आचारखण्ड — Adhyaya 81

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विद्रुमपरीक्षणं नामाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ८१ (इति रत्नमुक्तादि परीक्षा समाप्ता ) । (अथ तीर्थक्षेत्रमाहात्म्यमारभ्यते ) । सूत उवाच । सर्वतीर्थानि वक्ष्यामि गङ्गा तीर्थोत्तमोत्तमा । सर्वत्र सुलभा गङ्गात्रिषु स्थानेषु दुर्लभा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vidrumaparīkṣaṇaṃ nāmāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 81 (iti ratnamuktādi parīkṣā samāptā ) / (atha tīrthakṣetramāhātmyamārabhyate ) / sūta uvāca / sarvatīrthāni vakṣyāmi gaṅgā tīrthottamottamā / sarvatra sulabhā gaṅgātriṣu sthāneṣu durlabhā

1.81.1

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे । प्रयागं परमं तीर्थं मृतानां भुक्तिमुक्तिदम्

gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame / prayāgaṃ paramaṃ tīrthaṃ mṛtānāṃ bhuktimuktidam

1.81.2

सेवनात्कृतपिण्डानां पापजित्कामदं नृणाम् । वाराणसी परं तीर्थं विश्वेशो यत्र केशवः

sevanātkṛtapiṇḍānāṃ pāpajitkāmadaṃ nṛṇām / vārāṇasī paraṃ tīrthaṃ viśveśo yatra keśavaḥ

1.81.3

कुरुक्षेत्रं परं तीर्थं दानाद्यैर्भुक्तिमुक्तिदम् । प्रभासं परं तीर्थं सोमनाथो हि तत्र च

kurukṣetraṃ paraṃ tīrthaṃ dānādyairbhuktimuktidam / prabhāsaṃ paraṃ tīrthaṃ somanātho hi tatra ca

1.81.4

द्वारका च पुरी रम्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिका । प्राची सरस्वती पुण्या सप्तसारस्वतं परम्

dvārakā ca purī ramyā bhuktimuktipradāyikā / prācī sarasvatī puṇyā saptasārasvataṃ param

1.81.5

केदारं सर्वपापघ्नं स (श) म्भलग्राम उत्तमः । नरनरायणं तीर्थं मुक्त्यै वदरिकाश्रमः

kedāraṃ sarvapāpaghnaṃ sa (śa) mbhalagrāma uttamaḥ / naranarāyaṇaṃ tīrthaṃ muktyai vadarikāśramaḥ

1.81.6

श्वेतद्वीपं पुरी माया नैमिषं पुष्करं परम् । अयोध्या चार्घ्यतीर्थं तु चित्रकूटं च गोमती

śvetadvīpaṃ purī māyā naimiṣaṃ puṣkaraṃ param / ayodhyā cārghyatīrthaṃ tu citrakūṭaṃ ca gomatī

1.81.7

वैनायकं महीतीर्थं रामगिर्याश्रमं परम् । काञ्चीपुरी तुङ्गभद्रा श्रीशैलं सेतुबन्धनम्

vaināyakaṃ mahītīrthaṃ rāmagiryāśramaṃ param / kāñcīpurī tuṅgabhadrā śrīśailaṃ setubandhanam

1.81.8

रामेश्वरं परं तीर्थं कार्तिकेयं तथोत्तमम् । भृगुतुङ्गं कामतीर्थं तीर्थं चामरकण्टकम्

rāmeśvaraṃ paraṃ tīrthaṃ kārtikeyaṃ tathottamam / bhṛgutuṅgaṃ kāmatīrthaṃ tīrthaṃ cāmarakaṇṭakam

1.81.9

उज्जयिन्यां महाकालः कुब्जके श्रीधरो हरिः । कुब्जाम्रकं महातीर्थं कालसर्पिश्च कामदम्

ujjayinyāṃ mahākālaḥ kubjake śrīdharo hariḥ / kubjāmrakaṃ mahātīrthaṃ kālasarpiśca kāmadam

1.81.10

महा केशी च कावेरी चन्द्रभागा विपाशया । एकाम्रं च तथा तीर्थं ब्रह्मेशं देवकोटकम्

mahā keśī ca kāverī candrabhāgā vipāśayā / ekāmraṃ ca tathā tīrthaṃ brahmeśaṃ devakoṭakam

1.81.11

मथुरा च पुरी रम्या शोणश्चैव महानदः । जम्बूसरो महातीर्थं तानि तीर्थानि विद्धि च

mathurā ca purī ramyā śoṇaścaiva mahānadaḥ / jambūsaro mahātīrthaṃ tāni tīrthāni viddhi ca

1.81.12

सूर्यः शिवो गणो देवी हरिर्यत्र च तिष्ठति । एतेषु च यथान्येषु स्नानं दानं जपस्तपः

sūryaḥ śivo gaṇo devī hariryatra ca tiṣṭhati / eteṣu ca yathānyeṣu snānaṃ dānaṃ japastapaḥ

1.81.13

पूजा श्राद्धं पिण्डदानं सर्वं भवति चाक्षयम् । शालग्रामं सर्वदं स्यात्तीर्थं पशुपतेः परम्

pūjā śrāddhaṃ piṇḍadānaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam / śālagrāmaṃ sarvadaṃ syāttīrthaṃ paśupateḥ param

1.81.14

कोकामुखं च वाराहं भा (भु) ण्डीरं स्वामिसंज्ञकम् । लो (मो) हदण्डे महाविष्णुर्मन्दारे मधुसूदनः

kokāmukhaṃ ca vārāhaṃ bhā (bhu) ṇḍīraṃ svāmisaṃjñakam / lo (mo) hadaṇḍe mahāviṣṇurmandāre madhusūdanaḥ

