Adhyaya 9

नवमो ऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् । निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः

navamo 'dhyāyaḥ pakṣiṇa ūcuḥ rājyacyute hariścandre gate ca tridaśālayam / niścakrāma mahātejā jalavāsāt purohitaḥ

9.1

वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः । शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्चितम्

vaśiṣṭho dvādaśābdānte gaṅgāparyuṣito muniḥ / śuśrāva ca samastantu viśvāmitraviceṣcitam

9.2

हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः । चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम्

hariścandrasya nāśañca rājñaścodārakarmaṇaḥ / caṇḍālasamprayogañca bhāryātanayavikrayam

9.3

स श्रुत्वा सुमाहभागः प्रीतिमानवनीपतौ । चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रमृषिं प्रति

sa śrutvā sumāhabhāgaḥ prītimānavanīpatau / cakāra kopaṃ tejasvī viśvāmitramṛṣiṃ prati

9.4

वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् । तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो ऽद्य मे

vaśiṣṭha uvāca mama putraśataṃ tena viśvāmitreṇa ghātitam / tatrāpi nābhavat krodhastādṛśo yādṛśo 'dya me

9.5

श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरीपितम् । महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम्

śrutvā narādhipamimaṃ svarājyādavarīpitam / mahātmānaṃ mahābhāgaṃ devabrāhmaṇapūjakam

9.6

यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः । अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्तो मदाश्रयः

yasmāt sa satyavāk śāntaḥ śatrāvapi vimatsaraḥ / anāgāścaiva dharmātmā apramatto madāśrayaḥ

9.7

सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो ऽन्त्यां दशां नृपः । स राज्याच्च्यावितो ऽनेन बहुशश्च खिलीकृतः

sapatnībhṛtyaputrastu prāpito 'ntyāṃ daśāṃ nṛpaḥ / sa rājyāccyāvito 'nena bahuśaśca khilīkṛtaḥ

9.8

तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः । मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति

tasmād durātmā brahmadviṭ prājñānāmavaropitaḥ / macchāpopahato mūḍhaḥ sa bakatvamavāpsyati

9.9

पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो ऽपि कौशिकः । त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत

pakṣiṇa ūcuḥ śrutvā śāpaṃ mahātejā viśvāmitro 'pi kauśikaḥ / tvamapyāḍirbhavastevati pratiśāpamayacchata

9.10

अन्यो ऽन्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युती । वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः

anyo 'nyaśāpāt tau prāptau tiryaktvaṃ paramadyutī / vaśiṣṭhaḥ sa mahātejā viśvāmitraśca kauśikaḥ

9.11

अन्यजातिसमायोगं गतावप्यमितौजसौ । युयुधाते ऽतिसंरब्धौ महाबलपराक्रमौ

anyajātisamāyogaṃ gatāvapyamitaujasau / yuyudhāte 'tisaṃrabdhau mahābalaparākramau

9.12

योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः । यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः

yojanānāṃ sahasre dve pramāṇenāḍirucchritaḥ / yannavatyadhikaṃ brahman ! sahasratritayaṃ bakaḥ

9.13

तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ । प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस्तदा

tau tu pakṣaprahārābhyāmanyonyasyoruvikramau / praharantau bhayaṃ tīvraṃ prajānāñcakratustadā

9.14

विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् । आडिं सो ऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत्

vidhūya pakṣāṇi bako raktodvṛttākṣirāhanat / āḍiṃ so 'pyunnatagrīvo bakaṃ padbhyāmatāḍayat

9.15

तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि । गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा

tayoḥ pakṣānilāpāstāḥ prapeturgirayo bhuvi / giriprapātābhihatā cakampe ca vasundharā

9.16

क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च । ननाम चैकपार्श्वेन पातालगमनोन्मुखी

kṣmā kampamānā jaladhīnudvṛttāmbūṃścakāra ca / nanāma caikapārśvena pātālagamanonmukhī

9.17

केचिदिगरिनिपातेन केचिदम्भोधिवारिणा । केचिन्महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम्

kecidigarinipātena kecidambhodhivāriṇā / kecinmahīsañcalanāt prayayuḥ prāṇinaḥ kṣayam

9.18

जगदासीत् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम्

jagadāsīt susambhrāntaṃ paryastakṣitimaṇḍalam

9.19

हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषो ऽस्मि संस्थितः । हा प्रिये ! कान्त ! शैलो ऽयं पतत्याशु पलायताम्

hā vatsa ! hā kānta ! śiśo ! prayāhyeṣo 'smi saṃsthitaḥ / hā priye ! kānta ! śailo 'yaṃ patatyāśu palāyatām

9.20

इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा । सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः

ityākulīkṛte loke saṃtrāsavimukhe tadā / suraiḥ parivṛtaḥ sarvairājagāma pitāmahaḥ

9.21

प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिकोपितौ । युद्धं वा विरमत्वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च

pratyuvāca ca viśveśāstāvubhāvatikopitau / yuddhaṃ vā viramatvetallokāḥ svāsthyaṃ vrajantu ca

9.22

शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । कोपामर्षसमाविष्टो युयुधाते न तस्थतुः

śṛṇvantāvapi tau vākyaṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ / kopāmarṣasamāviṣṭo yuyudhāte na tasthatuḥ

9.23

ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसंक्षयम् । तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत्

tataḥ pitāmaho devastaṃ dṛṣṭvā lokasaṃkṣayam / tayośca hitamanvicchan tiryagbhāvamapānudat

9.24

ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः । व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ

tatastau pūrvadehasthau prāha devaḥ prajāpatiḥ / vyudaste tāmase bhāve vaśiṣṭha0-kauśikarṣabhau

9.25

जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम । तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम्

jahi vatsa vaśiṣṭha tvaṃ tvañca kauśika sattama / tāmasaṃ bhāvamāśritya īdṛgyuddhaṃ cikīrṣitam

9.26

राजसूयविपाको ऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः

rājasūyavipāko 'yaṃ hariścandrasya bhūpateḥ / yuvayorvigrahaścāyaṃ pṛthivīkṣayakārakaḥ

9.27

न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञो ऽपरध्यते । स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः

na cāpi kauśikaśreṣṭhastasya rājño 'paradhyate / svargaprāptikaro brahmannapakārapade sthitaḥ

9.28

तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ । परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम्

tapo vighnasya kartārau kāmakrodhavaśaṃ gatau / parityajata bhadraṃ vo brahma hi pracuraṃ balam

9.29

एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि । क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम्

evamuktau tatastena lajjitau tāvubhāvapi / kṣamayāmāsatuḥ prītyā pariṣvajya parasparam

9.30

ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ । वशिष्ठो ऽप्यात्मनः स्थानं कौशिको ऽपि स्वामाश्रयम्

tataḥ surairvandyamāno brahmā lokaṃ nijaṃ yayau / vaśiṣṭho 'pyātmanaḥ sthānaṃ kauśiko 'pi svāmāśrayam

9.31

एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा । कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये

etadāḍibakaṃ yuddhaṃ hariścandrakathāṃ tathā / kathayiṣyanti ye martyāḥ samyak śroṣyanti caiva ye

9.32

तेषां पापापनोदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति । न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन

teṣāṃ pāpāpanodantu śrutaṃ hyeva kariṣyati / na caiva vighnakāryāṇi bhaviṣyanti kadācana

9.33