आचारखण्ड — Adhyaya 153

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे यक्ष्मनिदाना नाम द्विपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १५३ । धन्वन्तरिरुदाच । अरोचकनिदान्ते वक्ष्ये ऽहं सुश्रुताधुना । अरोचको भवेद्दोषैर्जिह्वाहृदयसंश्रयैः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yakṣmanidānā nāma dvipañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 153 / dhanvantarirudāca / arocakanidānte vakṣye 'haṃ suśrutādhunā / arocako bhaveddoṣairjihvāhṛdayasaṃśrayaiḥ

1.153.1

सन्निपातेन मनसः सन्तापेन च पञ्चमः । कषायतिक्तमधुरं वातादिषु मुखं क्रमात्

sannipātena manasaḥ santāpena ca pañcamaḥ / kaṣāyatiktamadhuraṃ vātādiṣu mukhaṃ kramāt

1.153.2

सर्वं वीतरसं शोकक्रोधादिषु यथा मनः । छर्दिदोषैः पृथक्सर्वैर्दुष्टैरन्यैश्च पञ्चमः

sarvaṃ vītarasaṃ śokakrodhādiṣu yathā manaḥ / chardidoṣaiḥ pṛthaksarvairduṣṭairanyaiśca pañcamaḥ

1.153.3

उदानो ऽधिकृतान्दोषान्सर्वं सन्ध्यर्हमस्यति । आशु क्लेशो ऽस्य लावण्यप्रसेकारुचयः क्रमात्

udāno 'dhikṛtāndoṣānsarvaṃ sandhyarhamasyati / āśu kleśo 'sya lāvaṇyaprasekārucayaḥ kramāt

1.153.4

नाभिपृष्ठं रुजत्याशु पार्श्वे चाहारमुत्क्षिपेत् । ततो विच्छ्रिन्नल्पाल्पकषायं फेनिलं वमेत्

nābhipṛṣṭhaṃ rujatyāśu pārśve cāhāramutkṣipet / tato vicchrinnalpālpakaṣāyaṃ phenilaṃ vamet

1.153.5

शब्दोद्गरयुतः कृच्छ्रमनुकृच्छ्रेण वेगवत् । कासास्यशोषकं वातात्स्वरपीडासमन्वितम्

śabdodgarayutaḥ kṛcchramanukṛcchreṇa vegavat / kāsāsyaśoṣakaṃ vātātsvarapīḍāsamanvitam

1.153.6

पित्तात्क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम् । सासृगम्लं कटुतिक्तं तृण्मूर्छादाहपाकवत्

pittātkṣārodakanibhaṃ dhūmraṃ haritapītakam / sāsṛgamlaṃ kaṭutiktaṃ tṛṇmūrchādāhapākavat

1.153.7

कफात्स्निग्धं घनं पीतं श्लेष्मतस्तु समाक्षिकम् । मधुरं लवणं भूरि प्रसक्तं लोमहर्षणम्

kaphātsnigdhaṃ ghanaṃ pītaṃ śleṣmatastu samākṣikam / madhuraṃ lavaṇaṃ bhūri prasaktaṃ lomaharṣaṇam

1.153.8

मखश्वयथुमाधुर्यतन्द्राहृल्लासकासवान् । सर्वैर्लिङ्गैः समापन्नस्त्याज्यो भवति सर्वथा

makhaśvayathumādhuryatandrāhṛllāsakāsavān / sarvairliṅgaiḥ samāpannastyājyo bhavati sarvathā

1.153.9

सर्वं यस्य च विद्विष्टं दर्शनश्रवणादिभिः । वातादिनैव संक्रुद्धकृमिदुष्टान्नजे गदे । शूलवेपतुहृल्लासो विशेषात्कृमिजे भवेत्

sarvaṃ yasya ca vidviṣṭaṃ darśanaśravaṇādibhiḥ / vātādinaiva saṃkruddhakṛmiduṣṭānnaje gade / śūlavepatuhṛllāso viśeṣātkṛmije bhavet

1.153.10