ब्रह्मखण्ड — Adhyaya 29

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे तृतीयांशे ब्रह्मकाण्डे तारतम्यनिरूपणद्वारा विष्णोरेवोपास्यत्वमित्यर्थनिरूपणं नामाष्टाविंशतमोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २९ प्रवहानन्तरान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम । यो धर्मो ब्रह्मणः पुत्रो ह्यादिसृष्टौ त्वगुद्भवः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe tṛtīyāṃśe brahmakāṇḍe tāratamyanirūpaṇadvārā viṣṇorevopāsyatvamityarthanirūpaṇaṃ nāmāṣṭāviṃśatamodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 29 pravahānantarānvakṣye śṛṇu pakṣīndrasattama / yo dharmo brahmaṇaḥ putro hyādisṛṣṭau tvagudbhavaḥ

3.29.1

सज्जनान्सौम्यरूपेण धारणाद्धर्मनामकः । स एव सूर्यपुत्रोभूद्यमसंज्ञामवाप सः । पापिनां शिक्षकत्त्वात्स यम इत्युच्यते बुधैः

sajjanānsaumyarūpeṇa dhāraṇāddharmanāmakaḥ / sa eva sūryaputrobhūdyamasaṃjñāmavāpa saḥ / pāpināṃ śikṣakattvātsa yama ityucyate budhaiḥ

3.29.2

श्रीकृष्ण उवाच । प्रह्लादानन्तरं गङ्गा भार्या वै वरुणस्य च । प्रह्लादादधमा ज्ञेया महिम्ना वरुणाधिका

śrīkṛṣṇa uvāca / prahlādānantaraṃ gaṅgā bhāryā vai varuṇasya ca / prahlādādadhamā jñeyā mahimnā varuṇādhikā

3.29.3

स्वरूपादधमा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा । ज्ञानस्वरूपदं विष्णुं यमो जानाति सर्वदा

svarūpādadhamā jñeyā nātra kāryā vicāraṇā / jñānasvarūpadaṃ viṣṇuṃ yamo jānāti sarvadā

3.29.4

अतो गङ्गेति सा ज्ञेया सर्वदा लोकपावनी । भक्त्या विष्णुपदीत्येव कीर्तिता नात्र संशयः

ato gaṅgeti sā jñeyā sarvadā lokapāvanī / bhaktyā viṣṇupadītyeva kīrtitā nātra saṃśayaḥ

3.29.5

या पूर्वकाले यज्ञलिङ्गस्य विष्णोः साक्षाद्धरेर्विक्रमतः खगेन्द्र । वामस्य पादस्य नखाग्रतश्च निर्भिद्य चोर्ध्वाण्डकटाहखण्डम्

yā pūrvakāle yajñaliṅgasya viṣṇoḥ sākṣāddharervikramataḥ khagendra / vāmasya pādasya nakhāgrataśca nirbhidya cordhvāṇḍakaṭāhakhaṇḍam

3.29.6

तदुदरमतिवेगात्सम्प्रविश्यावहन्तीं जगदघततिहन्तुः पादकिञ्जल्कशुद्धाम् । निखिलमलनिहन्त्रीं दर्शनात्स्पर्शनाच्च सकृदवगहनाद्वा भक्तिदां विष्णुपादे । शशिकरवरगौरां मीननेत्रां सुपूज्यां स्मरति हरिपदोत्थां मोक्षमेति क्रमेण

tadudaramativegātsampraviśyāvahantīṃ jagadaghatatihantuḥ pādakiñjalkaśuddhām / nikhilamalanihantrīṃ darśanātsparśanācca sakṛdavagahanādvā bhaktidāṃ viṣṇupāde / śaśikaravaragaurāṃ mīnanetrāṃ supūjyāṃ smarati haripadotthāṃ mokṣameti krameṇa

