← Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga
वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 6
१ नास्तीशो यस्मात्सो ऽनीश इति बहुव्रीहिः परन्तु क्लिष्टकल्पनापेक्षया यावत्पशुश्चेश्वरं न प्रपश्येदिति पाठे ऽर्थस्सुगमः २ यदा पश्यो वीक्षते रुक्मेति पाठे तु भग्नप्रक्रमस्तस्मादात्मनेपदमार्षमित्येव समाधिः ५५०ब् उपमन्युरुवाच नशिवस्याणवो बंधः कार्यो मायेय एव वा प्राकृतो वाथ बोद्धा वा ह्यहंकारात्मकस्तथा
1 nāstīśo yasmātso 'nīśa iti bahuvrīhiḥ parantu kliṣṭakalpanāpekṣayā yāvatpaśuśceśvaraṃ na prapaśyediti pāṭhe 'rthassugamaḥ 2 yadā paśyo vīkṣate rukmeti pāṭhe tu bhagnaprakramastasmādātmanepadamārṣamityeva samādhiḥ 550b upamanyuruvāca naśivasyāṇavo baṃdhaḥ kāryo māyeya eva vā prākṛto vātha boddhā vā hyahaṃkārātmakastathā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.1
नैवास्य मानसो बंधो न चैत्तो नेंद्रियात्मकः न च तन्मात्रबंधो ऽपि भूतबंधो न कश्चन
naivāsya mānaso baṃdho na caitto neṃdriyātmakaḥ na ca tanmātrabaṃdho 'pi bhūtabaṃdho na kaścana
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.2
न च कालः कला चैव न विद्या नियतिस्तथा न रागो न च विद्वेषः शंभोरमिततेजसः
na ca kālaḥ kalā caiva na vidyā niyatistathā na rāgo na ca vidveṣaḥ śaṃbhoramitatejasaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.3
न चास्त्यभिनिवेशो ऽस्य कुशला ऽकुशलान्यपि कर्माणि तद्विपाकश्च सुखदुःखे च तत्फले
na cāstyabhiniveśo 'sya kuśalā 'kuśalānyapi karmāṇi tadvipākaśca sukhaduḥkhe ca tatphale
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.4
आशयैर्नापि संबन्धः संस्कारैः कर्मणामपि भोगैश्च भोगसंस्कारैः कालत्रितयगोचरैः
āśayairnāpi saṃbandhaḥ saṃskāraiḥ karmaṇāmapi bhogaiśca bhogasaṃskāraiḥ kālatritayagocaraiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.5
न तस्य कारणं कर्ता नादिरंतस्तथांतरम् न कर्म करणं वापि नाकार्यं कार्यमेव च
na tasya kāraṇaṃ kartā nādiraṃtastathāṃtaram na karma karaṇaṃ vāpi nākāryaṃ kāryameva ca
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.6
नास्य बंधुरबंधुर्वा नियंता प्रेरको ऽपि वा न पतिर्न गुरुस्त्राता नाधिको न समस्तथा
nāsya baṃdhurabaṃdhurvā niyaṃtā prerako 'pi vā na patirna gurustrātā nādhiko na samastathā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.7
न जन्ममरणे तस्य न कांक्षितमकांक्षितम् न विधिर्न निषेधश्च न मुक्तिर्न च बन्धनम्
na janmamaraṇe tasya na kāṃkṣitamakāṃkṣitam na vidhirna niṣedhaśca na muktirna ca bandhanam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.8
नास्ति यद्यदकल्याणं तत्तदस्य कदाचन कल्याणं सकलं चास्ति परमात्मा शिवो यतः
nāsti yadyadakalyāṇaṃ tattadasya kadācana kalyāṇaṃ sakalaṃ cāsti paramātmā śivo yataḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.9
स शिवस्सर्वमेवेदमधिष्ठाय स्वशक्तिभिः अप्रच्युतस्स्वतो भावः स्थितः स्थाणुरतः स्मृतः
sa śivassarvamevedamadhiṣṭhāya svaśaktibhiḥ apracyutassvato bhāvaḥ sthitaḥ sthāṇurataḥ smṛtaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.10
शिवेनाधिष्ठितं यस्माज्जगत्स्थावरजंगमम् सर्वरूपः स्मृतश्शर्वस्तथा ज्ञात्वा न मुह्यति
śivenādhiṣṭhitaṃ yasmājjagatsthāvarajaṃgamam sarvarūpaḥ smṛtaśśarvastathā jñātvā na muhyati
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.11
शर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषः सत्परो महान् हिरण्यबाहुर्भगवान्हिरण्यपतिरीश्वरः
śarvo rudro namastasmai puruṣaḥ satparo mahān hiraṇyabāhurbhagavānhiraṇyapatirīśvaraḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.12
अंबिकापतिरीशानः पिनाकी वृषवाहनः एको रुद्रः परं ब्रह्म पुरुषः कृष्णपिंगलः
aṃbikāpatirīśānaḥ pinākī vṛṣavāhanaḥ eko rudraḥ paraṃ brahma puruṣaḥ kṛṣṇapiṃgalaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.13
बालाग्रमात्रो हृन्मध्ये विचिंत्यो दहरांतरे हिरण्यकेशः पद्माक्षो ह्यरुणस्ताम्र एव च
bālāgramātro hṛnmadhye viciṃtyo daharāṃtare hiraṇyakeśaḥ padmākṣo hyaruṇastāmra eva ca
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.14
यो ऽवसर्पत्य सौ देवो नीलग्रीवो हिरण्मयः सौम्यो घोरस्तथा मिश्रश्चाक्षारश्चामृतो ऽव्ययः
