← Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga
वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 8
कृष्ण उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवेन परिभाषितम् वेदसारे शिवज्ञानं स्वाश्रितानां विमुक्तये
kṛṣṇa uvāca bhagavañchrotumicchāmi śivena paribhāṣitam vedasāre śivajñānaṃ svāśritānāṃ vimuktaye
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.1
अभक्तानामबुद्धीनामयुक्तानामगोचरम् अर्थैर्दशर्धैः संयुक्तं गूढमप्राज्ञनिंदितम्
abhaktānāmabuddhīnāmayuktānāmagocaram arthairdaśardhaiḥ saṃyuktaṃ gūḍhamaprājñaniṃditam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.2
वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैर्विपरीतं क्वचित्समम् वेदात्षडंगादुद्धृत्य सांख्याद्योगाच्च कृत्स्नशः
varṇāśramakṛtairdharmairviparītaṃ kvacitsamam vedātṣaḍaṃgāduddhṛtya sāṃkhyādyogācca kṛtsnaśaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.3
शतकोटिप्रमाणेन विस्तीर्णं ग्रंथसंख्यया कथितं परमेशेन तत्र पूजा कथं प्रभोः
śatakoṭipramāṇena vistīrṇaṃ graṃthasaṃkhyayā kathitaṃ parameśena tatra pūjā kathaṃ prabhoḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.4
कस्याधिकारः पूजादौ ज्ञानयोगादयः कथम् तत्सर्वं विस्तरादेव वक्तुमर्हसि सुव्रत
kasyādhikāraḥ pūjādau jñānayogādayaḥ katham tatsarvaṃ vistarādeva vaktumarhasi suvrata
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.5
उपमन्युरुवाच शैवं संक्षिप्य वेदोक्तं शिवेन परिभाषितम् स्तुतिनिंदादिरहितं सद्यः प्रत्ययकारणम्
upamanyuruvāca śaivaṃ saṃkṣipya vedoktaṃ śivena paribhāṣitam stutiniṃdādirahitaṃ sadyaḥ pratyayakāraṇam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.6
गुरुप्रसादजं दिव्यमनायासेन मुक्तिदम् कथयिष्ये समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः
guruprasādajaṃ divyamanāyāsena muktidam kathayiṣye samāsena tasya śakyo na vistaraḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.7
सिसृक्षया पुराव्यक्ताच्छिवः स्थाणुर्महेश्वरः सत्कार्यकारणोपेतस्स्वयमाविरभूत्प्रभुः
sisṛkṣayā purāvyaktācchivaḥ sthāṇurmaheśvaraḥ satkāryakāraṇopetassvayamāvirabhūtprabhuḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.8
जनयामास च तदा ऋषिर्विश्वाधिकः प्रभुः देवानां प्रथमं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मणस्पतिम्
janayāmāsa ca tadā ṛṣirviśvādhikaḥ prabhuḥ devānāṃ prathamaṃ devaṃ brahmāṇaṃ brahmaṇaspatim
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.9
ब्रह्मापि पितरं देवं जायमानं न्यवैक्षत तं जायमानं जनको देवः प्रापश्यदाज्ञया
brahmāpi pitaraṃ devaṃ jāyamānaṃ nyavaikṣata taṃ jāyamānaṃ janako devaḥ prāpaśyadājñayā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.10
दृष्टो रुद्रेण देवो ऽसावसृजद्विश्वमीश्वरः वर्णाश्रमव्यवस्थां च चकार स पृथक्पृथक्
dṛṣṭo rudreṇa devo 'sāvasṛjadviśvamīśvaraḥ varṇāśramavyavasthāṃ ca cakāra sa pṛthakpṛthak
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.11
सोमं ससर्ज यज्ञार्थे सोमाद्द्यौस्समजायत धरा च वह्निः सूर्यश्च यज्ञो विष्णुश्शचीपतिः
