प्रेतखण्ड — Adhyaya 2

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशाख्ये धर्मकाण्डे (प्रेतखण्डे) श्रीकृष्णगरुडसंवादे प्रश्रप्रपञ्चो नाम प्रथमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २ श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśākhye dharmakāṇḍe (pretakhaṇḍe) śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde praśraprapañco nāma prathamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 2 śrīkṛṣṇa uvāca / sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra mānuṣāṇāṃ hitāya vai / śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvamevaurdhvadaihikam

2.2.1

सम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् । यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः

samyagvibhedarahitaṃ śrutismṛtisamuddhṛtam / yanna dṛṣṭaṃ suraiḥ sendrairyogibhiryogacintakaiḥ

2.2.2

गुह्यद्गुह्यतरं तच्च नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् । भक्तस्त्वं हि महाभाग वैनतेयं ब्रवीमि ते

guhyadguhyataraṃ tacca nākhyātaṃ kasyacitkvacit / bhaktastvaṃ hi mahābhāga vainateyaṃ bravīmi te

2.2.3

अपुत्रस्य गतिर्नास्तु स्वर्गो नैव च नैव च । येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य हि

aputrasya gatirnāstu svargo naiva ca naiva ca / yena kenāpyupāyena kāryaṃ janma sutasya hi

2.2.4

तारयेन्नरकात्पुत्त्रो यदि मोक्षो न विद्यते । स्कन्धः पुत्रेण कर्तव्यो ह्यग्निदाता च पौत्रकः

tārayennarakātputtro yadi mokṣo na vidyate / skandhaḥ putreṇa kartavyo hyagnidātā ca pautrakaḥ

2.2.5

तिलदर्भैश्च भूम्यां वै कुटी ऋतुमती भवेत् । पञ्च रत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति

tiladarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī ṛtumatī bhavet / pañca ratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati

2.2.6

यदा पुष्पं प्रनष्टं हि क्व तदा गर्भधारणम् । आदराच्च ततो भूमौ येन गर्भं प्रधार्यते

yadā puṣpaṃ pranaṣṭaṃ hi kva tadā garbhadhāraṇam / ādarācca tato bhūmau yena garbhaṃ pradhāryate

2.2.7

लेप्या तु गोमयैर्भूमिस्तिलान्दर्भान्विनिः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति किल्बिषम्

lepyā tu gomayairbhūmistilāndarbhānviniḥ kṣipet / tasyāmevāturo muktaḥ sarvaṃ dahati kilbiṣam

2.2.8

दर्भतूली नयेत्स्वर्गमातुरस्य न संशयः । दर्भांस्तत्र क्षिपेद्वाथ तूलीगेन्दुकमध्यतः

darbhatūlī nayetsvargamāturasya na saṃśayaḥ / darbhāṃstatra kṣipedvātha tūlīgendukamadhyataḥ

2.2.9

सर्वत्र वसुधापूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति

sarvatra vasudhāpūtā yatra lepo na vidyate / yatra lepaḥ sthitastatra punarlepena śudhyati

2.2.10

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलेपं ह्यातुरं मुक्तं विशन्त्येते वियोनयः

yātudhānāḥ piśācāśca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ / alepaṃ hyāturaṃ muktaṃ viśantyete viyonayaḥ

2.2.11

नित्यहोमस्तथा श्राद्धं पादशौचं द्विजे तथा । मण्डलेन विना भूम्यामातुरो मुच्यते न हि

nityahomastathā śrāddhaṃ pādaśaucaṃ dvije tathā / maṇḍalena vinā bhūmyāmāturo mucyate na hi

2.2.12

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च श्रीर्हुताशस्तथैव च । मण्डले चोपतिष्ठन्ति तस्मात्कुर्वीत मण्डलम्

brahmā viṣṇuśca rudraśca śrīrhutāśastathaiva ca / maṇḍale copatiṣṭhanti tasmātkurvīta maṇḍalam

2.2.13

अन्यथा म्रियते वालो वृद्धस्तार्क्ष्ययुवाथवा । योन्यन्तरं न गच्छेत्स क्रीडते वायुना सह

anyathā mriyate vālo vṛddhastārkṣyayuvāthavā / yonyantaraṃ na gacchetsa krīḍate vāyunā saha

