ब्रह्मखण्ड — Adhyaya 17

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे महालक्ष्म्यवतारादिनिरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७ गरुड उवाच । चतुर्जन्मसु वै कृष्ण शच्याद्यैः सह भारती । एकदेह विशिष्टैव भुवि जातेति चोक्तवान्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe mahālakṣmyavatārādinirūpaṇaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 17 garuḍa uvāca / caturjanmasu vai kṛṣṇa śacyādyaiḥ saha bhāratī / ekadeha viśiṣṭaiva bhuvi jāteti coktavān

3.17.1

कारणं ब्रूहि मे ब्रह्मन् शिष्याय तव सुव्रत । गरुडेनैवमुक्तस्तमुवाच मधुसूदनः

kāraṇaṃ brūhi me brahman śiṣyāya tava suvrata / garuḍenaivamuktastamuvāca madhusūdanaḥ

3.17.2

श्रीकृष्ण उवाच । विशिष्टदेहसं प्राप्तौ भारत्याः पक्षिसत्तम । वक्ष्यामि कारणं वीन्द्र सावधानमनाः शृणु

śrīkṛṣṇa uvāca / viśiṣṭadehasaṃ prāptau bhāratyāḥ pakṣisattama / vakṣyāmi kāraṇaṃ vīndra sāvadhānamanāḥ śṛṇu

3.17.3

पुरा कृतयुगे वीन्द्र रुद्रभार्या च पार्वती । इन्द्रभार्या शची देवी यम भार्याच शामला

purā kṛtayuge vīndra rudrabhāryā ca pārvatī / indrabhāryā śacī devī yama bhāryāca śāmalā

3.17.4

अश्विभार्या उषा देवी भर्तृभिः सहिता खग । ब्रह्मलोकं ययुस्तत्र ब्रह्माणं ददृशुस्तदा

aśvibhāryā uṣā devī bhartṛbhiḥ sahitā khaga / brahmalokaṃ yayustatra brahmāṇaṃ dadṛśustadā

3.17.5

हावं भावं विलासं च दर्शयामासुरञ्जसा । दृष्ट्वा ता उद्धता ब्रह्मा शशाप खगसत्तम

hāvaṃ bhāvaṃ vilāsaṃ ca darśayāmāsurañjasā / dṛṣṭvā tā uddhatā brahmā śaśāpa khagasattama

3.17.6

उद्धताश्च यतो यूयं मानुषीं योनिमाप्स्यथ । तत्र स्वभर्तृसंयोगमवाप्स्यथ खगेश्वर

uddhatāśca yato yūyaṃ mānuṣīṃ yonimāpsyatha / tatra svabhartṛsaṃyogamavāpsyatha khageśvara

3.17.7

एवं शप्तास्तु ताः सर्वा आजग्मुर्मेरुपर्वतम् । तत्रोपविष्टं ब्रह्माणं वञ्चयामासुरञ्जसा

evaṃ śaptāstu tāḥ sarvā ājagmurmeruparvatam / tatropaviṣṭaṃ brahmāṇaṃ vañcayāmāsurañjasā

3.17.8

तूष्णीमेव स्थिते वीन्द्र वञ्चयन्त्यः स्थिताः पुनः । ततस्तूष्णीं स्थितं वीन्द्र वञ्चयामासुरञ्जसा

tūṣṇīmeva sthite vīndra vañcayantyaḥ sthitāḥ punaḥ / tatastūṣṇīṃ sthitaṃ vīndra vañcayāmāsurañjasā

3.17.9

त्रिवारानन्तरं ब्रह्मा शप्तवांस्ता महाप्रभुः । त्रिवारं वञ्चनं यस्मादेकवारं च दर्शनम्

trivārānantaraṃ brahmā śaptavāṃstā mahāprabhuḥ / trivāraṃ vañcanaṃ yasmādekavāraṃ ca darśanam

3.17.10

किं चाश्रुत्वातः पश्चाच्चतुर्जन्मसु भूतले । एकदेहान्मानुषत्वं भविष्यति न संशयः

kiṃ cāśrutvātaḥ paścāccaturjanmasu bhūtale / ekadehānmānuṣatvaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

