आचारखण्ड — Adhyaya 67

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे शालग्रामषष्ट्यूब्दस्वरोदयानां निरूपणं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ६७ (इति ज्योतिः शास्त्रं समाप्तम्) । सूत उवाच । हरेः श्रुत्वा हरो गौरीं देहस्थं ज्ञानमब्रवीत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre śālagrāmaṣaṣṭyūbdasvarodayānāṃ nirūpaṇaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 67 (iti jyotiḥ śāstraṃ samāptam) / sūta uvāca / hareḥ śrutvā haro gaurīṃ dehasthaṃ jñānamabravīt

1.67.1

कुजो वह्नी रविः पृथ्वी सौरिरापः प्रकीर्तितः । वायुसंस्थास्थितो राहुर्दक्षरन्ध्रावभासकः

kujo vahnī raviḥ pṛthvī saurirāpaḥ prakīrtitaḥ / vāyusaṃsthāsthito rāhurdakṣarandhrāvabhāsakaḥ

1.67.2

गुरुः शुक्रस्तथा सौम्यश्चन्द्रश्चैव चतुर्थकः । वामनाडीं तु मध्यस्थां कारयेदात्मनस्तथा

guruḥ śukrastathā saumyaścandraścaiva caturthakaḥ / vāmanāḍīṃ tu madhyasthāṃ kārayedātmanastathā

1.67.3

यदाचर इलायुक्तस्तदा कर्मसमाचरेत् । स्थानसेवां तथा ध्यानं वाणिज्यं राजदर्शनम्

yadācara ilāyuktastadā karmasamācaret / sthānasevāṃ tathā dhyānaṃ vāṇijyaṃ rājadarśanam

1.67.4

अन्यानि शुभकर्माणि कारयेत प्रयत्नतः । दक्षनाडीप्रवाहे तु शनिर्भौमश्च सैहिकः

anyāni śubhakarmāṇi kārayeta prayatnataḥ / dakṣanāḍīpravāhe tu śanirbhaumaśca saihikaḥ

1.67.5

इनश्चैव तथाप्ये पापानामुदयो भवेत् । शुभाशुभविवेको हि ज्ञायते तु स्वरोदयात्

inaścaiva tathāpye pāpānāmudayo bhavet / śubhāśubhaviveko hi jñāyate tu svarodayāt

1.67.6

देहमध्ये स्थिता नाड्यो बहुरूपाः सुविस्तराः । नाभेरधस्ताद्यः कन्दस्त्वङ्कुरास्तत्र निर्गताः

dehamadhye sthitā nāḍyo bahurūpāḥ suvistarāḥ / nābheradhastādyaḥ kandastvaṅkurāstatra nirgatāḥ

1.67.7

द्विसप्ततिसहस्राणि नाभिमध्ये व्यवस्थिते । चक्रवच्च स्थितास्तास्तु सर्वाः प्राणहराः स्मृताः

dvisaptatisahasrāṇi nābhimadhye vyavasthite / cakravacca sthitāstāstu sarvāḥ prāṇaharāḥ smṛtāḥ

1.67.8

तासां मध्ये त्रयः श्रेष्ठा वामदक्षैणमध्यमाः । वामा सोमात्मिका प्रोक्ता दक्षिणा रविसन्निभा

tāsāṃ madhye trayaḥ śreṣṭhā vāmadakṣaiṇamadhyamāḥ / vāmā somātmikā proktā dakṣiṇā ravisannibhā

1.67.9

मध्यमा च भवेदग्निः फलन्ती कालपूरिणी । वामा ह्यमृतरूपा च जगदाप्यायने स्थिता

madhyamā ca bhavedagniḥ phalantī kālapūriṇī / vāmā hyamṛtarūpā ca jagadāpyāyane sthitā

1.67.10

दक्षिणा रौद्रभागेन जगच्छोषयते सदा । द्वयोर्वाहे तु मृत्युः स्यात्सर्वकार्यविनाशिनी

dakṣiṇā raudrabhāgena jagacchoṣayate sadā / dvayorvāhe tu mṛtyuḥ syātsarvakāryavināśinī

1.67.11

निर्गमे तु भवेद्वामा प्रवेशे दक्षैणा स्मृता । इडाचारे तथा सौम्यं चन्द्रसूर्यगतस्तथा

nirgame tu bhavedvāmā praveśe dakṣaiṇā smṛtā / iḍācāre tathā saumyaṃ candrasūryagatastathā

1.67.12

कारयेत्क्रूर कर्माणि प्राणे पिङ्गलसंस्थिते । यात्रायां सर्वकार्येषु विषापहारणे इडा

kārayetkrūra karmāṇi prāṇe piṅgalasaṃsthite / yātrāyāṃ sarvakāryeṣu viṣāpahāraṇe iḍā

1.67.13

भोजने मैथुने युद्धे पिङ्गला सिद्धिदायिका । उच्चाटमारणाद्येषु कर्मस्वेतेषु पिङ्गला

bhojane maithune yuddhe piṅgalā siddhidāyikā / uccāṭamāraṇādyeṣu karmasveteṣu piṅgalā