2.2.14

मिश्रितं लोहितामिश्रं तदेवं जन्म जीयते । तस्यैव वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदकक्रिया

miśritaṃ lohitāmiśraṃ tadevaṃ janma jīyate / tasyaiva vāyubhūtasya na śrāddhaṃ nodakakriyā

2.2.15

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः । असुरा दानवा दैत्या विद्रवन्ति तिलैस्तथा

mama svedasamudbhūtāstilāstārkṣya pavitrakāḥ / asurā dānavā daityā vidravanti tilaistathā

2.2.16

तिलाः श्वेतास्तिला कृष्णास्तिला गोमूत्रसंन्निभाः । दहन्तु ते मे पापानि शरीरेण कृतानि वै

tilāḥ śvetāstilā kṛṣṇāstilā gomūtrasaṃnnibhāḥ / dahantu te me pāpāni śarīreṇa kṛtāni vai

2.2.17

एक एव तिलो दत्तो हेमद्रोणतिलैः समः । तर्पणे दानहोमेषु दत्तो भवति चाक्षयः

eka eva tilo datto hemadroṇatilaiḥ samaḥ / tarpaṇe dānahomeṣu datto bhavati cākṣayaḥ

2.2.18

दर्भा रोमसमुद्भूतास्तिलाः स्वेदेषु नान्यथा । देवता दानवास्तृप्ताः श्राद्धेन पितरस्तथा

darbhā romasamudbhūtāstilāḥ svedeṣu nānyathā / devatā dānavāstṛptāḥ śrāddhena pitarastathā

2.2.19

प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वं चाप्युपजीवनाम् । अपसव्यादितो ब्रह्मा पितरो देवदेवताः

prayogavidhinā brahmā viśvaṃ cāpyupajīvanām / apasavyādito brahmā pitaro devadevatāḥ

2.2.20

तेन ते पितरस्तृप्ता अपसव्ये कृते सति । दर्भमूले स्थितो ब्रह्मा मध्ये देवो जनार्दनः

tena te pitarastṛptā apasavye kṛte sati / darbhamūle sthito brahmā madhye devo janārdanaḥ

2.2.21

दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः कुशे स्मृताः । विप्रा मन्त्राः कशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर

darbhāgre śaṅkaraṃ vidyāttrayo devāḥ kuśe smṛtāḥ / viprā mantrāḥ kaśā vahnistulasī ca khageśvara

2.2.22

नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः । तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग

naite nirmālyatāṃ yānti kriyamāṇāḥ punaḥ punaḥ / tulasī brāhmaṇā gāvo viṣṇurekādaśī khaga

2.2.23

पञ्च प्रवहणान्ये भवाब्धौ मज्जतां नृणाम् । विष्णुरेकादशी गीता तुलसी विप्रधेनवः

pañca pravahaṇānye bhavābdhau majjatāṃ nṛṇām / viṣṇurekādaśī gītā tulasī vipradhenavaḥ

2.2.24

असारे दुर्गसंसारे षट्पदी मुक्तिदायिनी । तिलाः पवित्रमतुलं दर्भाश्चापि तुलस्यथ

asāre durgasaṃsāre ṣaṭpadī muktidāyinī / tilāḥ pavitramatulaṃ darbhāścāpi tulasyatha

2.2.25

निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम् । हस्ताभ्यामुद्धरेद्दर्भांस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवि

nivārayanti caitāni durgatiṃ yāntamāturam / hastābhyāmuddhareddarbhāṃstoyena prokṣayedbhuvi

2.2.26

मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भान्करयोरातुरस्य च । दर्भैस्तु क्षिप्यते यो ऽसौ दर्भैस्तु परिवेष्टितः

mṛtyukāle kṣipeddarbhānkarayorāturasya ca / darbhaistu kṣipyate yo 'sau darbhaistu pariveṣṭitaḥ

2.2.27

विष्णुलोके स वै याति मन्त्रहीनो ऽपि मानवः । तूलीं कृत्वा कृतौ पादौ संस्थितौ क्षितिपृष्ठतः

viṣṇuloke sa vai yāti mantrahīno 'pi mānavaḥ / tūlīṃ kṛtvā kṛtau pādau saṃsthitau kṣitipṛṣṭhataḥ

