वायवीयसंहिता पूर्वभाग — Adhyaya 18

ऋषय ऊचुः देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा

ṛṣaya ūcuḥ devī dakṣasya tanayā tyaktvā dākṣāyaṇī tanum kathaṃ himavataḥ putrī menāyāmabhavatpurā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.1

कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः

kathaṃ ca nindito rudro dakṣeṇa ca mahātmanā nimittamapi kiṃ tatra yena syānniṃdito bhavaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.2

उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत

utpannaśca kathaṃ dakṣo abhiśāpādbhavasya tu cākṣuṣasyāṃtare pūrvaṃ manoḥ prabrūhi māruta

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.3

वायुरुवाव शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम्

vāyuruvāva śṛṇvaṃtu kathayiṣyāmi dakṣasya laghucetasaḥ vṛttaṃ pāpātpramādācca viśvāmaravidūṣaṇam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.4

पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः

purā surāsurāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥ kadāciddraṣṭumīśānaṃ himavacchikharaṃ yayuḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.5

तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः

tadā devaśca devī ca divyāsanagatāvubhau darśanaṃ dadatusteṣāṃ devādīnāṃ dvijottamāḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.6

तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम्

tadānīmeva dakṣo 'pi gatastatra sahāmaraiḥ jāmātaraṃ haraṃ draṣṭuṃ draṣṭuṃ cātmasutāṃ satīm

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.7

तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः

tadātmagauravāddevo devyā dakṣe samāgate devādibhyo viśeṣeṇa na kadācidabhūtsmṛtiḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.8

तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत

tasya tasyāḥ paraṃ bhāvamajñātuścāpi kevalam putrītyevaṃ vimūḍhasya tasyāṃ vairamajāyata

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.9

ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन्

tatastenaiva vaireṇa vidhinā ca pracoditaḥ nājuvāha bhavaṃ dakṣo dīkṣitastāmapi dviṣan

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.10

अन्याञ् १जामातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक्

anyāñ 1jāmātarassarvānāhūya sa yathākramam śataśaḥ puṣkalāmarcāñcakāra ca pṛthakpṛthak

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.11

तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः

tathā tānsaṃgatāñchrutvā nāradasya mukhāttadā yayau rudrāya rudrāṇī vijñāpya bhavanaṃ pituḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.12

अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम्

atha saṃnihitaṃ divyaṃ vimānaṃ viśvatomukham lakṣaṇāḍhyaṃ sukhārohamatimātramanoharam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.13

तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम्

taptajāṃbūnadaprakhyaṃ citraratnapariṣkṛtam muktāmayavitānāgnyaṃ sragdāmasamalaṃkṛtam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.14

तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम्

taptakaṃcananirvyūhaṃ ratnastaṃbhaśatāvṛtam vajrakalpitasopānaṃ vidrumastaṃbhatoraṇam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.15

पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम्

puṣpapaṭṭaparistīrṇaṃ citraratnamahāsanam vajrajālakiracchidramacchidramaṇikuṭṭimam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.16

मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना

maṇidaṃḍamanojñena mahāvṛṣabhalakṣmaṇā alaṃkṛtapurobhāgamabbhraśubbhreṇa ketunā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.17

रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः

ratnakaṃcukaguptāṃgaiścitravetrakapāṇibhiḥ adhiṣṭhitamahādvāramapradhṛṣyairguṇeśvaraiḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.18

मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम्

mṛdaṃgatālagītādiveṇuvīṇāviśāradaiḥ vidagdhaveṣabhāṣaiśca bahubhiḥ strījanairvṛtam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.19

आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे

āruroha mahādevī saha priyasakhījanaiḥ cāmāravyañjanaṃ tasyā vajradaṃḍamanohare

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.20

गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ

gṛhītvā rudrakanye dve vivījaturubhe śubhe tadācāmarayormadhye devyā vadanamābabhau

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.21

अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी

anyonyaṃ yudhyatormadhye haṃsayoriva paṃkajam chatraṃ śaśinibhaṃ tasyāścūḍopari sumālinī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.22

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि

dhṛtamuktāparikṣiptaṃ babhāra premanirbharā tacchatramujjvalaṃ devyā ruruce vadanopari

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.23

उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती

uparyamṛtabhāṃḍasya maṃḍalaṃ śaśino yathā atha cāgre samāsīnā susmitāsyā śubhāvatī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.24

अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते

akṣadyūtavinodena ramayāmāsa vai satīm suyaśāḥ pāduke devyāśśubhe ratnapariṣkṛte

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.25

स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम्

stanayoraṃtare kṛtvā tadā devīmasevataḥ anyā kāṃcanacārvaṃgī dīptaṃ jagrāha darpaṇam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.26

अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी

aparā tālavṛntaṃ ca parā tāṃbūlapeṭikām kācitkrīḍāśukaṃ cāru kare 'kuruta bhāminī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.27

काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा

kācittu sumanojñāni puṣpāṇi surabhīṇi ca kācidābharaṇādhāraṃ babhāra kamalekṣaṇā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.28

काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः

kācicca punarālepaṃ suprasūtaṃ śubhāṃjanam anyāśca sadṛśāstāstā yathāsvamucitakriyāḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.29

आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी

āvṛttyā tāṃ mahādevīmasevaṃta samaṃtataḥ atīva śuśubhe tāsāmaṃtare parameśvarī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.30

तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम्

tārāpariṣado madhye caṃdralekheva śāradī tataḥ śaṃkhasamutthasya nādasya samanaṃtaram