yo 'vasarpatya sau devo nīlagrīvo hiraṇmayaḥ saumyo ghorastathā miśraścākṣāraścāmṛto 'vyayaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.15
स पुंविशेषः परमो भगवानन्तकांतकः चेतनचेतनोन्मुक्तः प्रपञ्चाच्च परात्परः
sa puṃviśeṣaḥ paramo bhagavānantakāṃtakaḥ cetanacetanonmuktaḥ prapañcācca parātparaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.16
शिवेनातिशयत्वेन ज्ञानैश्वर्ये विलोकिते लोकेशातिशयत्वेन स्थितं प्राहुर्मनीषिणः
śivenātiśayatvena jñānaiśvarye vilokite lokeśātiśayatvena sthitaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.17
प्रतिसर्गप्रसूतानां ब्रह्मणां शास्त्रविस्तरम् उपदेष्टा स एवादौ कालावच्छेदवर्तिनाम्
pratisargaprasūtānāṃ brahmaṇāṃ śāstravistaram upadeṣṭā sa evādau kālāvacchedavartinām
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.18
कालावच्छेदयुक्तानां गुरूणामप्यसौ गुरुः सर्वेषामेव सर्वेशः कालावच्छेदवर्जितः
kālāvacchedayuktānāṃ gurūṇāmapyasau guruḥ sarveṣāmeva sarveśaḥ kālāvacchedavarjitaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.19
शुद्धा स्वाभाविकी तस्य शक्तिस्सर्वातिशायिनी ज्ञानमप्रतिमं नित्यं वपुरत्यन्तनिर्मितम्
śuddhā svābhāvikī tasya śaktissarvātiśāyinī jñānamapratimaṃ nityaṃ vapuratyantanirmitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.20
ऐश्वर्यमप्रतिद्वंद्वं सुखमात्यन्तिकं बलम् तेजःप्रभावो वीर्यं च क्षमा कारुण्यमेव च
aiśvaryamapratidvaṃdvaṃ sukhamātyantikaṃ balam tejaḥprabhāvo vīryaṃ ca kṣamā kāruṇyameva ca
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.21
परिपूर्णस्य सर्गाद्यैर्नात्मनो ऽस्ति प्रयोजनम् परानुग्रह एवास्य फलं सर्वस्य कर्मणः
paripūrṇasya sargādyairnātmano 'sti prayojanam parānugraha evāsya phalaṃ sarvasya karmaṇaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.22
प्रणवो वाचकस्तस्य शिवस्य परमात्मनः शिवरुद्रादिशब्दानां प्रणवो हि परस्स्मृतः
praṇavo vācakastasya śivasya paramātmanaḥ śivarudrādiśabdānāṃ praṇavo hi parassmṛtaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.23
शंभो प्रणववाच्यस्य भवनात्तज्जपादपि या सिद्धिस्सा परा प्राप्या भवत्येव न संशयः
śaṃbho praṇavavācyasya bhavanāttajjapādapi yā siddhissā parā prāpyā bhavatyeva na saṃśayaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.24
तस्मादेकाक्षरं देवमाहुरागमपारगाः वाच्यवाचकयोरैक्यं मन्यमाना मनस्विनः
tasmādekākṣaraṃ devamāhurāgamapāragāḥ vācyavācakayoraikyaṃ manyamānā manasvinaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.25
अस्य मात्राः समाख्याताश्चतस्रो वेदमूर्धनि अकारश्चाप्युकारश्च मकारो नाद इत्यपि
asya mātrāḥ samākhyātāścatasro vedamūrdhani akāraścāpyukāraśca makāro nāda ityapi
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.26
अकारं बह्वृचं प्राहुरुकारो यजुरुच्यते मकारः सामनादोस्य श्रुतिराथर्वणी स्मृताः
akāraṃ bahvṛcaṃ prāhurukāro yajurucyate makāraḥ sāmanādosya śrutirātharvaṇī smṛtāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.27
अकारश्च महाबीजं रजः स्रष्टा चतुर्मुखः उकारः प्रकृतिर्योनिः सत्त्वं पालयिता हरिः
akāraśca mahābījaṃ rajaḥ sraṣṭā caturmukhaḥ ukāraḥ prakṛtiryoniḥ sattvaṃ pālayitā hariḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.28
मकारः पुरुषो बीजं तमः संहारको हरः नादः परः पुमानीशो निर्गुणो निष्क्रियः शिवः
makāraḥ puruṣo bījaṃ tamaḥ saṃhārako haraḥ nādaḥ paraḥ pumānīśo nirguṇo niṣkriyaḥ śivaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.29
सर्वं तिसृभिरेवेदं मात्राभिर्निखिलं त्रिधा अभिधाय शिवात्मानं बोधयत्यर्धमात्रया
sarvaṃ tisṛbhirevedaṃ mātrābhirnikhilaṃ tridhā abhidhāya śivātmānaṃ bodhayatyardhamātrayā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.30
यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मान्नाणीयो न ज्यायो ऽस्ति किंचित् वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येकस्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्
yasmātparaṃ nāparamasti kiṃcidyasmānnāṇīyo na jyāyo 'sti kiṃcit vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 6.31