2.2.28

प्रायाश्चित्तं विशुद्धाग्नौ संसारे ऽसारसागरे । गोमयेनोपलिम्पेत्तु दर्भास्तरणसंस्थिते

prāyāścittaṃ viśuddhāgnau saṃsāre 'sārasāgare / gomayenopalimpettu darbhāstaraṇasaṃsthite

2.2.29

यने दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति । लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम्

yane dattena dānena sarvaṃ pāpaṃ vyapohati / lavaṇaṃ tadrasaṃ divyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām

2.2.30

यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना । पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत्

yasmādannarasāḥ sarve notkaṭā lavaṇaṃ vinā / pitṝṇāṃ ca priyaṃ bhavyaṃ tasmātsvargapradaṃ bhavet

2.2.31

विष्णुदेहसमुद्भूतो यतो ऽयं लवणो रसः । एतत्सलवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः

viṣṇudehasamudbhūto yato 'yaṃ lavaṇo rasaḥ / etatsalavaṇaṃ dānaṃ tena śaṃsanti yoginaḥ

2.2.32

ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च । आतुरस्य यदा प्राणा न यान्ति वसुधातले

brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ strīṇāṃ śūdrajanasya ca / āturasya yadā prāṇā na yānti vasudhātale

2.2.33

लवणं तु तदा देयं द्वारस्योद्वाटनं दिवः । अन्यच्च शृणु पक्षीन्द्र मृत्यो रूपं प्रपञ्चतः

lavaṇaṃ tu tadā deyaṃ dvārasyodvāṭanaṃ divaḥ / anyacca śṛṇu pakṣīndra mṛtyo rūpaṃ prapañcataḥ

2.2.34

यस्य कालेन नो यायाद्वियोगः प्राणदेहयोः । प्राणिनश्च स्वसमये मृत्युरत्यन्तविस्मृतिः

yasya kālena no yāyādviyogaḥ prāṇadehayoḥ / prāṇinaśca svasamaye mṛtyuratyantavismṛtiḥ

2.2.35

यथा वायुर्जलधरान्विकर्षति यतस्ततः । तद्वज्जलदवत्तार्क्ष्य कालस्यैव वशानुगाः

yathā vāyurjaladharānvikarṣati yatastataḥ / tadvajjaladavattārkṣya kālasyaiva vaśānugāḥ

2.2.36

सात्त्विका राजसाश्चैव तामसा ये च केचन । भावाः कालात्मकाः सर्वे प्रवर्तन्ते हि जन्तुषु

sāttvikā rājasāścaiva tāmasā ye ca kecana / bhāvāḥ kālātmakāḥ sarve pravartante hi jantuṣu

2.2.37

आदित्यश्चन्द्रमाः शम्भुरापो वायुः शतक्रतुः । अग्निः खं पृथिवी मित्र ओषध्यो वसवस्तथा

ādityaścandramāḥ śambhurāpo vāyuḥ śatakratuḥ / agniḥ khaṃ pṛthivī mitra oṣadhyo vasavastathā

2.2.38

सरितः सागराश्चैव भावाभावौ च सर्पहन् । सर्वे कालेन सृज्यन्ते संक्षिप्यन्ते यथा पुनः

saritaḥ sāgarāścaiva bhāvābhāvau ca sarpahan / sarve kālena sṛjyante saṃkṣipyante yathā punaḥ

2.2.39

कालेन संह्रियन्ते च नृनं मृत्यावुपस्थिते । दैवयोगात्त्दा व्याधिः कश्चिदुत्पद्यते खग

kālena saṃhriyante ca nṛnaṃ mṛtyāvupasthite / daivayogāttdā vyādhiḥ kaścidutpadyate khaga

2.2.40

वैकल्यमिन्द्रियाणां च बलौ जोरंहसां भवेत् । युगपद्वश्चिककोटिशूकदंशो भवेद्यदि

vaikalyamindriyāṇāṃ ca balau joraṃhasāṃ bhavet / yugapadvaścikakoṭiśūkadaṃśo bhavedyadi