3.29.7

इन्द्रोपि वायुकरमर्दितवायुकूटबिन्दुं च प्राश्य शिरसि ह्यसहिष्णुमानः । भागीरथी हरिपदाङ्कमिति स्म नित्यं जानन्महापरमभागवतप्रधानः । भक्त्या च खिन्नहृदयः परमादरेण धृत्वा स्वमूर्ध्नि परमो ह्यशिवः शिवो ऽभूत्

indropi vāyukaramarditavāyukūṭabinduṃ ca prāśya śirasi hyasahiṣṇumānaḥ / bhāgīrathī haripadāṅkamiti sma nityaṃ jānanmahāparamabhāgavatapradhānaḥ / bhaktyā ca khinnahṛdayaḥ paramādareṇa dhṛtvā svamūrdhni paramo hyaśivaḥ śivo 'bhūt

3.29.8

भागीरथ्याश्च चत्वारि रूपाण्यासन्खगेश्वर । महाभिषग्जनेन्द्रस्य भार्या तु ह्यभिषेचनी

bhāgīrathyāśca catvāri rūpāṇyāsankhageśvara / mahābhiṣagjanendrasya bhāryā tu hyabhiṣecanī

3.29.9

द्वितीयेनैव रूपेण गङ्गा भार्या च शन्तनोः । सुषेणा वै सुषेणस्य भार्या सा वानरी स्मृता

dvitīyenaiva rūpeṇa gaṅgā bhāryā ca śantanoḥ / suṣeṇā vai suṣeṇasya bhāryā sā vānarī smṛtā

3.29.10

मण्डूकभार्या गङ्गा तु सैव मण्डूकिनी स्मृता । एवं चत्वारी रूपाणि गङ्गाया इति किर्तितमम्

maṇḍūkabhāryā gaṅgā tu saiva maṇḍūkinī smṛtā / evaṃ catvārī rūpāṇi gaṅgāyā iti kirtitamam

3.29.11

आदित्याच्चैव गङ्गातः पर्जन्यः समुदाहृतः । प्रवर्षति सुवैराग्यं ह्यतः पर्जन्यनामकम्

ādityāccaiva gaṅgātaḥ parjanyaḥ samudāhṛtaḥ / pravarṣati suvairāgyaṃ hyataḥ parjanyanāmakam

3.29.12

शरंवराय पञ्चजन्याच्च पञ्च हित्वा जग्ध्वा गर्वकं षट्क्रमेण । स्वबाणस्य स्वहृदि संस्थितस्य भजेत्सदा नैव भक्तिं विषं च

śaraṃvarāya pañcajanyācca pañca hitvā jagdhvā garvakaṃ ṣaṭkrameṇa / svabāṇasya svahṛdi saṃsthitasya bhajetsadā naiva bhaktiṃ viṣaṃ ca

3.29.13

लिङ्गं पुष्टं नैव कार्यं सदैव लिङ्गं पुष्टं कार्यमेवं सदापि । योनौ सक्तिर्नैव कार्या सदापि योनौ मुक्ते ऽसंगतो याति मुक्तिम्

liṅgaṃ puṣṭaṃ naiva kāryaṃ sadaiva liṅgaṃ puṣṭaṃ kāryamevaṃ sadāpi / yonau saktirnaiva kāryā sadāpi yonau mukte 'saṃgato yāti muktim

3.29.14

वैराग्यमेवं प्रकारोत्येव नित्यमतः पर्जन्यस्त्वन्तकः पक्षिवर्य । एतावता शरभाख्यो महात्मा स चान्तरो स तु पर्जन्य एव

vairāgyamevaṃ prakārotyeva nityamataḥ parjanyastvantakaḥ pakṣivarya / etāvatā śarabhākhyo mahātmā sa cāntaro sa tu parjanya eva

3.29.15

शश्वत्केशा यस्य गात्रे खगेन्द्र प्रभास्यन्ते शरभाख्यो पयोतः । यमस्य भार्या श्यामला या खगेन्द्र यस्मात्सदा कलिभार्यापिया च

śaśvatkeśā yasya gātre khagendra prabhāsyante śarabhākhyo payotaḥ / yamasya bhāryā śyāmalā yā khagendra yasmātsadā kalibhāryāpiyā ca

