मन्दशब्दां क्षुधानुगाम्

rūkṣatīkṣṇakharāśāntairannapānaiḥ prapīḍitaḥ / karoti hikrāṃ śvasanaḥ mandaśabdāṃ kṣudhānugām

1.151.3

समं सन्ध्यान्नपानेन या प्रयाति च सान्नजा । आयासात्पवनः क्रुद्धः क्षुद्रां हिक्रां प्रवर्तयेत्

samaṃ sandhyānnapānena yā prayāti ca sānnajā / āyāsātpavanaḥ kruddhaḥ kṣudrāṃ hikrāṃ pravartayet

1.151.4

जत्रुमूलात्परिसृता मन्दवेगवन्ती हि सा । वृद्धिमायासतो याति भुक्तमात्रे च मार्दबम्

jatrumūlātparisṛtā mandavegavantī hi sā / vṛddhimāyāsato yāti bhuktamātre ca mārdabam

1.151.5

चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्रा संप्रवर्तते । परिणामान्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति

cireṇa yamalairvegairyā hikrā saṃpravartate / pariṇāmānmukhe vṛddhiṃ pariṇāme ca gacchati

1.151.6

कम्पयन्ती शिरो ग्रीवां यमलां तां विनिर्दिशेत् । प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतजृम्भिता

kampayantī śiro grīvāṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet / pralāpacchardyatīsāranetraviplutajṛmbhitā

1.151.7

यमला वेगिनी हिक्रा परिणामवती च सा । ध्वस्तभ्रूशङ्खयुग्मस्य श्रुतिविप्लुतचक्षुषः

yamalā veginī hikrā pariṇāmavatī ca sā / dhvastabhrūśaṅkhayugmasya śrutiviplutacakṣuṣaḥ

1.151.8

स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुञ्चती । तुदन्ती मार्गमाणस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्

stambhayantī tanuṃ vācaṃ smṛtiṃ saṃjñāṃ ca muñcatī / tudantī mārgamāṇasya kurvatī marmaghaṭṭanam

1.151.9

पृष्ठतो नमनं सार्ष्यं महाहिक्रा प्रवर्तते । महाशूला महाशब्दा महावेगा महाबला

pṛṣṭhato namanaṃ sārṣyaṃ mahāhikrā pravartate / mahāśūlā mahāśabdā mahāvegā mahābalā

1.151.10

पक्राशयाच्च नाभेर्वा पूर्ववत्सा प्रवर्तते

pakrāśayācca nābhervā pūrvavatsā pravartate

1.151.11

तद्रूपा सा महत्कुर्याञ्जृम्भणां गप्रसारणम् । गम्भीरेण निदानेन गम्भीरा तु सुसाधयेत्

tadrūpā sā mahatkuryāñjṛmbhaṇāṃ gaprasāraṇam / gambhīreṇa nidānena gambhīrā tu susādhayet

1.151.12

आद्ये द्वे वर्जयेदन्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम् । सर्वस्य संचितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः

ādye dve varjayedanye sarvaliṅgāṃ ca veginīm / sarvasya saṃcitāmasya sthavirasya vyavāyinaḥ

1.151.13

व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदकृशस्य च । सर्वे ऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शाघ्रकारिणः

vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya bhaktacchedakṛśasya ca / sarve 'pi rogā nāśāya na tvevaṃ śāghrakāriṇaḥ

1.151.14

हिक्राश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ

hikrāśvāsau yathā tau hi mṛtyukāle kṛtālayau

1.151.15