आचारखण्ड — Adhyaya 234

इति श्रीगारुडे महापुराणे मार्कण्डेयकृतं मृत्य्वष्टकस्तोत्रं नाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २३४ सूत उवाच । वक्ष्ये ऽहमच्युतस्तोत्रं शृणु शौनक सर्वदम् । ब्रह्मा पृष्टो नारदाय यथोवाच तथा परम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe mārkaṇḍeyakṛtaṃ mṛtyvaṣṭakastotraṃ nāma trayastriṃśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 234 sūta uvāca / vakṣye 'hamacyutastotraṃ śṛṇu śaunaka sarvadam / brahmā pṛṣṭo nāradāya yathovāca tathā param

1.234.1

नारद उवाच । यथाक्षयो ऽव्ययो विष्णुः स्तोतव्यो वरदो मया । प्रत्यहं चार्चनाकाले तथा त्वं वक्तुमर्हसि

nārada uvāca / yathākṣayo 'vyayo viṣṇuḥ stotavyo varado mayā / pratyahaṃ cārcanākāle tathā tvaṃ vaktumarhasi

1.234.2

ते धन्यास्ते सुजन्मानस्ते हि सर्वसुखप्रदाः । सफलं जीवितं तेषां ये स्तुवन्ति सदाच्युतम्

te dhanyāste sujanmānaste hi sarvasukhapradāḥ / saphalaṃ jīvitaṃ teṣāṃ ye stuvanti sadācyutam

1.234.3

ब्रह्मोवाच । मुने स्तोत्रं प्रवक्ष्यामिः वासुदेवस्य मुक्तिदम् । शृणु येन स्तुतः सम्यक् पूजाकाले प्रसीदति

brahmovāca / mune stotraṃ pravakṣyāmiḥ vāsudevasya muktidam / śṛṇu yena stutaḥ samyak pūjākāle prasīdati

1.234.4

ॐ नमो (भगवतेः वासुदेवाच नमः सर्वापहारिणे । नमो विशुद्धदेहाय नमो ज्ञानस्वरूपिणे

oṃ namo (bhagavateḥ vāsudevāca namaḥ sarvāpahāriṇe / namo viśuddhadehāya namo jñānasvarūpiṇe

1.234.5

नमः सर्वसुरेशाय नमः श्रीवत्सधारिणे । नमश्चर्मासिहस्ताय नमः पङ्कजमालिने

namaḥ sarvasureśāya namaḥ śrīvatsadhāriṇe / namaścarmāsihastāya namaḥ paṅkajamāline

1.234.6

नमो विश्वप्रतिष्ठाय नमः पीताम्बराय च । नमो नृसिंहरूपाय वैकुण्ठाय नमोनमः

namo viśvapratiṣṭhāya namaḥ pītāmbarāya ca / namo nṛsiṃharūpāya vaikuṇṭhāya namonamaḥ

1.234.7

नमः पङ्कजनाभाय नमः क्षीरोदशायिने । नमः सहस्रशीर्षाय नमो नागाङ्गशायिने

namaḥ paṅkajanābhāya namaḥ kṣīrodaśāyine / namaḥ sahasraśīrṣāya namo nāgāṅgaśāyine

1.234.8

नमः परशुहस्ताय नमः क्षत्त्रान्तकारिणे । नमः सत्यप्रतिज्ञाय ह्यजिताय नमोनमः

namaḥ paraśuhastāya namaḥ kṣattrāntakāriṇe / namaḥ satyapratijñāya hyajitāya namonamaḥ

1.234.9

नमस्त्रै लोक्यनाथाय नमश्चक्रधारय च । नमः शिवाय सूक्ष्माय पुराणाय नमोनमः

namastrai lokyanāthāya namaścakradhāraya ca / namaḥ śivāya sūkṣmāya purāṇāya namonamaḥ

1.234.10

नमो वामनरूपाय बलिराज्यापहारिणे । नमो यज्ञवराहाय गोविन्दाय नमोनमः

namo vāmanarūpāya balirājyāpahāriṇe / namo yajñavarāhāya govindāya namonamaḥ

1.234.11

नमस्ते परमानन्द नमस्ते परमाक्षर । नमस्ते ज्ञानसद्भाव नमस्ते ज्ञानदायक

namaste paramānanda namaste paramākṣara / namaste jñānasadbhāva namaste jñānadāyaka