3.29.16

मत्वा सम्यक् मानसं या करोति ह्यतश्च सा श्यामलासंज्ञकाभूत् । मलं वक्ष्ये हरिभक्तेर्विरोधी सुलोहपात्रे सन्निधानं च तस्य

matvā samyak mānasaṃ yā karoti hyataśca sā śyāmalāsaṃjñakābhūt / malaṃ vakṣye haribhaktervirodhī sulohapātre sannidhānaṃ ca tasya

3.29.17

तद्वैष्णवैस्त्याज्यमेवं सदैव वस्त्रं दग्धं सन्धिजं चैव जन्यम् ॥ गर्प्_३,२९।१८ ॥चिकित्सितं परदुः खं खगेन्द्र दरेर्भक्तैस्त्याज्यमेवं सदैव

tadvaiṣṇavaistyājyamevaṃ sadaiva vastraṃ dagdhaṃ sandhijaṃ caiva janyam // garp_3,29.18 //cikitsitaṃ paraduḥ khaṃ khagendra darerbhaktaistyājyamevaṃ sadaiva

3.29.18

नोच्चाश्च ते हरिभक्तेर्विहीनास्तेषां संगो नैव कार्यः सदापि । पुराणसंपर्कविसर्जिनं च पुराणतालं च पुराणवस्त्रम्

noccāśca te haribhaktervihīnāsteṣāṃ saṃgo naiva kāryaḥ sadāpi / purāṇasaṃparkavisarjinaṃ ca purāṇatālaṃ ca purāṇavastram

3.29.19

सुजीर्णकन्थाजिनमेखलं च यज्ञोपवीतं च कलिप्रियं च । प्रियं गृहं चोर्णविता नकं च समित्कुशैः पूरितं कुत्सितं च

sujīrṇakanthājinamekhalaṃ ca yajñopavītaṃ ca kalipriyaṃ ca / priyaṃ gṛhaṃ corṇavitā nakaṃ ca samitkuśaiḥ pūritaṃ kutsitaṃ ca

3.29.20

सर्वं चेत्कलिभार्याप्रियं च नैव प्रियं शार्ङ्गपाणेः कदाचित् । कांस्ये सुपक्वं यावनालस्य चान्नं तुषः पिण्याकं तुम्बबिल्वे पलाण्डुः

sarvaṃ cetkalibhāryāpriyaṃ ca naiva priyaṃ śārṅgapāṇeḥ kadācit / kāṃsye supakvaṃ yāvanālasya cānnaṃ tuṣaḥ piṇyākaṃ tumbabilve palāṇḍuḥ

3.29.21

दीर्घं तक्रं स्वादुहीनं कडूष्टणमेते सर्वे कलिभार्याप्रियाश्च । सुदुर्मुखं निन्दनं चार्यजानां सतोवमत्यात्मजानां प्रसह्य

dīrghaṃ takraṃ svāduhīnaṃ kaḍūṣṭaṇamete sarve kalibhāryāpriyāśca / sudurmukhaṃ nindanaṃ cāryajānāṃ satovamatyātmajānāṃ prasahya

3.29.22

सुपीडनं सर्वदा भर्तृवर्गे गृहस्थितव्रीहिवस्त्रादिचौर्यात् । प्रकीर्णभूतान्मूर्धजान्संदधानं करैर्युतं देवकलिप्रियं च

supīḍanaṃ sarvadā bhartṛvarge gṛhasthitavrīhivastrādicauryāt / prakīrṇabhūtānmūrdhajānsaṃdadhānaṃ karairyutaṃ devakalipriyaṃ ca

3.29.23

इत्यादि सर्वं कलिभार्याप्रियञ्च सुनिर्मलं प्रिकरोत्येव सर्वम् । अतश्च सा श्यामलेति स्वसंज्ञामवाप सा देवकी संबभूव

ityādi sarvaṃ kalibhāryāpriyañca sunirmalaṃ prikarotyeva sarvam / ataśca sā śyāmaleti svasaṃjñāmavāpa sā devakī saṃbabhūva

