← Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga
वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 40
श्रीसूत उवाच इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्
śrīsūta uvāca iti sa vijitamanyoryādavenopamanyoradhigatamabhidhāya jñānayogaṃ munibhyaḥ praṇatimupagatebhyastebhya udbhāvitātmā sapadi viyati vāyuḥ sāyamantarhito 'bhūt
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.1
ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः
tataḥ prabhātasamaye naimiṣīyāstapodhanāḥ satrānte 'vabhṛthaṃ kartuṃ sarva eva samudyayuḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.2
तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा
tadā brahmasamādeśāddevī sākṣātsarasvatī prasannā svādusalilā prāvartata nadīśubhā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.3
सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्
sarasvatīṃ nadīṃ dṛṣṭvā munayo hṛṣṭamānasāḥ samāpya satraṃ prārabdhaṃ cakrustatrāvagāhanam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.4
अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति
atha saṃtarpya devādīṃstadīyaiḥ salilaiḥ śivaiḥ smarantaḥ pūrvavṛttāntaṃ yayurvārāṇasīṃ prati
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.5
तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम् दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः
tadā te himavatpādātpaṃtatīṃ dakṣiṇāmukhīm dṛṣṭvā bhāgīrathī tatra snātvā tattīrato yayuḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.6
ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च
tato vārāṇasīṃ prāpya muditāssarva eva te tadottarapravāhāyāṃ gaṃgāyāmavagāhya ca
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.7
अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्
avimukteśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvābhyarcya vidhānataḥ prayātumudyatāstatra dadṛśurdivi bhāsvaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.8
सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्
sūryakoṭipratīkāśaṃ tejodivyaṃ mahādbhutam ātmaprabhāvitānena vyāptasarvadigantaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.9
अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि
atha pāśupatāḥ siddhāḥ bhasmasañchannavigrahāḥ munayo 'bhyetya śataśo līnāḥ syustatra tejasi
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.10
तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्
tathā vilīyamāneṣu tapasviṣu mahātmasu sadyastirodadhe tejastadadbhutamivābhavat
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.11
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति
taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ naimiṣīyā maharṣayaḥ kimetadityajānanto yayurbrahmavanaṃ prati
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.12
प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः
prāgevaiṣāṃ tu gamanātpavano lokapāvanaḥ darśanaṃ naimiṣīyāṇāṃ saṃvādastairmahātmanaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.13
शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्
śaddhāṃ buddhiṃ tatasteṣāṃ sāṃbe sānucare śive samāptiṃ cāpi satrasya dīrghapūrvasya satriṇām
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.14
विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति
vijñāpya jagatāṃ dhātre brahmaṇe brahmayonaye svakārye tadanujñāto jagāma svapuraṃ prati
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.15
अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः
atha sthānagato brahmā tumburornāradasya ca paraspara spardhitayorgāne vivadamānayoḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.16
तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः
tadudbhāvitagānottharasairmādhyasthamācaran gandharvairapsarobhiśca sukhamāste niṣevitaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.17
तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्
tadānavasarādeva dvāḥsthairdvāri nivāritāḥ munayo brahmabhavanādbahiḥ pārśvamupāviśan
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.18
अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना
atha tumburuṇā gāne samatāṃ prāpya nāradaḥ sāhacaryeṣvanujñāto brahmaṇā parameṣṭhinā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.19
त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः
tyaktvā parasparaspardhāṃ maitrīṃ ca paramāṃ gataḥ saha tenāpsarobhiśca gandharvaiśca samāvṛtaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.20
उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव
upavīṇayituṃ devaṃ nakulīśvaramīśvaram bhavanānniryayau dhāturjaladādaṃśumāniva
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.21
तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्
taṃ dṛṣṭvā ṣaṭkulīyāste nāradaṃ munigovṛṣam praṇamyāvasaraṃ śaṃbhoḥ papracchuḥ paramādarāt
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.22
स चावसर एवायमित्ॐतर्गम्यतामिति वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः
sa cāvasara evāyamitoṃtargamyatāmiti vadanyayāvanyaparastvarayā parayā yutaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.23
ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः
tato dvāri sthitā ye vai brahmaṇe tānnyavedayan tena te viviśurveśma piṃḍībhūyāṃḍajanmanaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.24