1.234.12

नमस्ते परमाद्वैत नमस्ते पुरुषोत्तम । नमस्ते विश्वकृद्देव नमस्ते विश्वभावन

namaste paramādvaita namaste puruṣottama / namaste viśvakṛddeva namaste viśvabhāvana

1.234.13

नमस्ते स्ताद्विश्वनाथ नमस्तेः विश्वकारण । नमस्ते मधुदैत्यघ्न नमस्ते रावणान्तक

namaste stādviśvanātha namasteḥ viśvakāraṇa / namaste madhudaityaghna namaste rāvaṇāntaka

1.234.14

नमस्ते कंसकेशिघ्न नमस्ते कैटभार्दन । नमस्ते शतपत्राक्ष नमस्ते गरुडध्वज

namaste kaṃsakeśighna namaste kaiṭabhārdana / namaste śatapatrākṣa namaste garuḍadhvaja

1.234.15

नमस्ते कालनेमिघ्न नमस्ते गरुडासन । नमस्ते देवकीपुत्र नमस्ते वृष्णिनन्दन

namaste kālanemighna namaste garuḍāsana / namaste devakīputra namaste vṛṣṇinandana

1.234.16

नमस्ते रुक्मिणीकान्त नमस्ते दितिनन्दन । नमस्ते गोकुलावास नमस्ते गोकुलप्रिय

namaste rukmiṇīkānta namaste ditinandana / namaste gokulāvāsa namaste gokulapriya

1.234.17

जय गोपवपुः कृष्ण जय गोपीजनप्रिय । जय गोवर्धनाधार जय गोकुलवर्धन

jaya gopavapuḥ kṛṣṇa jaya gopījanapriya / jaya govardhanādhāra jaya gokulavardhana

1.234.18

जय रावणवीरघ्न जय चाणूरनाशन । जय वृष्णिकुलोद्द्योत जय कालीयमर्दन

jaya rāvaṇavīraghna jaya cāṇūranāśana / jaya vṛṣṇikuloddyota jaya kālīyamardana

1.234.19

जय सत्य जगत्साक्षिन् जय सर्वार्थसाधक । जय वेदान्तविद्वेद्य जय सर्वद माधव

jaya satya jagatsākṣin jaya sarvārthasādhaka / jaya vedāntavidvedya jaya sarvada mādhava

1.234.20

जय सर्वाश्रयाव्यक्त जय सर्वग माधव । जय सूक्ष्म चिदान्दन जय चित्तनिरञ्जन

jaya sarvāśrayāvyakta jaya sarvaga mādhava / jaya sūkṣma cidāndana jaya cittanirañjana

1.234.21

जयस्ते ऽस्तु निरालम्ब जय शान्त सनातन । जय नाथ जगत्पुष्ट (त्पूज्य) जय विष्णो नमो ऽस्तूते

jayaste 'stu nirālamba jaya śānta sanātana / jaya nātha jagatpuṣṭa (tpūjya) jaya viṣṇo namo 'stūte

1.234.22

त्वं गुरुस्त्वं हरे शिष्यस्त्वं दीक्षामन्त्रमण्डलम् । त्वं न्यासमुद्रासमयास्त्वं च पुष्पादिसाधनम्

tvaṃ gurustvaṃ hare śiṣyastvaṃ dīkṣāmantramaṇḍalam / tvaṃ nyāsamudrāsamayāstvaṃ ca puṣpādisādhanam

1.234.23

त्वमाधारस्त्वं ह्यनन्तस्त्वं कूर्मःस्त्वं धराम्बुजम् । धर्मज्ञानादयस्त्वं हि वेदिमण्डलशक्तयः

tvamādhārastvaṃ hyanantastvaṃ kūrmaḥstvaṃ dharāmbujam / dharmajñānādayastvaṃ hi vedimaṇḍalaśaktayaḥ