3.29.24

युधिष्ठिरस्यैव बभूव पत्नीसंभाविता तत्र च देवकी सा । चन्द्रस्य भार्या रोहिणी वै तदेयमश्विन्यादिभ्यो ऽह्यधिका सर्वदैव

yudhiṣṭhirasyaiva babhūva patnīsaṃbhāvitā tatra ca devakī sā / candrasya bhāryā rohiṇī vai tadeyamaśvinyādibhyo 'hyadhikā sarvadaiva

3.29.25

रोणीं धृत्वा रोहति योग्यस्थानं तस्माच्च सा रोहिणीति प्रसिद्धा । आदित्यभार्या नाम संज्ञा खगेन्द्र ज्ञेया सा नारायणस्य स्वरूपा

roṇīṃ dhṛtvā rohati yogyasthānaṃ tasmācca sā rohiṇīti prasiddhā / ādityabhāryā nāma saṃjñā khagendra jñeyā sā nārāyaṇasya svarūpā

3.29.26

संजानातीत्येव संज्ञामवाप संज्ञेति लोके सूर्य भार्या खगेन्द्र । ब्रह्मण्डस्य ह्यभिमानी तु देवो विराडिति ह्यभिधामाप तेन

saṃjānātītyeva saṃjñāmavāpa saṃjñeti loke sūrya bhāryā khagendra / brahmaṇḍasya hyabhimānī tu devo virāḍiti hyabhidhāmāpa tena

3.29.27

गङ्गादिषट्कं सममेव नित्यं परस्परं नोत्तमं नाधमं च । प्रधानाग्नेः पाविकान्यैव गङ्गा सदा शुभा नात्र विचार्यमस्ति

gaṅgādiṣaṭkaṃ samameva nityaṃ parasparaṃ nottamaṃ nādhamaṃ ca / pradhānāgneḥ pāvikānyaiva gaṅgā sadā śubhā nātra vicāryamasti

3.29.28

आसां ज्ञानत्पुण्यमाप्नोति नित्यं सदा हरिः प्रीयते केशवोलम् । गङ्गादिभ्यो ह्यवराह्यग्निजाया स्वाहासंज्ञाधिगुणा नैव हीना

āsāṃ jñānatpuṇyamāpnoti nityaṃ sadā hariḥ prīyate keśavolam / gaṅgādibhyo hyavarāhyagnijāyā svāhāsaṃjñādhiguṇā naiva hīnā

3.29.29

स्वाहाकारो मन्त्ररूपाभिमानी स्वाहेति संज्ञामाप सदैव वीन्द्र । अग्नेर्भार्यातो बुद्धिमान् संबभूव ब्रह्माभिमानी चन्द्रपुत्रो बुधश्च

svāhākāro mantrarūpābhimānī svāheti saṃjñāmāpa sadaiva vīndra / agnerbhāryāto buddhimān saṃbabhūva brahmābhimānī candraputro budhaśca

3.29.30

बुद्ध्याहरद्वै राष्ट्रजातं च सर्वं धृतं त्वतो बुधसंज्ञामवाप । एवं चाभूदभिमन्युर्महात्मा सुभद्राया जठरे ह्यर्जुनाच्च

buddhyāharadvai rāṣṭrajātaṃ ca sarvaṃ dhṛtaṃ tvato budhasaṃjñāmavāpa / evaṃ cābhūdabhimanyurmahātmā subhadrāyā jaṭhare hyarjunācca

3.29.31

कृष्णस्य चन्द्रस्य यमस्य चांशैः स संयुतस्त्वश्विनोर्वै हरस्य । स्वाहाधमश्चन्द्रपुत्रो बुधस्तु पादारविन्दे विष्णुदेवस्य भक्तः

kṛṣṇasya candrasya yamasya cāṃśaiḥ sa saṃyutastvaśvinorvai harasya / svāhādhamaścandraputro budhastu pādāravinde viṣṇudevasya bhaktaḥ