somaṃ sasarja yajñārthe somāddyaussamajāyata dharā ca vahniḥ sūryaśca yajño viṣṇuśśacīpatiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.12
ते चान्ये च सुरा रुद्रं रुद्राध्यायेन तुष्टुवुः प्रसन्नवदनस्तस्थौ देवानामग्रतः प्रभुः
te cānye ca surā rudraṃ rudrādhyāyena tuṣṭuvuḥ prasannavadanastasthau devānāmagrataḥ prabhuḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.13
अपहृत्य स्वलीलार्थं तेषां ज्ञानं महेश्वरः तमपृच्छंस्ततो देवाः को भवानिति मोहिताः
apahṛtya svalīlārthaṃ teṣāṃ jñānaṃ maheśvaraḥ tamapṛcchaṃstato devāḥ ko bhavāniti mohitāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.14
सो ऽब्रवीद्भगवान्रुद्रो ह्यहमेकः पुरातनः आसं प्रथममेवाहं वर्तामि १ च सुरोत्तमाः
so 'bravīdbhagavānrudro hyahamekaḥ purātanaḥ āsaṃ prathamamevāhaṃ vartāmi 1 ca surottamāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.15
भविष्यामि च मत्तोन्यो व्यतिरिक्तो न कश्चन अहमेव जगत्सर्वं तर्पयामि स्वतेजसा
bhaviṣyāmi ca mattonyo vyatirikto na kaścana ahameva jagatsarvaṃ tarpayāmi svatejasā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.16
मत्तो ऽधिकः समो नास्ति मां यो वेद स मुच्यते इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधत्त स अपश्यंतस्तमीशानं स्तुवंतश्चैव सामभिः
matto 'dhikaḥ samo nāsti māṃ yo veda sa mucyate ityuktvā bhagavānrudrastatraivāṃtaradhatta sa apaśyaṃtastamīśānaṃ stuvaṃtaścaiva sāmabhiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.17
व्रतं पाशुपतं कृत्वा त्वथर्वशिरसि स्थितम् भस्मसंछन्नसर्वांगा बभूवुरमरास्तदा
vrataṃ pāśupataṃ kṛtvā tvatharvaśirasi sthitam bhasmasaṃchannasarvāṃgā babhūvuramarāstadā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.18
अथ तेषां प्रसादार्थं पशूनां पतिरीश्वरः
atha teṣāṃ prasādārthaṃ paśūnāṃ patirīśvaraḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.19
सगणश्चोमया सार्धं सान्निध्यमकरोत्प्रभुः यं विनिद्रा जितश्वासा योगिनो दग्धकिल्बिषाः
sagaṇaścomayā sārdhaṃ sānnidhyamakarotprabhuḥ yaṃ vinidrā jitaśvāsā yogino dagdhakilbiṣāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.20
हृदि पश्यंति तं देवं ददृशुर्देवपुंगवाः यामाहुः परमां शक्तिमीश्वरेच्छानुवर्तिनीम्
hṛdi paśyaṃti taṃ devaṃ dadṛśurdevapuṃgavāḥ yāmāhuḥ paramāṃ śaktimīśvarecchānuvartinīm
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.21
तामपश्यन्महेशस्य वामतो वामलोचनाम् ये विनिर्धूतसंसाराः प्राप्ताः शैवं परं पदम्
tāmapaśyanmaheśasya vāmato vāmalocanām ye vinirdhūtasaṃsārāḥ prāptāḥ śaivaṃ paraṃ padam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.22
नित्यसिद्धाश्च ये वान्यं ते च दृष्टा गणेश्वराः अथ तं तुष्टुवुर्देवा देव्या सह महेश्वरम्
nityasiddhāśca ye vānyaṃ te ca dṛṣṭā gaṇeśvarāḥ atha taṃ tuṣṭuvurdevā devyā saha maheśvaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.23
स्तोत्रैर्माहेश्वरैर्दिव्यैः श्रोतैः पौराणिकैरपि देवो ऽपि देवानालोक्य घृणया वृषभध्वजः
stotrairmāheśvarairdivyaiḥ śrotaiḥ paurāṇikairapi devo 'pi devānālokya ghṛṇayā vṛṣabhadhvajaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.24
तुष्टो ऽस्मीत्याह सुप्रीतस्स्वभावमधुरां गिरम् अथ सुप्रीतमनसं प्रणिपत्य वृषध्वजम् अर्थमहत्तमं देवाः पप्रच्छुरिममादरात्