1.234.24

त्वं प्रभो छलभृद्रामस्त्वं पुनः स खरान्तकः । त्वं ब्रह्मर्षिश्चदेवस्त्वं विष्णुः सत्यपराक्रमः

tvaṃ prabho chalabhṛdrāmastvaṃ punaḥ sa kharāntakaḥ / tvaṃ brahmarṣiścadevastvaṃ viṣṇuḥ satyaparākramaḥ

1.234.25

त्वं नृसिंहः परानन्दो वराहस्त्वं धराधरः । त्वं सुपर्णस्तथा चक्रं त्वं गदा शङ्ख एव च

tvaṃ nṛsiṃhaḥ parānando varāhastvaṃ dharādharaḥ / tvaṃ suparṇastathā cakraṃ tvaṃ gadā śaṅkha eva ca

1.234.26

त्वं श्रीः प्रभो त्वं मुष्टिसत्वं त्वं माला देव शावती । श्रीवत्सः कौस्तुभस्त्वं हि शार्ङ्गो त्वं च तथेषुधिः

tvaṃ śrīḥ prabho tvaṃ muṣṭisatvaṃ tvaṃ mālā deva śāvatī / śrīvatsaḥ kaustubhastvaṃ hi śārṅgo tvaṃ ca tatheṣudhiḥ

1.234.27

त्वं खड्गचर्मणा सार्धं त्वं दिक्पालास्तथा प्रभो । त्वं वेधास्त्वं विधाता च त्वं यमस्त्वं हुताशनः

tvaṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tvaṃ dikpālāstathā prabho / tvaṃ vedhāstvaṃ vidhātā ca tvaṃ yamastvaṃ hutāśanaḥ

1.234.28

त्वं धनेशस्त्वमीशानस्त्वमिन्द्रस्त्वमपांपतिः । त्वं रक्षो ऽधिपतिः साध्यस्त्वं वायुस्त्वं निशाकरः

tvaṃ dhaneśastvamīśānastvamindrastvamapāṃpatiḥ / tvaṃ rakṣo 'dhipatiḥ sādhyastvaṃ vāyustvaṃ niśākaraḥ

1.234.29

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ त्वं मरुद्गणाः । त्वं दैत्या दानवा नागास्त्वं यक्षा राक्षसाः खगाः

ādityā vasavo rudrā aśvinau tvaṃ marudgaṇāḥ / tvaṃ daityā dānavā nāgāstvaṃ yakṣā rākṣasāḥ khagāḥ

1.234.30

गन्धर्वाप्यरसः सिद्धाः पितरस्त्वं महामराः । भूतानि विषयस्त्वं हि त्वमव्यक्तेन्द्रियाणि च

gandharvāpyarasaḥ siddhāḥ pitarastvaṃ mahāmarāḥ / bhūtāni viṣayastvaṃ hi tvamavyaktendriyāṇi ca

1.234.31

मनोबुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञस्त्वं हृदीश्वरः । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोङ्कारः समित्कुशाः

manobuddhirahaṅkāraḥ kṣetrajñastvaṃ hṛdīśvaraḥ / tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṅkāraḥ samitkuśāḥ

1.234.32

त्वं वेदी त्वं हरे दीक्षा त्वं यूपस्त्वं हुताशनः । त्वं पत्नी त्वं पुरोडाशस्त्वं शाला स्त्रुक्च त्वं स्तुवः

tvaṃ vedī tvaṃ hare dīkṣā tvaṃ yūpastvaṃ hutāśanaḥ / tvaṃ patnī tvaṃ puroḍāśastvaṃ śālā strukca tvaṃ stuvaḥ

1.234.33

ग्रावाणः सकलं त्वं हि सदस्यास्त्वं सदाक्षिणः । त्वं सूर्पादिस्त्वं च ब्रह्मा मुसलोलूखले ध्रुवम्

grāvāṇaḥ sakalaṃ tvaṃ hi sadasyāstvaṃ sadākṣiṇaḥ / tvaṃ sūrpādistvaṃ ca brahmā musalolūkhale dhruvam