2.2.41

तदानुमीयते तेन पीडा मृत्युभवा खग । ततः क्षणेन चैतन्ये विकले जडतां गते

tadānumīyate tena pīḍā mṛtyubhavā khaga / tataḥ kṣaṇena caitanye vikale jaḍatāṃ gate

2.2.42

प्रिचाल्यन्ते ततः प्राणा याम्यैर्निकटवर्तिभिः । बीभत्सं तु तदा रूपं प्राणैः कण्ठगतैर्भवेत्

pricālyante tataḥ prāṇā yāmyairnikaṭavartibhiḥ / bībhatsaṃ tu tadā rūpaṃ prāṇaiḥ kaṇṭhagatairbhavet

2.2.43

फेमुद्गिरते सो ऽथ मुखं लालाकुलं भवेत् । अङ्गुष्ठमात्रपुरुषो हाहा कुर्वंस्ततस्तनोः

phemudgirate so 'tha mukhaṃ lālākulaṃ bhavet / aṅguṣṭhamātrapuruṣo hāhā kurvaṃstatastanoḥ

2.2.44

तदैव नीयते द्वतैर्याम्यैर्वोक्षन्स्वकं गृहम् । भूय एव हिते तात मृत्युकालदशामिमाम्

tadaiva nīyate dvatairyāmyairvokṣansvakaṃ gṛham / bhūya eva hite tāta mṛtyukāladaśāmimām

2.2.45

अष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः । भिनत्ति मर्मस्थानानि दीप्यमानो निरिन्धनः

aṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ / bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirindhanaḥ

2.2.46

उदानो नाम पवनस्ततश्चोर्ध्वं प्रवर्तते । भक्तानामबुभुक्षाणामधोगतिनिरोधकृत्

udāno nāma pavanastataścordhvaṃ pravartate / bhaktānāmabubhukṣāṇāmadhogatinirodhakṛt

2.2.47

यैर्नानृतानि चोक्तानि प्रीतिभेदः कृतो न च । आस्तिकः श्रद्दधानश्च स सुखं मृत्युमृच्छति

yairnānṛtāni coktāni prītibhedaḥ kṛto na ca / āstikaḥ śraddadhānaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati

2.2.48

यो न कामान्न संरंभान्न द्वेषाद्धर्ममुत्सृजेत् । यथोक्तकारी सौम्यश्च स सुखं मृत्युमृच्छति

yo na kāmānna saṃraṃbhānna dveṣāddharmamutsṛjet / yathoktakārī saumyaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati

2.2.49

मोहज्ञानप्रदातारः प्राप्नुवन्ति महत्तमः । कूटसाक्षी मृषावादी ये च विश्वासघातकाः

mohajñānapradātāraḥ prāpnuvanti mahattamaḥ / kūṭasākṣī mṛṣāvādī ye ca viśvāsaghātakāḥ

2.2.50

ते मोहं मृत्युमृच्छन्ति तथा ये वेदनिन्दकाः । विभीषकाः पूतिगन्धा यष्टिमुद्गरपाणयः

te mohaṃ mṛtyumṛcchanti tathā ye vedanindakāḥ / vibhīṣakāḥ pūtigandhā yaṣṭimudgarapāṇayaḥ

2.2.51

आगच्छन्ति दुरात्मानो यमस्य पुरुषास्तदा । प्राप्ते त्वीदृक्पथे घोरे जायते तस्य वेपथुः

āgacchanti durātmāno yamasya puruṣāstadā / prāpte tvīdṛkpathe ghore jāyate tasya vepathuḥ

2.2.52

क्रन्दत्यविरतं सो ऽपि पितृमातृसुतानपि । सास्य वागस्फुटा यत्नेनैकवर्णा विभासते

krandatyavirataṃ so 'pi pitṛmātṛsutānapi / sāsya vāgasphuṭā yatnenaikavarṇā vibhāsate

2.2.53

दृष्टिर्वै भ्राम्यते त्रासाच्छ्वासाच्छुष्यति चाननम् । स ततो वेदनाविष्टस्तच्छरीरं विमुञ्चति

dṛṣṭirvai bhrāmyate trāsācchvāsācchuṣyati cānanam / sa tato vedanāviṣṭastaccharīraṃ vimuñcati