1.67.14

मैथुने चैव संग्रामे भोजने सिद्धिदायिका । शोभनेषु च कार्येषु यात्रायां विषकर्मणि

maithune caiva saṃgrāme bhojane siddhidāyikā / śobhaneṣu ca kāryeṣu yātrāyāṃ viṣakarmaṇi

1.67.15

शान्तिमुक्त्यर्थसिद्ध्यै च इडा योज्या नराधिपैः । द्वाभ्यां चैव प्रवाहे च क्रूरसौम्यविवर्जने

śāntimuktyarthasiddhyai ca iḍā yojyā narādhipaiḥ / dvābhyāṃ caiva pravāhe ca krūrasaumyavivarjane

1.67.16

विषवत्तं तु जानीयात्संस्मरेत्तु विचक्षणः । सौम्यादिशुभकार्येषु लाभादिजयजीविते

viṣavattaṃ tu jānīyātsaṃsmarettu vicakṣaṇaḥ / saumyādiśubhakāryeṣu lābhādijayajīvite

1.67.17

गमनागमने चैव वामा सर्वत्र पूजिता । युद्धादिभोजने घाते स्त्रीणां चैव तु संगमे

gamanāgamane caiva vāmā sarvatra pūjitā / yuddhādibhojane ghāte strīṇāṃ caiva tu saṃgame

1.67.18

प्रशस्ता दक्षिणा नाडी प्रवेशे क्षुद्रकर्मणि । शुभाशुभानि कार्याणि लाभालाभौ जयाजयौ

praśastā dakṣiṇā nāḍī praveśe kṣudrakarmaṇi / śubhāśubhāni kāryāṇi lābhālābhau jayājayau

1.67.19

जीवाजीवाय यत्पृच्छेन्न सिध्यति च मध्यमा । वामाचारे ऽथवा दक्षे प्रत्यये यत्र नायकः

jīvājīvāya yatpṛcchenna sidhyati ca madhyamā / vāmācāre 'thavā dakṣe pratyaye yatra nāyakaḥ

1.67.20

तनुस्थः पृच्छते यस्तु तत्र सिद्धिर्न संशयः । वैच्छन्दो वामदेवस्तु यदा वहति चात्मनि

tanusthaḥ pṛcchate yastu tatra siddhirna saṃśayaḥ / vaicchando vāmadevastu yadā vahati cātmani

1.67.21

तत्र भागे स्थितः पृच्छेत्सिद्धिर्भवति निष्फला । वामे वा दक्षिणे वापि यत्र संक्रमते शिवा

tatra bhāge sthitaḥ pṛcchetsiddhirbhavati niṣphalā / vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra saṃkramate śivā

1.67.22

घोरे घोराणि कार्याणि सौम्ये वै मध्यमानि च । प्रस्थिते भागतो हंसे द्वाभ्यां वै सर्ववाहिनी

ghore ghorāṇi kāryāṇi saumye vai madhyamāni ca / prasthite bhāgato haṃse dvābhyāṃ vai sarvavāhinī

1.67.23

तदा मृत्युं विजानीयाद्योगी योगविशारदः । यत्रयत्र स्थितः पृच्छेद्वामदक्षिणसंमुखः

tadā mṛtyuṃ vijānīyādyogī yogaviśāradaḥ / yatrayatra sthitaḥ pṛcchedvāmadakṣiṇasaṃmukhaḥ

1.67.24

तत्रतत्र समं दिश्याद्वातस्योदयनं सदा । अग्रतो वामिका श्रेष्ठा पृष्ठतो दक्षिणा शुभा

tatratatra samaṃ diśyādvātasyodayanaṃ sadā / agrato vāmikā śreṣṭhā pṛṣṭhato dakṣiṇā śubhā

1.67.25

वामेन वामिका प्रोक्ता दक्षिणे दक्षिणा शुभा । वामे वामा शुभे चैव दक्षिणे दक्षिणा शुभा

vāmena vāmikā proktā dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā / vāme vāmā śubhe caiva dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā

1.67.26

जीवो जीवति जीवेन यच्छून्यं तस्त्वरो भवेत् । यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिष्टं जयादिशुभलक्षणम्

jīvo jīvati jīvena yacchūnyaṃ tastvaro bhavet / yatkiñcitkāryamuddiṣṭaṃ jayādiśubhalakṣaṇam

1.67.27

तत्सर्वं पूर्णनाड्यां तु जायते निर्विकल्पतः । अन्यनाड्यादिपर्यन्तं पक्षत्रयमुदाहृतम्

tatsarvaṃ pūrṇanāḍyāṃ tu jāyate nirvikalpataḥ / anyanāḍyādiparyantaṃ pakṣatrayamudāhṛtam

1.67.28

यावत्षष्ठी तु पृच्छायां पूर्णायां प्रथमो जयेत् । रिक्तायां तु द्वितीयस्तु कथयेत्तदशङ्कितः

yāvatṣaṣṭhī tu pṛcchāyāṃ pūrṇāyāṃ prathamo jayet / riktāyāṃ tu dvitīyastu kathayettadaśaṅkitaḥ

