आचारखण्ड — Adhyaya 208

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे छन्दः शास्त्रेछन्दःसंज्ञापरिभाषानिरूपणं नाम सप्तोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २०८ सूत उवाच । आर्यालक्ष्म त्वष्ट गणाः सदा जो विषमे न हि । षष्ठे जो न्लौ वापि भवेत् पदं षष्ठे द्वितीयलात्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe chandaḥ śāstrechandaḥsaṃjñāparibhāṣānirūpaṇaṃ nāma saptottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 208 sūta uvāca / āryālakṣma tvaṣṭa gaṇāḥ sadā jo viṣame na hi / ṣaṣṭhe jo nlau vāpi bhavet padaṃ ṣaṣṭhe dvitīyalāt

1.208.1

आदितः सप्तमे ह्रस्वा द्वितीयार्धे शरे ततः । त्रिगणाङ्घ्रिश्च पथ्या स्याद्विपुला वह्निलङ्घनात्

āditaḥ saptame hrasvā dvitīyārdhe śare tataḥ / trigaṇāṅghriśca pathyā syādvipulā vahnilaṅghanāt

1.208.2

ग्मध्ये द्वितुर्यौ जौ चपला मुखपूर्वादिचापला । द्वितीयार्धे सजघना आर्याजातेश्च लक्षणम्

gmadhye dvituryau jau capalā mukhapūrvādicāpalā / dvitīyārdhe sajaghanā āryājāteśca lakṣaṇam

1.208.3

आर्या प्रथमार्धलक्ष्म गीतिः स्याच्चेद्दलद्वये । उपगीतिर्द्वितीयार्धादुद्गीतिर्व्यत्ययाद्भवेत्

āryā prathamārdhalakṣma gītiḥ syācceddaladvaye / upagītirdvitīyārdhādudgītirvyatyayādbhavet

1.208.4

आर्यागीतिश्चान्तगुरुर्गोतिजातेश्च लक्षणम् । षट् कला विषमे चेत्स्युः समे ऽष्टौ न निरन्तराः । समा पराश्रिता न स्याद्वैतालीये रलौ गुरुः

āryāgītiścāntagururgotijāteśca lakṣaṇam / ṣaṭ kalā viṣame cetsyuḥ same 'ṣṭau na nirantarāḥ / samā parāśritā na syādvaitālīye ralau guruḥ

1.208.5

अन्तेर् यौ पूर्ववदिदमौपच्छन्दसिकं मतम्

anter yau pūrvavadidamaupacchandasikaṃ matam

1.208.6

भाद्गौ स्यादापातलिका ज्ञेयाथो दक्षिणान्तिका । पराश्रितो द्वितीयो लः पादेषु निखिलेष्वपि

bhādgau syādāpātalikā jñeyātho dakṣiṇāntikā / parāśrito dvitīyo laḥ pādeṣu nikhileṣvapi

1.208.7

उदीच्यवृत्तिरसमे प्राच्यवृत्तिस्तु युग्मके । सपञ्चमश्चतुर्थांशे युगपत्तौ प्रवृत्तकम्

udīcyavṛttirasame prācyavṛttistu yugmake / sapañcamaścaturthāṃśe yugapattau pravṛttakam

1.208.8

उदीच्याद्यङ्घ्रिसंयोगाद्युग्मपादैकपादिका । चारुहासिन्ययुग्माङ्घ्रौ वैतालीयस्य संग्रहः

udīcyādyaṅghrisaṃyogādyugmapādaikapādikā / cāruhāsinyayugmāṅghrau vaitālīyasya saṃgrahaḥ

1.208.9

वक्त्रं नाद्यान्नसौ स्यातां चतुर्थाद्यगणो भवेत् । पथ्यावक्त्रं जेन समे विपरीतादिरन्यथा

vaktraṃ nādyānnasau syātāṃ caturthādyagaṇo bhavet / pathyāvaktraṃ jena same viparītādiranyathā

1.208.10

उसमे नश्च चपला विपुला लघुसप्तमा । निखिले वा सैतवस्य म्रौ न्तौ चाब्धेस्तत्पूर्वकौ

usame naśca capalā vipulā laghusaptamā / nikhile vā saitavasya mrau ntau cābdhestatpūrvakau

1.208.11

षोडशलो ऽचलधृतिर्मात्रासमकमुच्यते

ṣoḍaśalo 'caladhṛtirmātrāsamakamucyate

1.208.12

नवमलस्तथा गो ऽन्त्यः जो न्लौवाथाम्बुधेर्यथा । विश्लोकः स्यात्तच्चतुष्कद्विगुणाद्वानवासिका

navamalastathā go 'ntyaḥ jo nlauvāthāmbudheryathā / viślokaḥ syāttaccatuṣkadviguṇādvānavāsikā

1.208.13

बाणाष्टनवकेषु स्याल्लश्चित्रा षोडशात्मिका । सममात्रासमादिष्टं पदाकुलकमीरितम्

bāṇāṣṭanavakeṣu syāllaścitrā ṣoḍaśātmikā / samamātrāsamādiṣṭaṃ padākulakamīritam

1.208.14

वृत्तमात्रा विना वर्णैर्ला वर्णा गुरुभिर्विना । गुरुवो लैर्दले नित्यं प्रमाणमिति निश्चितम्

vṛttamātrā vinā varṇairlā varṇā gurubhirvinā / guruvo lairdale nityaṃ pramāṇamiti niścitam

1.208.15

अष्टाविंशातिला गन्ता प्रथमार्धे द्वितीयके । त्रिंशदस्यां शिखा गन्ता खञ्जातद्व्यत्ययाद्भवेत्

aṣṭāviṃśātilā gantā prathamārdhe dvitīyake / triṃśadasyāṃ śikhā gantā khañjātadvyatyayādbhavet

1.208.16

षोडशानङ्गक्रीडा गा द्वात्रिंशच्चरमे च लाः । सप्तविंशातिला गन्ता दलयो रुचिरा द्वयोः

ṣoḍaśānaṅgakrīḍā gā dvātriṃśaccarame ca lāḥ / saptaviṃśātilā gantā dalayo rucirā dvayoḥ

1.208.17

मात्रावृत्तानि चोक्तानि वर्णवृत्तानि वच्मि वै

mātrāvṛttāni coktāni varṇavṛttāni vacmi vai

1.208.18