2.2.54

अस्पृश्यं कुत्सनीयं च तत्क्षणादेव जायते । उक्तं मृत्योः स्वरूपं तु प्रसङ्गादन्यदप्यथ

aspṛśyaṃ kutsanīyaṃ ca tatkṣaṇādeva jāyate / uktaṃ mṛtyoḥ svarūpaṃ tu prasaṅgādanyadapyatha

2.2.55

वैचित्र्यस्योत्तरं प्रश्रे द्वितीयस्य वदामि ते । कर्मणां प्राक्तनानां तु तदसत्त्वेनं भदेतः

vaicitryasyottaraṃ praśre dvitīyasya vadāmi te / karmaṇāṃ prāktanānāṃ tu tadasattvenaṃ bhadetaḥ

2.2.56

भवेद्भोगस्य वैचित्र्यं भ्राम्यतां प्राणिनामिह । देवत्वमसुरत्वं च यक्षत्वादिसुखप्रदम्

bhavedbhogasya vaicitryaṃ bhrāmyatāṃ prāṇināmiha / devatvamasuratvaṃ ca yakṣatvādisukhapradam

2.2.57

मानुषत्वं पशुत्वं च पक्षित्वाद्यतिदुः खदम् । कर्मणां तारतम्येन भवतीह खगेश्वर

mānuṣatvaṃ paśutvaṃ ca pakṣitvādyatiduḥ khadam / karmaṇāṃ tāratamyena bhavatīha khageśvara

2.2.58

अत्र ते कीर्तयिष्यामि विपाकं कर्मणामहम् । वैचित्र्यस्य स्पुटत्वाययैर्जोवः संसरत्ययम्

atra te kīrtayiṣyāmi vipākaṃ karmaṇāmaham / vaicitryasya spuṭatvāyayairjovaḥ saṃsaratyayam

2.2.59

महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य दारुणान् । कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनः क्षितौ

mahāpātakajānghorānnarakānprāpya dāruṇān / karmakṣayātprajāyante mahāpātakinaḥ kṣitau

2.2.60

जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु सत्तम । मृगाश्वसूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति

jāyante lakṣaṇairyaistutāni me śṛṇu sattama / mṛgāśvasūkaroṣṭrāṇāṃ brahmahā yonimṛcchati

2.2.61

कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् । तृणगुल्मतात्वं च क्रमशो गुरुतल्पगः

kṛmikīṭapataṅgatvaṃ svarṇahārī samāpnuyāt / tṛṇagulmatātvaṃ ca kramaśo gurutalpagaḥ

2.2.62

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात्सुरापः श्यावदन्तकः । हेमहारी तु कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः

brahmahā kṣayarogī syātsurāpaḥ śyāvadantakaḥ / hemahārī tu kunakhī duścarmā gurutalpagaḥ

2.2.63

यो येन संवसत्येषां स तल्लिङ्गो ऽभिजायते । संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्

yo yena saṃvasatyeṣāṃ sa talliṅgo 'bhijāyate / saṃvatsareṇa patati patitena sahācaran

2.2.64

संलापस्पर्शनिः श्वाससहयानाशनासनात् । याजनाध्यापनाद्यौनात्पापं संक्रमते नृणाम्

saṃlāpasparśaniḥ śvāsasahayānāśanāsanāt / yājanādhyāpanādyaunātpāpaṃ saṃkramate nṛṇām

2.2.65

गत्वा दारान्परेषाञ्च ब्रह्मस्वमपहृत्य च । अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः

gatvā dārānpareṣāñca brahmasvamapahṛtya ca / araṇye nirjane deśe jāyate brahmarākṣasaḥ

2.2.66

हीनजातौ प्रजायेत रत्नानामपहारकः । पत्रं च शाखिनो हृत्वा गन्धांश्छुच्छुन्दरी पुमान्

hīnajātau prajāyeta ratnānāmapahārakaḥ / patraṃ ca śākhino hṛtvā gandhāṃśchucchundarī pumān

2.2.67

मूषको धान्यहारी स्याद्यानमुष्ट्रः फलं कपिः । निर्मन्त्रभोजनात्काको गृध्रो हृत्वा ह्युपस्करम्

mūṣako dhānyahārī syādyānamuṣṭraḥ phalaṃ kapiḥ / nirmantrabhojanātkāko gṛdhro hṛtvā hyupaskaram