1.234.34

त्वं होता यजमानस्त्वं त्वं धान्यं पशुयाजकः । त्वमध्वर्युस्त्वमुद्गाता त्वं यज्ञः पुरुषोत्तमः

tvaṃ hotā yajamānastvaṃ tvaṃ dhānyaṃ paśuyājakaḥ / tvamadhvaryustvamudgātā tvaṃ yajñaḥ puruṣottamaḥ

1.234.35

दिक्पातालमहि व्योम द्यौस्त्वं नक्षत्रकारकः । देवतिर्यङ्मनुष्येषु जगदेतच्चराचरम्

dikpātālamahi vyoma dyaustvaṃ nakṣatrakārakaḥ / devatiryaṅmanuṣyeṣu jagadetaccarācaram

1.234.36

यत्किञ्चिद्दृश्यते देव ब्रह्माण्डमखिलं जगत् । तव रूपमिदं सर्वं दृष्ट्यर्थं संप्रकाशितम्

yatkiñciddṛśyate deva brahmāṇḍamakhilaṃ jagat / tava rūpamidaṃ sarvaṃ dṛṣṭyarthaṃ saṃprakāśitam

1.234.37

नाथयन्ते परं ब्रह्म दैवेरपि दुरासदम् । कस्तञ्जानाति विमलं योगगम्यमतीन्द्रियम्

nāthayante paraṃ brahma daiverapi durāsadam / kastañjānāti vimalaṃ yogagamyamatīndriyam

1.234.38

अक्षयं पुरुषं नित्यमव्यक्तमजमव्ययम् । प्रलयोत्पत्तिरहितं सर्वव्यापिनमीश्वरम्

akṣayaṃ puruṣaṃ nityamavyaktamajamavyayam / pralayotpattirahitaṃ sarvavyāpinamīśvaram

1.234.39

सर्वज्ञं निर्गुणं शुद्धमानन्दमजरं परम् । बोधरूपं ध्रुवं शान्तं पूर्णमद्वैतमक्षयम्

sarvajñaṃ nirguṇaṃ śuddhamānandamajaraṃ param / bodharūpaṃ dhruvaṃ śāntaṃ pūrṇamadvaitamakṣayam

1.234.40

अवतारेषु या मूर्तिर्विदूरे देव दृश्यते । परं भावंमजानन्तस्त्वां भजन्ति दिवौकसः

avatāreṣu yā mūrtirvidūre deva dṛśyate / paraṃ bhāvaṃmajānantastvāṃ bhajanti divaukasaḥ

1.234.41

कथं त्वामीदृशं सूक्ष्मं शक्नोमि पुरुषोत्तम । अराधयितुमीशान मनोगम्यमगोचरम्

kathaṃ tvāmīdṛśaṃ sūkṣmaṃ śaknomi puruṣottama / arādhayitumīśāna manogamyamagocaram

1.234.42

इह यन्मण्डले नाथ पूज्यते विधिवत्क्रमैः । पुष्पधूपादिभिर्यत्र तत्र सर्वा विभूतयः

iha yanmaṇḍale nātha pūjyate vidhivatkramaiḥ / puṣpadhūpādibhiryatra tatra sarvā vibhūtayaḥ

1.234.43

संकर्षणादिभेदेन तव यत् पूजिता मया । क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं यत्कृतं न कृतं मया

saṃkarṣaṇādibhedena tava yat pūjitā mayā / kṣantumarhasi tatsarvaṃ yatkṛtaṃ na kṛtaṃ mayā

1.234.44

न शक्नोमि विभो सम्यक्कर्तुं पूजां यथोदिताम् । यत्कृतं जपहोमादि असाध्यं पुरुषोत्तम

na śaknomi vibho samyakkartuṃ pūjāṃ yathoditām / yatkṛtaṃ japahomādi asādhyaṃ puruṣottama

1.234.45

विनिष्पादयितुं भक्त्या अत स्त्वां क्षमयाम्यहम् । दिवा रात्रौ च सन्ध्यायां सर्वावस्थासु चेष्टतः

viniṣpādayituṃ bhaktyā ata stvāṃ kṣamayāmyaham / divā rātrau ca sandhyāyāṃ sarvāvasthāsu ceṣṭataḥ