1.67.29

वामाचारसमो वायुर्जायते कर्मसिद्धिदः । प्रवृत्ते दक्षिणे मार्गे विषमे विषमाक्षरम्

vāmācārasamo vāyurjāyate karmasiddhidaḥ / pravṛtte dakṣiṇe mārge viṣame viṣamākṣaram

1.67.30

अन्यत्र वामवाहे तु नाम वै विषमाक्षरम् । तदासौ जयमाप्नोति योधः संग्राममध्यतः

anyatra vāmavāhe tu nāma vai viṣamākṣaram / tadāsau jayamāpnoti yodhaḥ saṃgrāmamadhyataḥ

1.67.31

दक्षवातप्रवाहे तु यदि नाम समाक्षरम् । जा(ज) यते नात्र सन्देहो नाडीमघ्ये तु लक्षयेत्

dakṣavātapravāhe tu yadi nāma samākṣaram / jā(ja) yate nātra sandeho nāḍīmaghye tu lakṣayet

1.67.32

पिङ्गलान्तर्गते प्राणे शमनीयाहवं जयेत् । यावन्नाड्युदयं चारस्तां दिशं यावदापयेत्

piṅgalāntargate prāṇe śamanīyāhavaṃ jayet / yāvannāḍyudayaṃ cārastāṃ diśaṃ yāvadāpayet

1.67.33

न दातुं जायते सो ऽपि नात्र कार्या विचारणा । अथ संग्राममध्ये तु यत्र नाडी सदा वहेत्

na dātuṃ jāyate so 'pi nātra kāryā vicāraṇā / atha saṃgrāmamadhye tu yatra nāḍī sadā vahet

1.67.34

सा दिशा जयमाप्नोति शून्ये भङ्गं विनिर्दिशेत् । जातचारे जयं विद्यान्मृतके मृतमादिशेत्

sā diśā jayamāpnoti śūnye bhaṅgaṃ vinirdiśet / jātacāre jayaṃ vidyānmṛtake mṛtamādiśet

1.67.35

जयं पराजयं चैव यो जानाति स पण्डितः । वामे वा दक्षिणे वापि यत्र सञ्चरते शिवम्

jayaṃ parājayaṃ caiva yo jānāti sa paṇḍitaḥ / vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra sañcarate śivam

1.67.36

कृत्वा तत्पदमाप्नोति यात्रा सन्ततशोभना । शशिसूर्यप्रवाहे तु सति युद्धं समाचरेत्

kṛtvā tatpadamāpnoti yātrā santataśobhanā / śaśisūryapravāhe tu sati yuddhaṃ samācaret

1.67.37

यस्तु पृच्छति तत्रस्थः स साधुर्जयतिध्रुवम् । यां दिशं वहते वायुस्तां दिशं यावदाजयः

yastu pṛcchati tatrasthaḥ sa sādhurjayatidhruvam / yāṃ diśaṃ vahate vāyustāṃ diśaṃ yāvadājayaḥ

1.67.38

जायते नात्र सन्देह हन्द्रो यद्यग्रतः स्थितः । मेष्याद्या दश या नाड्यो दक्षिणा वाम संस्थिताः

jāyate nātra sandeha handro yadyagrataḥ sthitaḥ / meṣyādyā daśa yā nāḍyo dakṣiṇā vāma saṃsthitāḥ

1.67.39

चरेस्थिरे तद्विमार्गे तादृशेतादृशे क्रमात् । निर्गमे निर्गमं याति संग्रहे संग्रहं विदुः

caresthire tadvimārge tādṛśetādṛśe kramāt / nirgame nirgamaṃ yāti saṃgrahe saṃgrahaṃ viduḥ

1.67.40

पृच्छकस्य वचः श्रुत्वा घण्टाकारेण लक्षयेत् । वामे वा दक्षिणे वापि पञ्चतत्त्वस्थितः शिवे

pṛcchakasya vacaḥ śrutvā ghaṇṭākāreṇa lakṣayet / vāme vā dakṣiṇe vāpi pañcatattvasthitaḥ śive

1.67.41

ऊर्ध्वे ऽग्निरध आपश्च तिर्यक्संस्थः प्रभञ्जनः । मध्ये तु पृथिवी ज्ञेया नभः सर्वत्र सर्वदा

ūrdhve 'gniradha āpaśca tiryaksaṃsthaḥ prabhañjanaḥ / madhye tu pṛthivī jñeyā nabhaḥ sarvatra sarvadā

1.67.42

ऊर्ध्वे मृत्युरधः शान्तिस्तिर्यक् चोच्चाटयेत्सुधीः । मध्ये स्तम्भं विजानीयान्मोक्षः सर्वत्र सर्वगे

ūrdhve mṛtyuradhaḥ śāntistiryak coccāṭayetsudhīḥ / madhye stambhaṃ vijānīyānmokṣaḥ sarvatra sarvage

1.67.43