3.29.32

नामात्मिका त्वश्विभार्या उषा नाम प्रकीर्तिता । बुधाधमा सा विज्ञेया स्वाहा दशगुणाधमा

nāmātmikā tvaśvibhāryā uṣā nāma prakīrtitā / budhādhamā sā vijñeyā svāhā daśaguṇādhamā

3.29.33

नकुलस्य भार्या मागधस्यैव पुत्री शल्यात्मजा सहदेवस्य भार्या । उभे ह्येते अश्विभार्या ह्युषापि उपासते षड्गुणं विष्णुमाद्यम् । अतो ऽप्युषासंज्ञका सा खगेन्द्र अनन्तराञ्छृणु वक्ष्ये महात्मन्

nakulasya bhāryā māgadhasyaiva putrī śalyātmajā sahadevasya bhāryā / ubhe hyete aśvibhāryā hyuṣāpi upāsate ṣaḍguṇaṃ viṣṇumādyam / ato 'pyuṣāsaṃjñakā sā khagendra anantarāñchṛṇu vakṣye mahātman

3.29.34

ततः शक्तिः पृथिव्यात्मा शनैश्चरति सर्वदा । अतः शनैश्चरो नाम उषायाश्च दशाधमाः

tataḥ śaktiḥ pṛthivyātmā śanaiścarati sarvadā / ataḥ śanaiścaro nāma uṣāyāśca daśādhamāḥ

3.29.35

कर्मात्मा पुष्करो ज्ञेयः शनरथ यमो मतः । नयाभिमानी पुरुषः किञ्चिन्नम्नो दशावरः

karmātmā puṣkaro jñeyaḥ śanaratha yamo mataḥ / nayābhimānī puruṣaḥ kiñcinnamno daśāvaraḥ

3.29.36

हरिप्रीतिकरो नित्यं पुष्करे क्रीडते यतः । अतस्तु पुष्कलो नाम लोके स परिकीर्तितः

hariprītikaro nityaṃ puṣkare krīḍate yataḥ / atastu puṣkalo nāma loke sa parikīrtitaḥ

3.29.37

हरि प्रीतिकरान्धर्मान्वक्ष्ये शृणु खगाधिप । प्रातः काले समुत्थाय स्मरेन्नारायणं हरिम्

hari prītikarāndharmānvakṣye śṛṇu khagādhipa / prātaḥ kāle samutthāya smarennārāyaṇaṃ harim

3.29.38

तुलसीवन्दनं कुर्याच्छ्रीविष्णुं संस्मरेत्खग । विण्मूत्रोत्सर्गकाले च ह्यपानात्मककेशवम्

tulasīvandanaṃ kuryācchrīviṣṇuṃ saṃsmaretkhaga / viṇmūtrotsargakāle ca hyapānātmakakeśavam

3.29.39

त्रिविक्रमं शौचकाले गङ्गापानकरं हरिम् । दन्तधावनकाले तु चन्द्रान्तर्यामिणं हरिम्

trivikramaṃ śaucakāle gaṅgāpānakaraṃ harim / dantadhāvanakāle tu candrāntaryāmiṇaṃ harim

3.29.40

मुखप्रक्षालने काले माधवं संस्मरेत्खग । गवां कण्डूयने चैव स्मरेद्गोवर्धनं हरिम्

mukhaprakṣālane kāle mādhavaṃ saṃsmaretkhaga / gavāṃ kaṇḍūyane caiva smaredgovardhanaṃ harim

3.29.41

सदा गोदोहने काले स्मरेद्गोपालवल्लभम् । अनन्तपुण्यार्जितजन्मकर्मणां सुपक्वकाले च खगेन्द्रसत्तम

sadā godohane kāle smaredgopālavallabham / anantapuṇyārjitajanmakarmaṇāṃ supakvakāle ca khagendrasattama