3.17.11

द्वितीये जन्मनि तथा अन्यगात्वमवाप्स्यथ । तृतीये जन्मनि तथा भर्तृसंयोग माप्स्यथ

dvitīye janmani tathā anyagātvamavāpsyatha / tṛtīye janmani tathā bhartṛsaṃyoga māpsyatha

3.17.12

जन्मन्याद्ये चतुर्थे च नान्यगात्वमवाप्स्यथ । तथा स्वभर्तृसंयोगं नावाप्स्यथ च सर्वशः

janmanyādye caturthe ca nānyagātvamavāpsyatha / tathā svabhartṛsaṃyogaṃ nāvāpsyatha ca sarvaśaḥ

3.17.13

एवं शप्तास्तु ताः सर्वा ब्रह्मणा पक्षिसत्तम । तदा विचारयामासुर्मिलित्वा मेरुमूर्धनि

evaṃ śaptāstu tāḥ sarvā brahmaṇā pakṣisattama / tadā vicārayāmāsurmilitvā merumūrdhani

3.17.14

ब्रह्मशापस्त्वनिर्वाय उपायैः शतशोपि च । नीचैः समागमो निन्द्यस्तथैव च विपत्तिदः

brahmaśāpastvanirvāya upāyaiḥ śataśopi ca / nīcaiḥ samāgamo nindyastathaiva ca vipattidaḥ

3.17.15

उत्तमेन च संगेन दैवेनाप्यर्थदो भवेत् । देवानामुत्तमो वायुस्तदर्थं संगमाचरेत्

uttamena ca saṃgena daivenāpyarthado bhavet / devānāmuttamo vāyustadarthaṃ saṃgamācaret

3.17.16

विचार्यैवमुमाद्या भारत्याः सेवां तु चक्रिरे । सहस्रवत्सरान्ते सा भारती तोषिताब्रवीत्

vicāryaivamumādyā bhāratyāḥ sevāṃ tu cakrire / sahasravatsarānte sā bhāratī toṣitābravīt

3.17.17

मत्सेवां च किमर्थं वै ह्याचरिष्यन्ति सुव्रताः । तस्यां रक्ताश्च ता देव्यस्त्वब्रुवन्स्वचिकीर्षितम्

matsevāṃ ca kimarthaṃ vai hyācariṣyanti suvratāḥ / tasyāṃ raktāśca tā devyastvabruvansvacikīrṣitam

3.17.18

पुरा वयं तु शप्ताः स्म ब्रह्मणा क्रोधरूपिणा । एकदेहान्मानुषत्वमवाप्स्यथ वराङ्गनाः

purā vayaṃ tu śaptāḥ sma brahmaṇā krodharūpiṇā / ekadehānmānuṣatvamavāpsyatha varāṅganāḥ

3.17.19

चतुर्थजन्मन्यप्येवं द्वितीये जन्मनि प्रभो । समाप्स्यथान्यगात्वं चेत्येवं शप्ता ह भामिनि

caturthajanmanyapyevaṃ dvitīye janmani prabho / samāpsyathānyagātvaṃ cetyevaṃ śaptā ha bhāmini

3.17.20

अस्माकं वायुना देवेनान्यगात्वं न दोषभाक् । अतस्त्वयैकदेहत्वमिच्छामो देवि जन्मसु

asmākaṃ vāyunā devenānyagātvaṃ na doṣabhāk / atastvayaikadehatvamicchāmo devi janmasu

3.17.21

हत्युक्ता ताभिरथ च तथैत्युक्त्वा द्विजोत्तम । सा पार्वत्यादिभिर्युक्ता भारतीत्यभवद्भुवि

hatyuktā tābhiratha ca tathaityuktvā dvijottama / sā pārvatyādibhiryuktā bhāratītyabhavadbhuvi

3.17.22

शिवनाम्नो द्विजस्यैव गृहे सा तु कुमारिका । कर्मैक्यार्थं तपश्चक्रेः विष्णोश्च शिवसंज्ञिनः

śivanāmno dvijasyaiva gṛhe sā tu kumārikā / karmaikyārthaṃ tapaścakreḥ viṣṇośca śivasaṃjñinaḥ