1.234.46

अचला तु हरे ! भक्तिस्तवाङ्घ्रियुगले मम । शरिरे न (ण) तथा प्रीतिर्न च धर्मादिकेषु च

acalā tu hare ! bhaktistavāṅghriyugale mama / śarire na (ṇa) tathā prītirna ca dharmādikeṣu ca

1.234.47

यथा त्वयि जगन्नाथ प्रीतिंरात्यन्तिकी मम । किं तेन न कृतं कर्म स्वर्गमोक्षादिसाधनम्

yathā tvayi jagannātha prītiṃrātyantikī mama / kiṃ tena na kṛtaṃ karma svargamokṣādisādhanam

1.234.48

यस्य विष्णौ दृढा भक्तिः सर्वकामफलप्रदे । पूजां कर्तुं तथा स्तोत्रं कः शक्नोति तवाच्युत

yasya viṣṇau dṛḍhā bhaktiḥ sarvakāmaphalaprade / pūjāṃ kartuṃ tathā stotraṃ kaḥ śaknoti tavācyuta

1.234.49

स्तुतं तु पूजितं मे ऽद्य तत्क्षमस्व नमो ऽस्तु ते । इति चक्रधारस्तोत्रं मया सम्यगुदाहृतम् । स्तौहि विष्णुं मुने भक्त्या यदीच्छसि परं पदम्

stutaṃ tu pūjitaṃ me 'dya tatkṣamasva namo 'stu te / iti cakradhārastotraṃ mayā samyagudāhṛtam / stauhi viṣṇuṃ mune bhaktyā yadīcchasi paraṃ padam

1.234.50

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति पूजाकाले जगद्घुरुम्

stotreṇānena yaḥ stauti pūjākāle jagadghurum

1.234.51

अचिराल्लभते मोक्षं छित्वा संसारबन्धनम् । अन्यो ऽपि यो जपेद्भक्त्या त्रिसन्ध्यं नियतः शुचिः

acirāllabhate mokṣaṃ chitvā saṃsārabandhanam / anyo 'pi yo japedbhaktyā trisandhyaṃ niyataḥ śuciḥ

1.234.52

इदं स्तोत्रं मुने सो ऽपि सर्वकाममवाप्नुयात् । पुत्रार्थो लभते पुत्रान्बद्धो मुच्यते बन्धनात्

idaṃ stotraṃ mune so 'pi sarvakāmamavāpnuyāt / putrārtho labhate putrānbaddho mucyate bandhanāt

1.234.53

रोगाद्विमुच्यते रागी लभते निर्धनो धनम् । विद्यार्थो लभते विद्यां भग्यं कीर्ति च विन्दति

rogādvimucyate rāgī labhate nirdhano dhanam / vidyārtho labhate vidyāṃ bhagyaṃ kīrti ca vindati

1.234.54

जाति स्मरत्वं मेधावी यद्यदिच्छति चेतसा । स धन्यः सर्ववित्प्राज्ञःस साधुः सर्वकर्मकृत्

jāti smaratvaṃ medhāvī yadyadicchati cetasā / sa dhanyaḥ sarvavitprājñaḥsa sādhuḥ sarvakarmakṛt

1.234.55

स सत्यवाकूछुचिर्दाता यः स्तौति पुरुषोत्तमम् । असंभाष्या हि ते सर्वे सर्वधर्मबहिष्कृताः

sa satyavākūchucirdātā yaḥ stauti puruṣottamam / asaṃbhāṣyā hi te sarve sarvadharmabahiṣkṛtāḥ

1.234.56

येषां प्रवर्तने नास्ति हरिमुद्दिश्य सत्क्रिया । न शुद्धं विद्यते तस्य मनो वाक्च दुरात्मनः

yeṣāṃ pravartane nāsti harimuddiśya satkriyā / na śuddhaṃ vidyate tasya mano vākca durātmanaḥ

1.234.57

यस्य सर्वार्थदे विष्णौ भक्तिर्नाव्यभिचारिणी । आराध्य विधिवद्देवं हरिं सर्वसुखप्रदम्

yasya sarvārthade viṣṇau bhaktirnāvyabhicāriṇī / ārādhya vidhivaddevaṃ hariṃ sarvasukhapradam