3.29.42

स्पर्शे गवां चैव सदा नृणां वै भवत्यतो नात्र विचार्यमस्ति । यस्मिन् गृहे नास्ति सदोत्तमा च गौर्यङ्गणे श्रीतुलसी च नास्ति

sparśe gavāṃ caiva sadā nṛṇāṃ vai bhavatyato nātra vicāryamasti / yasmin gṛhe nāsti sadottamā ca gauryaṅgaṇe śrītulasī ca nāsti

3.29.43

यस्मिन् गृहे देवमहोत्सवश्च यस्मिन् गृहे श्रवणं नास्ति विष्णोः । तत्संसर्गाद्याति दुः खादिकं च तस्य स्पर्शो नैव कार्यः कदापि

yasmin gṛhe devamahotsavaśca yasmin gṛhe śravaṇaṃ nāsti viṣṇoḥ / tatsaṃsargādyāti duḥ khādikaṃ ca tasya sparśo naiva kāryaḥ kadāpi

3.29.44

गोस्पर्शनविहीनस्य गोदोहनमजानतः । गोपोषणविहीनस्य प्राहुर्जन्म निरर्थकम्

gosparśanavihīnasya godohanamajānataḥ / gopoṣaṇavihīnasya prāhurjanma nirarthakam

3.29.45

गोग्रासमप्रदातुश्च गोपुष्टिं चाप्यकुर्वतः । गतिर्नास्त्येव नास्त्येव ग्रामचाण्डालवत्स्मृतः

gogrāsamapradātuśca gopuṣṭiṃ cāpyakurvataḥ / gatirnāstyeva nāstyeva grāmacāṇḍālavatsmṛtaḥ

3.29.46

वत्स्यस्य स्तनपाने च बालकृष्णं तु संस्मरेत् । दधिनिर्मन्थने चैव मन्थाधारं स्मरेद्धरिम्

vatsyasya stanapāne ca bālakṛṣṇaṃ tu saṃsmaret / dadhinirmanthane caiva manthādhāraṃ smareddharim

3.29.47

मृत्तिकास्नान काले तु वराहं संस्मरेद्धरिम् । पुण्ड्राणां धारणे चैव केशवादींश्च द्वादश

mṛttikāsnāna kāle tu varāhaṃ saṃsmareddharim / puṇḍrāṇāṃ dhāraṇe caiva keśavādīṃśca dvādaśa

3.29.48

मुद्राणां धारणे चैव शङ्खचक्रगदाधरम् । पद्मं नारायणीं मुद्रां क्रुद्धोल्कादींश्च संस्मरेत्

mudrāṇāṃ dhāraṇe caiva śaṅkhacakragadādharam / padmaṃ nārāyaṇīṃ mudrāṃ kruddholkādīṃśca saṃsmaret

3.29.49

श्रीरामसंस्मृतिं चैव संध्याकाले खगोत्तम । अच्युतानन्तगोविन्दाञ्छ्राद्धकाले च संस्मरेत्

śrīrāmasaṃsmṛtiṃ caiva saṃdhyākāle khagottama / acyutānantagovindāñchrāddhakāle ca saṃsmaret

3.29.50

प्राणादिकपञ्चहोमेचानिरूद्धादींश्च संस्मरेत् । अन्नाद्यर्पणकाले तु वासुदेवं च संस्मरेत्

prāṇādikapañcahomecānirūddhādīṃśca saṃsmaret / annādyarpaṇakāle tu vāsudevaṃ ca saṃsmaret

3.29.51

अपोशनस्य काले तु वायोरन्तर्गतं हरिम् । बस्त्रधारणकाकाले तु उपेन्द्रं संस्मरेद्धरिम्

apośanasya kāle tu vāyorantargataṃ harim / bastradhāraṇakākāle tu upendraṃ saṃsmareddharim

3.29.52

यज्ञोपवीतस्य च धारणे तु नारायणं वामनाख्यं स्मरेत्तु । आर्तिक्यकाले च तथैव विष्णोः सम्यक् स्मरेत्पर्शुरामाख्यविष्णुम्

yajñopavītasya ca dhāraṇe tu nārāyaṇaṃ vāmanākhyaṃ smarettu / ārtikyakāle ca tathaiva viṣṇoḥ samyak smaretparśurāmākhyaviṣṇum