3.17.23

तपसा तोषिता विष्णुः शिव संज्ञो महाप्रभुः । वरं प्रादात्तृतीयेस्मिन्कृष्णजन्मनि भो स्त्रियः

tapasā toṣitā viṣṇuḥ śiva saṃjño mahāprabhuḥ / varaṃ prādāttṛtīyesminkṛṣṇajanmani bho striyaḥ

3.17.24

सम्यक्त्वभर्तृसंयोगो भविष्यति विना भवम् । यतोनया च पार्वत्या प्रेरिता एव सर्वशः

samyaktvabhartṛsaṃyogo bhaviṣyati vinā bhavam / yatonayā ca pārvatyā preritā eva sarvaśaḥ

3.17.25

विलासं दर्शयामास ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । अतः सा पार्वाती श्रेष्ठा ब्रह्मदेहे न संशयः

vilāsaṃ darśayāmāsa brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / ataḥ sā pārvātī śreṣṭhā brahmadehe na saṃśayaḥ

3.17.26

कृष्णदेहेपि तस्यास्तु न भविष्यति संगमः । अन्यगात्वं द्वितीयेस्मिन्भविष्यति न संशयः

kṛṣṇadehepi tasyāstu na bhaviṣyati saṃgamaḥ / anyagātvaṃ dvitīyesminbhaviṣyati na saṃśayaḥ

3.17.27

रुद्रान्तः स्थो हरिश्चैव वहं दत्त्वा स्त्रियां प्रभुः । अन्तर्धानं ययौ श्रीमान्स्वलोकं गतवानभूत्

rudrāntaḥ stho hariścaiva vahaṃ dattvā striyāṃ prabhuḥ / antardhānaṃ yayau śrīmānsvalokaṃ gatavānabhūt

3.17.28

विसृज्य ताश्च तं देहं बभूवुर्नलकन्यकाः । इन्द्रसेनेति संज्ञां च लब्ध्वा ताश्च तपोवनम्

visṛjya tāśca taṃ dehaṃ babhūvurnalakanyakāḥ / indraseneti saṃjñāṃ ca labdhvā tāśca tapovanam

3.17.29

ययुस्तत्र चरन्त्यस्ता ददृशुर्मुद्गलं त्वृषिम् । तस्य दर्शनमात्रेण बभूवुः काममोहिताः

yayustatra carantyastā dadṛśurmudgalaṃ tvṛṣim / tasya darśanamātreṇa babhūvuḥ kāmamohitāḥ

3.17.30

मुद्गलस्याभिमानं हि नाशयित्वा च मारुतः । रमयामास तत्रस्था भारत्यादिवराङ्गनाः

mudgalasyābhimānaṃ hi nāśayitvā ca mārutaḥ / ramayāmāsa tatrasthā bhāratyādivarāṅganāḥ

3.17.31

तद्देहेन विसृष्टा सा बभूव द्रौपदीति च । यस्मात्सा द्रुपदाज्जाता तस्मात्सा द्रौपदी स्मृता

taddehena visṛṣṭā sā babhūva draupadīti ca / yasmātsā drupadājjātā tasmātsā draupadī smṛtā

3.17.32

वेदिमध्यात्समुद्भूता तस्मात्सायोनिजा स्मृता । कृष्णवर्णा यतस्तस्मात्सा कृष्णा भूतले स्मृता

vedimadhyātsamudbhūtā tasmātsāyonijā smṛtā / kṛṣṇavarṇā yatastasmātsā kṛṣṇā bhūtale smṛtā

3.17.33

कृष्णादेहपि भारत्या अभिमानः सदा स्मृतः । शच्यादेरभिमानस्तु तस्मिन्देहे कदाचन

kṛṣṇādehapi bhāratyā abhimānaḥ sadā smṛtaḥ / śacyāderabhimānastu tasmindehe kadācana

3.17.34

यस्याः स्वभर्तृसंयोगकाले च खगसत्तम । अभिमानस्तदैव स्यात्तस्या एव न चान्यथा

yasyāḥ svabhartṛsaṃyogakāle ca khagasattama / abhimānastadaiva syāttasyā eva na cānyathā

3.17.35

एतासां रमणे काले उमायाः पक्षिसत्तम । अभिमानश्च नास्त्येव स्वाप एव रताः सदा

etāsāṃ ramaṇe kāle umāyāḥ pakṣisattama / abhimānaśca nāstyeva svāpa eva ratāḥ sadā