1.234.58

प्राप्नोति पुरुषः सम्यग्यद्यत्प्रार्थयते फलम् । कर्म कामादिकं सर्वं श्रद्धधानः सुरोत्तमः । असुरादिवपुः सिद्धैर्देयते यस्य नान्तरम्

prāpnoti puruṣaḥ samyagyadyatprārthayate phalam / karma kāmādikaṃ sarvaṃ śraddhadhānaḥ surottamaḥ / asurādivapuḥ siddhairdeyate yasya nāntaram

1.234.59

सकलमुनिभिराद्यश्चिन्त्यते यो हि शुद्धो निखिलहृदि निविष्टो वेत्ति यः सर्वसाक्षी । तमजममृतमीशं वासुदेवं नतो ऽस्मि भयमरणविहीनं नित्यमानन्दरूपम्

sakalamunibhirādyaścintyate yo hi śuddho nikhilahṛdi niviṣṭo vetti yaḥ sarvasākṣī / tamajamamṛtamīśaṃ vāsudevaṃ nato 'smi bhayamaraṇavihīnaṃ nityamānandarūpam

1.234.60

निखिलभुवन नाथं शाश्वतं सुप्रसन्नं त्वतिविमलविशुद्धं निर्गुणं भवपुष्पैः । सुखमुदितसमस्तं पूजयाम्यात्मभावं विशतु हृदयपद्मे सर्वसाक्षी चिदात्मा

nikhilabhuvana nāthaṃ śāśvataṃ suprasannaṃ tvativimalaviśuddhaṃ nirguṇaṃ bhavapuṣpaiḥ / sukhamuditasamastaṃ pūjayāmyātmabhāvaṃ viśatu hṛdayapadme sarvasākṣī cidātmā

1.234.61

एवं मयोक्तं परमप्रभावमाद्यन्तहीनस्य परस्य विष्णोः । तस्माद्विचिन्त्यः परमेश्वरो ऽसौ विमुक्तिकामेन नरेण सम्यक्

evaṃ mayoktaṃ paramaprabhāvamādyantahīnasya parasya viṣṇoḥ / tasmādvicintyaḥ parameśvaro 'sau vimuktikāmena nareṇa samyak

1.234.62

बोधस्वरूपं पुरुषं पुराणमादित्यवर्णं विमलं विशुद्धम् । सञ्चिन्त्य विष्णुं परमद्वितीयं कस्तत्र योगी न लंय प्रयाति

bodhasvarūpaṃ puruṣaṃ purāṇamādityavarṇaṃ vimalaṃ viśuddham / sañcintya viṣṇuṃ paramadvitīyaṃ kastatra yogī na laṃya prayāti

1.234.63

इमं स्तवं यः सततं मनुष्यः पठेच्च तद्वत्प्रयतः प्रशान्तः । स धूतपाप्मा विततप्रभावः प्रयाति लोकं विततं मुरारेः

imaṃ stavaṃ yaḥ satataṃ manuṣyaḥ paṭhecca tadvatprayataḥ praśāntaḥ / sa dhūtapāpmā vitataprabhāvaḥ prayāti lokaṃ vitataṃ murāreḥ

1.234.64

यः प्रार्थयत्यर्थमशेषसौख्यं धर्मं च कामं च तथैव मोक्षम् । स सर्वमुत्सृज्य परं पुराणं प्रयाति विष्णुं शरणं वरेण्यम्

yaḥ prārthayatyarthamaśeṣasaukhyaṃ dharmaṃ ca kāmaṃ ca tathaiva mokṣam / sa sarvamutsṛjya paraṃ purāṇaṃ prayāti viṣṇuṃ śaraṇaṃ vareṇyam

1.234.65

विभुं प्रभुं विश्वधरं विशुद्धमशेषसंसारविनाशहेतुम् । यो वासुदेवं विमलं प्रपन्नः स मोक्षमाप्नोति विमुक्तसङ्गः

vibhuṃ prabhuṃ viśvadharaṃ viśuddhamaśeṣasaṃsāravināśahetum / yo vāsudevaṃ vimalaṃ prapannaḥ sa mokṣamāpnoti vimuktasaṅgaḥ

1.234.66