3.29.53

अपोशनेवैश्वदेवस्य काले तदन्यहोमादिषु भस्मधारणे । स्मरेत्तु भक्त्या परमादरेण नारायणं जामदग्न्याख्यरामम्

apośanevaiśvadevasya kāle tadanyahomādiṣu bhasmadhāraṇe / smarettu bhaktyā paramādareṇa nārāyaṇaṃ jāmadagnyākhyarāmam

3.29.54

त्रिवारतीर्थग्रहणस्य काले कृष्णं रामं व्यासदेवं क्रमेण । शङ्खोदकस्योद्धरणे चैव काले मुकुन्दरूपं संस्मरेत्सर्वदैव

trivāratīrthagrahaṇasya kāle kṛṣṇaṃ rāmaṃ vyāsadevaṃ krameṇa / śaṅkhodakasyoddharaṇe caiva kāle mukundarūpaṃ saṃsmaretsarvadaiva

3.29.55

ग्रासेग्रासे स्मरणं चैव कार्यं गोविन्दसंज्ञस्य विशुद्धमन्नम् । एकैकभक्ष्यग्रहणस्य काले सम्यक् स्मरेदच्युतं वै खगेन्द्र

grāsegrāse smaraṇaṃ caiva kāryaṃ govindasaṃjñasya viśuddhamannam / ekaikabhakṣyagrahaṇasya kāle samyak smaredacyutaṃ vai khagendra

3.29.56

शाकादीनां भक्षणे चैव काले धन्वन्तरिं स्मरेच्चैव नित्यम् । तथा परान्नस्य च भोगकाले स्मरेच्च सम्यक् पाण्डुरङ्गं च विष्णुम्

śākādīnāṃ bhakṣaṇe caiva kāle dhanvantariṃ smareccaiva nityam / tathā parānnasya ca bhogakāle smarecca samyak pāṇḍuraṅgaṃ ca viṣṇum

3.29.57

हैयङ्गवीनस्य च भक्षणे वै सम्यक् स्मरेत्ताण्डवाख्यं च कृष्णम् । दध्यन्नभक्षे परमं पुराणं गोपालकृष्णं संस्मरेच्चैव नित्यम्

haiyaṅgavīnasya ca bhakṣaṇe vai samyak smarettāṇḍavākhyaṃ ca kṛṣṇam / dadhyannabhakṣe paramaṃ purāṇaṃ gopālakṛṣṇaṃ saṃsmareccaiva nityam

3.29.58

दुग्धान्नभोगे च तथैव काले सम्यक् स्मरेच्छ्रीनिवासं हरिं च । सुतैलसर्पिः षु विपक्वभक्षसंभोजने संस्मरेद्व्यङ्कटेशम्

dugdhānnabhoge ca tathaiva kāle samyak smarecchrīnivāsaṃ hariṃ ca / sutailasarpiḥ ṣu vipakvabhakṣasaṃbhojane saṃsmaredvyaṅkaṭeśam

3.29.59

द्राक्षासुजम्बूकदलीरसालनारिङ्गदाडिम्बफलानि चारु । स्मरेत्तु रम्भोत्तमनारिकेलधात्रीसुभोगे खलु बालकृष्णम्

drākṣāsujambūkadalīrasālanāriṅgadāḍimbaphalāni cāru / smarettu rambhottamanārikeladhātrīsubhoge khalu bālakṛṣṇam

3.29.60

सुपानकस्यैव च पानकाले सम्यक् स्मरेन्नारसिंहाख्यविष्णुम् । गङ्गामृतस्यैव च पानकाले गङ्गातातं संस्मरेद्विष्णुमेव

supānakasyaiva ca pānakāle samyak smarennārasiṃhākhyaviṣṇum / gaṅgāmṛtasyaiva ca pānakāle gaṅgātātaṃ saṃsmaredviṣṇumeva