3.17.36

पार्थस्य रमणे काले द्रौपद्याश्च कलेवरे । भारत्याश्च तथा शच्या अभिमानद्वयं स्मृतम्

pārthasya ramaṇe kāle draupadyāśca kalevare / bhāratyāśca tathā śacyā abhimānadvayaṃ smṛtam

3.17.37

उमादेः श्याम लादेश्च अभिमानक्षतिस्तदा । सर्वासां स्वाप एव स्यान्नात्र कार्या विचारणा

umādeḥ śyāma lādeśca abhimānakṣatistadā / sarvāsāṃ svāpa eva syānnātra kāryā vicāraṇā

3.17.38

अर्जुनं वीररूपेण प्रविष्टो वायुरेव च । भारतीं रमते नित्यं शामलां च युधिष्ठिरः

arjunaṃ vīrarūpeṇa praviṣṭo vāyureva ca / bhāratīṃ ramate nityaṃ śāmalāṃ ca yudhiṣṭhiraḥ

3.17.39

सुंदरेण च रूपेण प्रविष्टो नकुले मरुत् । रमते भारतीं नित्यं नकुलश्चाप्युषां खग

suṃdareṇa ca rūpeṇa praviṣṭo nakule marut / ramate bhāratīṃ nityaṃ nakulaścāpyuṣāṃ khaga

3.17.40

नीतिरूपेण चाविष्टो सहदेवे च मारुतः । द्रौपदीं रमते नित्यं सहदेवोत्पयुषां खग

nītirūpeṇa cāviṣṭo sahadeve ca mārutaḥ / draupadīṃ ramate nityaṃ sahadevotpayuṣāṃ khaga

3.17.41

शच्याद्या द्रौपदीदेहे नापुः संगं च मारुतः । तासामतोन्यगामित्वं कृष्णादेहे न चिन्तयेत्

śacyādyā draupadīdehe nāpuḥ saṃgaṃ ca mārutaḥ / tāsāmatonyagāmitvaṃ kṛṣṇādehe na cintayet

3.17.42

धर्मादिदेहसंगं च भारत्या नैव चिन्तयेत् । मनुजस्य च देहस्य तासां संगं चिन्तयेत्

dharmādidehasaṃgaṃ ca bhāratyā naiva cintayet / manujasya ca dehasya tāsāṃ saṃgaṃ cintayet

3.17.43

अपरोक्षवतीनां तु तासां लेपो न सर्वथा । अथवा मुद्गलस्येव रतिकाले खगेश्वर

aparokṣavatīnāṃ tu tāsāṃ lepo na sarvathā / athavā mudgalasyeva ratikāle khageśvara

3.17.44

रमणं चक्रुरेवं ता अतो दोषो न विद्यते । एकस्मिन्दिवसे वीन्द्र धर्मो वायुश्च तावुभौ

ramaṇaṃ cakrurevaṃ tā ato doṣo na vidyate / ekasmindivase vīndra dharmo vāyuśca tāvubhau

3.17.45

रमणं चक्रतुः सम्यक्कृष्णादेहे ऽपि मानद । तथाप्यनन्यागामित्वं चिन्तनीयं न संशयः

ramaṇaṃ cakratuḥ samyakkṛṣṇādehe 'pi mānada / tathāpyananyāgāmitvaṃ cintanīyaṃ na saṃśayaḥ

3.17.46

सुराणां सुरभोग्याश्च भोगं जानन्ति देवताः । न जानन्त्येव मर्त्यांस्तु तेषु देहेषु ते पुनः

surāṇāṃ surabhogyāśca bhogaṃ jānanti devatāḥ / na jānantyeva martyāṃstu teṣu deheṣu te punaḥ

3.17.47

नीरक्षीरविविकं च हंसो वेत्ति न चापरः । अतः स्वभर्तृसंयोगं कृष्णादेहेन चिन्तयेत् कृष्णादेहेन्यगामित्वं नैव चिन्त्यं खगेश्वर

nīrakṣīravivikaṃ ca haṃso vetti na cāparaḥ / ataḥ svabhartṛsaṃyogaṃ kṛṣṇādehena cintayet kṛṣṇādehenyagāmitvaṃ naiva cintyaṃ khageśvara

3.17.48