प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे
praviśya dūrato devaṃ praṇamya bhuvi daṃḍavat samīpe tadanujñātāḥ parivṛtyopatasthire
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.25
तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः
tāṃstatrāvasthitān pṛṣṭvā kuśalaṃ kamalāsanaḥ vṛttāṃtaṃ vo mayā jñātaṃ vāyurevāha no yataḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.26
भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्
bhavadbhiḥ kiṃ kṛtaṃ paścānmāruteṃtarhite sati ityuktavati deveśe munayo 'vabhṛthātparam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.27
गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः
gaṃgātīrthesya gamanaṃ yātrāṃ vārāṇasīṃ prati darśanaṃ tatra liṃgānāṃ sthāpitānāṃ sureśvaraiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.28
अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्
avimukteśvarasyāpi liṃgasyābhyarcanaṃ sakṛt ākāśe mahatastasya tejorāśeśca darśanam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.29
मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः
munīnāṃ vilayaṃ tatra nirodhaṃ tejasastataḥ yāthātmyavedanaṃ tasya ciṃtitasyāpi cātmabhiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.30
सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः
sarvaṃ savistaraṃ tasmai praṇamyāhurmuhurmuhuḥ munibhiḥ kathitaṃ śrutvā viśvakarmā caturmukhaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.31
कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा
kaṃpayitvā śiraḥ kiṃcitprāha gaṃbhīrayā girā pratyāsīdati yuṣmākaṃ siddhirāmuṣmikī parā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.32
भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्
bhavadbhirdīrghasatreṇa ciramārādhitaḥ prabhuḥ prasādābhimukho bhūta iti bhutārthasūcitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.33
वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्
vārāṇasyāṃ tu yuṣmābhiryaddṛṣṭaṃ divi dīptimat talliṃgasaṃjñitaṃ sākṣāttejo māheśvaraṃ param
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.34
तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः
tatra līnāśca munayaḥ śrautapāśupatavratāḥ muktā babhūvuḥ svasthāśca naiṣṭhikā dagdhakilbiṣāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.35
प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा
prāpyānena yathā muktiracirādbhavatāmapi sa cāyamarthaḥ sūcyeta yuṣmaddṛṣṭena tejasā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.36
तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्
tatra vaḥ kāla evaiṣa daivādupanataḥ svayam prayāta dakṣiṇaṃ meroḥ śikharaṃ devasevitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.37
सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः
sanatkumāro yatrāste mama putraḥ paro muniḥ pratīkṣyāgamanaṃ sākṣādbhūtanāthasya naṃdinaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.38
पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः
purā sanatkumāropi dṛṣṭvāpi parameśvaram ajñānātsarvayogīndramānī vinayadūṣitaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.39
अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः
abhyutthānādikaṃ yuktamakurvannatinirbhayaḥ tato 'parādhātkruddhena mahoṣṭro naṃdinā kṛtaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.40
अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै
atha kālena mahatā tadarthe śocatā mayā upāsya devaṃ devīñca naṃdinaṃ cānunīya vai
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.41
कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्
kathaṃciduṣṭratā tasya prayatnena nivāritā prāpito hi yathāpūrvaṃ sanatpūrvāṃ kumāratām
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.42
तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः
tadāha ca mahādevaḥ smayanniva gaṇādhipam avajñāya hi māmeva tathāhaṃkṛtavānmuniḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.43
अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्
atastvameva yāthātmyaṃ mamāsmai kathayānagha brahmaṇaḥ pūrvajaḥ putro māṃ mūḍha iva saṃsmaran
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.44
मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति
mayaiva śiṣyate datto mama jñānapravartakaḥ dharmādhyakṣābhiṣekaṃ ca tava nirvartayiṣyati
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.45
स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्
sa evaṃ vyāhṛto bhūyassarvabhūtagaṇāgraṇīḥ yatparājñāpanaṃ mūrdhnā prātaḥ pratigṛhītavān
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.46
तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात् प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्
tathā sanatkumāro 'pi merau madanuśāsanāt prasādārthaṃ gaṇasyāsya tapaścarati duścaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.47
द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात् तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति
draṣṭavyaśceti yuṣmābhiḥ prāggaṇeśasamāgamāt tatprasādārthamacirānnaṃdī tatrāgamiṣyati
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.48
इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः
iti satvaramādiśya preṣitā viśvayoginā kumāraśikharaṃ merordakṣiṇaṃ munayo yayuḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 40.49