3.29.61

प्रयाणकाले संस्मरेत्तार्क्ष्यवाहं नारायणं निर्गुणं विश्वमूर्तिम् । पुत्रादीनां चुंबने चैव काले सुवेणुहस्तं संस्मरेत्कृष्णमेव

prayāṇakāle saṃsmarettārkṣyavāhaṃ nārāyaṇaṃ nirguṇaṃ viśvamūrtim / putrādīnāṃ cuṃbane caiva kāle suveṇuhastaṃ saṃsmaretkṛṣṇameva

3.29.62

सुखङ्गकाले स्वस्त्रियश्चैव नित्यं गोपि कुचद्वन्द्वविलासिनं हरिम् । तांबूलकाले संस्मरैच्चैव नित्यं प्रद्युम्नाख्यं वासुदेवं हरिं च

sukhaṅgakāle svastriyaścaiva nityaṃ gopi kucadvandvavilāsinaṃ harim / tāṃbūlakāle saṃsmaraiccaiva nityaṃ pradyumnākhyaṃ vāsudevaṃ hariṃ ca

3.29.63

शय्याकाले संस्मरेच्चैव नित्यं संकर्षणाख्यं विष्णुरूपं हरिं च । निद्राकाले संस्मरेत्पद्मनामं कथाकाले व्यासरूपं हरिं च

śayyākāle saṃsmareccaiva nityaṃ saṃkarṣaṇākhyaṃ viṣṇurūpaṃ hariṃ ca / nidrākāle saṃsmaretpadmanāmaṃ kathākāle vyāsarūpaṃ hariṃ ca

3.29.64

सुगानकाले संस्मरेद्वेणुगीतं हरिं हरिं प्रवदेत्सर्वदैव । श्रीमत्तुलस्याश्छेदने चैव काले श्रीरामरामेति च संस्मरेत्तु

sugānakāle saṃsmaredveṇugītaṃ hariṃ hariṃ pravadetsarvadaiva / śrīmattulasyāśchedane caiva kāle śrīrāmarāmeti ca saṃsmarettu

3.29.65

पुष्पादीनां छेदने चैव काले सम्यक स्मरेदेत्कपिलाख्यं हरिं च । प्रदक्षिणेगारुडान्तर्गतं च हरिं स्मरेत्सर्वदा वै खगेन्द्र

puṣpādīnāṃ chedane caiva kāle samyaka smaredetkapilākhyaṃ hariṃ ca / pradakṣiṇegāruḍāntargataṃ ca hariṃ smaretsarvadā vai khagendra

3.29.66

प्रणमकाले देवदेवस्य विष्णोः शेषान्तस्थं संस्मरेच्चैव विष्णुम् । सुनीतिकाले संस्मरेन्नारसिंहं नारायणं संसंमरेत्सर्वदापि

praṇamakāle devadevasya viṣṇoḥ śeṣāntasthaṃ saṃsmareccaiva viṣṇum / sunītikāle saṃsmarennārasiṃhaṃ nārāyaṇaṃ saṃsaṃmaretsarvadāpi

3.29.67

पूर्तिर्यदा क्रियते कर्मणां च सम्यक् स्मरेद्वासुदेवं हरिं च । एवं कृतानि कर्माणि हरिप्रीतिकराणि च

pūrtiryadā kriyate karmaṇāṃ ca samyak smaredvāsudevaṃ hariṃ ca / evaṃ kṛtāni karmāṇi hariprītikarāṇi ca

3.29.68

सम्यक् प्रकुर्वन्नेतानि पुष्करो हरिवल्लभः

samyak prakurvannetāni puṣkaro harivallabhaḥ

3.29.69

एतस्मादेव पक्षीश कर्म यत्समुदाहृतम् पुष्कराख्यानमतुलं शृणोति श्रद्धयान्वितः । हरिप्रीतिकरे धर्मे प्रीतियुक्तो भवेत्सदा

etasmādeva pakṣīśa karma yatsamudāhṛtam puṣkarākhyānamatulaṃ śṛṇoti śraddhayānvitaḥ / hariprītikare dharme prītiyukto bhavetsadā

3.29.70