2.2.68

मधुदंशः फलं गृध्रो गां गोधाग्निं बकस्तथा । स्याच्छ्वेतकुष्ठी स्त्रीवस्त्र ह्यरुची रसहारकः

madhudaṃśaḥ phalaṃ gṛdhro gāṃ godhāgniṃ bakastathā / syācchvetakuṣṭhī strīvastra hyarucī rasahārakaḥ

2.2.69

कांस्यहारी तु हंसः स्यात्परस्वस्य च हारकः । अपस्मारी गुरोर्हन्ता क्रूरकृद्वामनो भवेत्

kāṃsyahārī tu haṃsaḥ syātparasvasya ca hārakaḥ / apasmārī gurorhantā krūrakṛdvāmano bhavet

2.2.70

धर्मपत्नीं त्यजञ्छब्दवेधी प्राणी भवेत्क्षितौ । देवविप्रस्वापहारी पाण्डुरः परमांसभुक्

dharmapatnīṃ tyajañchabdavedhī prāṇī bhavetkṣitau / devaviprasvāpahārī pāṇḍuraḥ paramāṃsabhuk

2.2.71

भक्ष्याभक्ष्यो गण्डमाली महारोगी प्रजायते । न्यासापहारी काणः स्यास्त्रीजीवः खञ्जको भवेत्

bhakṣyābhakṣyo gaṇḍamālī mahārogī prajāyate / nyāsāpahārī kāṇaḥ syāstrījīvaḥ khañjako bhavet

2.2.72

कौमारदारत्यागी च दुर्भगो ऽथै कमिष्टभुक् । वातगुल्मी विप्रयोषिद्गामी वा जम्बुको भवेत्

kaumāradāratyāgī ca durbhago 'thai kamiṣṭabhuk / vātagulmī viprayoṣidgāmī vā jambuko bhavet

2.2.73

शय्याहर्ता क्षपणकः पतङ्गो वस्त्रहारकः । मात्सर्यादपि जात्यन्धो कपाली दीपहारकः

śayyāhartā kṣapaṇakaḥ pataṅgo vastrahārakaḥ / mātsaryādapi jātyandho kapālī dīpahārakaḥ

2.2.74

कौशिको मित्रहन्ता च क्षयी पित्रादिनिन्दकः । स्खलद्वागनृतवादी कूटसाक्षी जलोदरी

kauśiko mitrahantā ca kṣayī pitrādinindakaḥ / skhaladvāganṛtavādī kūṭasākṣī jalodarī

2.2.75

मशकः सो ऽथ चछिन्नोष्ठो विवाहे विघ्नकृद्भवेत् । स्याद्वाथ वृषलः सो ऽयं चत्वरे वै विण्मूत्रकृत्

maśakaḥ so 'tha cachinnoṣṭho vivāhe vighnakṛdbhavet / syādvātha vṛṣalaḥ so 'yaṃ catvare vai viṇmūtrakṛt

2.2.76

मूत्रकृच्छ्री दूषकस्तु कन्यायाः क्लीबतामियात् । द्वीपी स्याद्वेदविक्रेता वराहो ऽयाज्ययाजकः

mūtrakṛcchrī dūṣakastu kanyāyāḥ klībatāmiyāt / dvīpī syādvedavikretā varāho 'yājyayājakaḥ

2.2.77

यतस्ततो ऽश्रन्मार्जारो खद्योतो वहदाहकः । कृमिः पर्युषितादः स्यान्मत्सरी भ्रमरो भवेत्

yatastato 'śranmārjāro khadyoto vahadāhakaḥ / kṛmiḥ paryuṣitādaḥ syānmatsarī bhramaro bhavet

2.2.78

अग्न्युत्सादी तु कुष्ठी स्याददत्ताऽदानतो वृषः । सर्पो गोहारको ऽन्नस्य हारकः स्यादजीर्णवान्

agnyutsādī tu kuṣṭhī syādadattā'dānato vṛṣaḥ / sarpo gohārako 'nnasya hārakaḥ syādajīrṇavān