1.81.15

कामरूपं महातीर्थं कामाख्या (क्षा) यत्र तिष्ठति । पुण्ड्रवर्धनकं तीर्थं कार्तिकेयश्च यत्र च

kāmarūpaṃ mahātīrthaṃ kāmākhyā (kṣā) yatra tiṣṭhati / puṇḍravardhanakaṃ tīrthaṃ kārtikeyaśca yatra ca

1.81.16

विरजस्तु महातीर्थं तीर्थं श्रीपुरुषोत्तमम् । महेन्द्रपर्वतस्तीर्थं कावेरी च नदी परा

virajastu mahātīrthaṃ tīrthaṃ śrīpuruṣottamam / mahendraparvatastīrthaṃ kāverī ca nadī parā

1.81.17

गोदावरी महातीर्थं पयोष्णी वरदा नदी । विन्ध्यः पापहरं तीर्थं नर्मदाभेद उत्तमः

godāvarī mahātīrthaṃ payoṣṇī varadā nadī / vindhyaḥ pāpaharaṃ tīrthaṃ narmadābheda uttamaḥ

1.81.18

गोकर्णं परमं तीर्थं तीर्थं माहिष्मती पुरी । कालञ्जरं महीतीर्थं शुक्लतीर्थमनुत्तमम्

gokarṇaṃ paramaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ māhiṣmatī purī / kālañjaraṃ mahītīrthaṃ śuklatīrthamanuttamam

1.81.19

कृते शौचे मुक्तिदं च शार्ङ्गधारी तदन्तिके । विरजं सर्वदं तीर्थं स्वर्णाक्षं तीर्थमुत्तमम्

kṛte śauce muktidaṃ ca śārṅgadhārī tadantike / virajaṃ sarvadaṃ tīrthaṃ svarṇākṣaṃ tīrthamuttamam

1.81.20

नन्दितीर्थं मुक्तिदं च कोटितीर्थफलप्रदम् । नासिक्यं च महातीर्थं गोवर्धनमतः परम्

nanditīrthaṃ muktidaṃ ca koṭitīrthaphalapradam / nāsikyaṃ ca mahātīrthaṃ govardhanamataḥ param

1.81.21

कृष्णवेणी भीमरथी गण्डकी या त्विरावती । तीर्थं बिन्दुसरः पुण्यं विष्णुपादोदकं परम्

kṛṣṇaveṇī bhīmarathī gaṇḍakī yā tvirāvatī / tīrthaṃ bindusaraḥ puṇyaṃ viṣṇupādodakaṃ param

1.81.22

ब्रह्मध्यानं परं तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । दमस्तीर्थं तु परमं भवशुद्धिः परं तथा

brahmadhyānaṃ paraṃ tīrthaṃ tīrthamindriyanigrahaḥ / damastīrthaṃ tu paramaṃ bhavaśuddhiḥ paraṃ tathā

1.81.23

ज्ञानह्रदे ध्यानजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्

jñānahrade dhyānajale rāgadveṣamalāpahe / yaḥ snāti mānase tīrthe sa yāti paramāṃ gatim

1.81.24

इदं तीर्थमिदं नेति ये नरा भेददर्शिनः । तेषां विधीयते तीर्थगमनं तत्फलं च यत्

idaṃ tīrthamidaṃ neti ye narā bhedadarśinaḥ / teṣāṃ vidhīyate tīrthagamanaṃ tatphalaṃ ca yat

1.81.25

सर्वं ब्रह्मेतियो ऽवेति नातीर्थं तस्य किञ्चन । एतेषु स्नानदानानि श्राद्धं पिण्डमथाक्षयम्

sarvaṃ brahmetiyo 'veti nātīrthaṃ tasya kiñcana / eteṣu snānadānāni śrāddhaṃ piṇḍamathākṣayam

1.81.26

सर्वा नद्यः सर्वशैलाः तीर्थं देवादिसेवितम् । श्रीरङ्गं च हरेस्तीर्थं तापी श्रेष्ठा महानदी

sarvā nadyaḥ sarvaśailāḥ tīrthaṃ devādisevitam / śrīraṅgaṃ ca harestīrthaṃ tāpī śreṣṭhā mahānadī

1.81.27

सप्तगोदावरं तीर्थं तीर्थं कोणगिरिः परम् । महालक्ष्मीर्यत्र देवी प्रणीता परमा नदी

saptagodāvaraṃ tīrthaṃ tīrthaṃ koṇagiriḥ param / mahālakṣmīryatra devī praṇītā paramā nadī

1.81.28

सह्याद्रौ देवदेवेश एकवीरः सुरेश्वरी । गङ्गाद्वारे कुशावर्ते विन्ध्यके नीलपर्वते

sahyādrau devadeveśa ekavīraḥ sureśvarī / gaṅgādvāre kuśāvarte vindhyake nīlaparvate

1.81.29

स्नात्वा कनखले तीर्थे स भवेन्न पुनर्भवे । सू उवाच । एतान्यन्यानि तीर्थानि स्नानाद्यैः सर्वदानि हि

snātvā kanakhale tīrthe sa bhavenna punarbhave / sū uvāca / etānyanyāni tīrthāni snānādyaiḥ sarvadāni hi

1.81.30

श्रुत्वाब्रवीद्धरेर्ब्रह्मा व्यासं दक्षादिसंयुतम् । एतान्युक्त्वा च तीर्थानि पुन स्तीर्थोत्तमोत्तमम् । गयाख्यं प्राह सर्वेषामक्षयं ब्रह्मलोकदम्

śrutvābravīddharerbrahmā vyāsaṃ dakṣādisaṃyutam / etānyuktvā ca tīrthāni puna stīrthottamottamam / gayākhyaṃ prāha sarveṣāmakṣayaṃ brahmalokadam

1.81.31