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.31

प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः

prāsthāniko mahānādaḥ paṭahaḥ samatāḍyata tato madhuravādyāni saha tālodyataissvanaiḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.32

अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम्

anāhatāni sanneduḥ kāhalānāṃ śatāni ca sāyudhānāṃ gaṇeśānāṃ maheśasamatejasām

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.33

सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः

sahasrāṇi śatānyaṣṭau tadānīṃ purato yayuḥ teṣāṃ madhye vṛṣārūḍho gajārūḍho yathā guruḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.34

जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः

jagāma gaṇapaḥ śrīmān somanaṃdīśvarārcitaḥ devaduṃdubhayo nedurdivi divyasukhā ghanāḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.35

ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः

nanṛturmunayassarve mumuduḥ siddhayoginaḥ sasṛjuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca vitānopari vāridāḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.36

तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी

tadā devagaṇaiścānyaiḥ pathi sarvatra saṃgatā kṣaṇādiva piturgehaṃ praviveśa maheśvarī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.37

तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम्

tāṃ dṛṣṭvā kupito dakṣaścātmanaḥ kṣayakāraṇāt tasyā yavīyasībhyo 'pi cakre pūjāma satkṛtām

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.38

तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः

tadā śaśimukhī devī pitaraṃ sadasi sthitam aṃbikā yuktamavyagramuvācākṛpaṇaṃ vacaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.39

देव्युवाच ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल

devyuvāca brahmādayaḥ piśācāṃtā yasyājñāvaśavartinaḥ sa devassāṃprataṃ tāta vidhinā nārcitaḥ kila

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.40

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम्

tadāstāṃ mama jyāyasyāḥ putryāḥ pūjāṃ kimīdṛśīm asatkṛtāmavajñāya kṛtavānasi garhitam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.41

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम

evamukto 'bravīdenāṃ dakṣaḥ krodhādamarṣitaḥ tvattaḥ śreṣṭhā viśiṣṭāśca pūjyā bālāḥ sutā mama

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.42

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि

tāsāṃ tu ye ca bhartāraste me bahumatā mudā gunaiścāpyadhikāssarvairbhartuste tryaṃbakādapi

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.43

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः

stabdhātmā tāmasaśśarvastvamimaṃ samupāśritā tena tvāmavamanye 'haṃ pratikūlo hi me bhavaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.44

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः

tathoktā pitaraṃ dakṣaṃ kruddhā devī tamabravīt śṛṇvatāmeva sarveṣāṃ ye yajñasadasi sthitāḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.45

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम्

akasmānmama bhartāramajātāśeṣadūṣaṇam vācā dūṣayase dakṣa sākṣāllokamaheśvaram

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.46

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः

vidyācauro gurudrohī vedeśvaravidūṣakaḥ ta ete bahupāpmānassarve daṃḍyā iti śrutiḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.47

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति

tasmādatyutkaṭasyāsya pāpasya sadṛśo bhṛśam sahasā dāruṇo daṃḍastava daivādbhaviṣyati

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.48

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय

tvayā na pūjito yasmāddevadevastriyaṃbakaḥ tasmāttava kulaṃ duṣṭaṃ naṣṭamityavadhāraya

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.49

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम्

ityuktvā pitaraṃ ruṣṭā satī saṃtyaktasādhvasā tadīyāṃ ca tanuṃ tyaktvā himavaṃtaṃ yayau girim

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.50

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः

sa parvataparaḥ śrīmāṃllabdhapuṇyaphalodayaḥ tadarthameva kṛtavān suciraṃ duścaraṃ tapaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.51

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया

tasmāttamanugṛhṇāti bhūdhareśvaramīśvarī svecchayā pitaraṃ cakre svātmano yogamāyayā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.52

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः

yadā gatā satī dakṣaṃ viniṃdya bhayavihvalā tadā tirohitā maṃtrā vihataśca tato 'dhvaraḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.53

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान्

tadupaśrutya gamanaṃ devyāstripurumardanaḥ dakṣāya ca ṛṣibhyaśca cukopa ca śaśāpa tān

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.54

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

yasmādavamatā dakṣamatkṛte 'nāgasā satī pūjitāścetarāḥ sarvāḥ svasutā bhartṛbhiḥ saha

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.55

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः

vaivasvate 'ṃtare tasmāttava jāmātarastvamī utpatsyaṃte samaṃ sarve brahmayajñeṣvayonijāḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.56

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः

bhavitā mānuṣo rājā cākṣuṣasya tvamanvaye prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścāpi pracetasaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.57

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः

ahaṃ tatrāpi te vighnamācariṣyāmi durmate dharmārthakāmayukteṣu karmasvapi punaḥ punaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.58

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः

tenaivaṃ vyāhṛto dakṣo rudreṇāmitatejasā svāyaṃbhuvīṃ tanuṃ tyaktvā papāta bhuvi duḥkhitaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.59

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम्

tataḥ prācetaso dakṣo jajñe vai cākṣuṣe 'ntare prācīnabarhiṣaḥ pautraḥ putraścaiva pracetasām

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.60

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

bhṛgvādayo 'pi jātā vai manorvaivasvatasya tu aṃtare brahmaṇo yajñe vāruṇīṃ bibhratastanum

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.61

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति

tadā dakṣasya dharmārthaṃ yajñe tasya durātmanaḥ maheśaḥ kṛtavānvighnaṃ manā vavasvate sati

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 18.62