2.2.79

जलहारी तु मत्स्यः स्यात्क्षीरहारी बलाकिका । अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुब्जतां व्रजेत्

jalahārī tu matsyaḥ syātkṣīrahārī balākikā / annaṃ paryuṣitaṃ vipre pradadatkubjatāṃ vrajet

2.2.80

फलानि हरते यस्तु सन्ततिर्म्रियते खग । अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति ह्यनपत्यो भवेन्नरः

phalāni harate yastu santatirmriyate khaga / adattvā bhakṣyamaśrāti hyanapatyo bhavennaraḥ

2.2.81

प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः । चातको जलहर्ता स्याज्जन्मान्धः पुंस्तकं हरन्

pravajyāgamanādrājan bhavenmarupiśācakaḥ / cātako jalahartā syājjanmāndhaḥ puṃstakaṃ haran

2.2.82

प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत् । परिवादादिजातीनां लभते काच्छपीं तनुम्

pratiśrutya dvijebhyor'thamadadajjambuko bhavet / parivādādijātīnāṃ labhate kācchapīṃ tanum

2.2.83

दुर्भगः फलविक्रेता वृकश्च वृषलीपतिः । मार्जारो ऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक्

durbhagaḥ phalavikretā vṛkaśca vṛṣalīpatiḥ / mārjāro 'gniṃ padā spṛṣṭvā rogavānparamāṃsabhuk

2.2.84

जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः । हरेः कथां न शृण्वन्ति ये न साधुजनस्तवम्

jalaprastravaṇaṃ yastu bhindyānmatsyo bhavennaraḥ / hareḥ kathāṃ na śṛṇvanti ye na sādhujanastavam

2.2.85

तान्नरान्कर्णमूलो ऽयं व्याप्नुयान्नेतराञ्जनान् । परस्याननसंस्थं यो ग्रासं हरि मन्दधीः

tānnarānkarṇamūlo 'yaṃ vyāpnuyānnetarāñjanān / parasyānanasaṃsthaṃ yo grāsaṃ hari mandadhīḥ

2.2.86

देवोपकरणान्येनं गण्डमालिनमीहते । दम्भेनाचरते धर्मं गजचर्मा भवेत्तु सः

devopakaraṇānyenaṃ gaṇḍamālinamīhate / dambhenācarate dharmaṃ gajacarmā bhavettu saḥ

2.2.87

शिरो ऽर्तिप्रमुखा रोगा यान्ति विश्वासघातकम् । लिङ्गपीडी शिवस्वं च शिवनिर्माल्यमेव च

śiro 'rtipramukhā rogā yānti viśvāsaghātakam / liṅgapīḍī śivasvaṃ ca śivanirmālyameva ca

2.2.88

स्त्रियो ऽप्यनेन मार्गेण हृत्वा दोषमवाप्नुयुः । एतेषामेव जन्तूनां भार्यात्वमुपजायते

striyo 'pyanena mārgeṇa hṛtvā doṣamavāpnuyuḥ / eteṣāmeva jantūnāṃ bhāryātvamupajāyate

2.2.89

भोगान्ते नरकस्यैतत्सर्वमित्यवधारय । खघ प्रदर्श्यमेतत्तु मयोक्तं ते समासतः । द्रव्यप्रकारा हि यथा तथैव प्राणिजातयः

bhogānte narakasyaitatsarvamityavadhāraya / khagha pradarśyametattu mayoktaṃ te samāsataḥ / dravyaprakārā hi yathā tathaiva prāṇijātayaḥ

2.2.90

एवं विचित्रैर्निजकर्मभिर्नृणां सुखस्य दुः खस्य च जन्मनामपि । वैचित्र्यमुक्तं शुभकर्मतः शुभं तथाशुभाच्चाशुभमीरयन्ति

evaṃ vicitrairnijakarmabhirnṛṇāṃ sukhasya duḥ khasya ca janmanāmapi / vaicitryamuktaṃ śubhakarmataḥ śubhaṃ tathāśubhāccāśubhamīrayanti

2.2.91

एतत्ते सर्वंमाख्यातं यत्पृष्टो ऽहमिह त्वया

etatte sarvaṃmākhyātaṃ yatpṛṣṭo 'hamiha tvayā

2.2.92