tuṣṭo 'smītyāha suprītassvabhāvamadhurāṃ giram atha suprītamanasaṃ praṇipatya vṛṣadhvajam arthamahattamaṃ devāḥ papracchurimamādarāt
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.25
देवा ऊचुः भगवन्केन मार्गेण पूजनीयो ऽसि भूतले कस्याधिकारः पूजायां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः
devā ūcuḥ bhagavankena mārgeṇa pūjanīyo 'si bhūtale kasyādhikāraḥ pūjāyāṃ vaktumarhasi tattvataḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.26
ततः सस्मितमालोक्य देवीं देववरोहरः स्वरूपं दर्शयामास घोरं सूर्यात्मकं परम्
tataḥ sasmitamālokya devīṃ devavaroharaḥ svarūpaṃ darśayāmāsa ghoraṃ sūryātmakaṃ param
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.27
सर्वैश्वर्यगुणोपेतं सर्वतेजोमयं परम् शक्तिभिर्मूर्तिभिश्चांगैर्ग्रहैर्देवैश्च संवृतम्
sarvaiśvaryaguṇopetaṃ sarvatejomayaṃ param śaktibhirmūrtibhiścāṃgairgrahairdevaiśca saṃvṛtam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.28
अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्धनारीकमद्भुतम् दृष्ट्वैवमद्भुताकारं देवा विष्णुपुरोगमाः
aṣṭabāhuṃ caturvaktramardhanārīkamadbhutam dṛṣṭvaivamadbhutākāraṃ devā viṣṇupurogamāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.29
बुद्ध्वा दिवाकरं देवं देवीं चैव निशाकरम् पञ्चभूतानि शेषाणि तन्मयं च चराचरम्
buddhvā divākaraṃ devaṃ devīṃ caiva niśākaram pañcabhūtāni śeṣāṇi tanmayaṃ ca carācaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.30
एवमुक्त्वा नमश्चक्रुस्तस्मै चार्घ्यं प्रदाय वै ॥ शिव्प्_७।२,८३१अब्। सिंदूरवर्णाय सुमण्डलाय सुवर्णवर्णाभरणाय तुभ्यम् पद्माभनेत्राय सपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय
evamuktvā namaścakrustasmai cārghyaṃ pradāya vai // śivp_7.2,831ab/ siṃdūravarṇāya sumaṇḍalāya suvarṇavarṇābharaṇāya tubhyam padmābhanetrāya sapaṃkajāya brahmendranārāyaṇakāraṇāya
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.32
सुरत्नपूर्णं ससुवर्णतोयं सुकुंकुमाद्यं सकुशं सपुष्पम् प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद
suratnapūrṇaṃ sasuvarṇatoyaṃ sukuṃkumādyaṃ sakuśaṃ sapuṣpam pradattamādāya sahemapātraṃ praśastamarghyaṃ bhagavanprasīda
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.33
नमश्शिवाय शांताय सगणायादिहेतवे रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे सूर्यमूर्तये
namaśśivāya śāṃtāya sagaṇāyādihetave rudrāya viṣṇave tubhyaṃ brahmaṇe sūryamūrtaye
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.34
यश्शिवं मण्डले सौरे संपूज्यैव समाहितः प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने प्रदद्यादर्घ्यमुत्तमम्
yaśśivaṃ maṇḍale saure saṃpūjyaiva samāhitaḥ prātarmadhyāhnasāyāhne pradadyādarghyamuttamam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.35
प्रणमेद्वा पठेदेताञ्छ्लोकाञ्छ्रुतिमुखानिमान् न तस्य दुर्ल्लभं किंचिद्भक्तश्चेन्मुच्यते दृढम्
praṇamedvā paṭhedetāñchlokāñchrutimukhānimān na tasya durllabhaṃ kiṃcidbhaktaścenmucyate dṛḍham
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.36
तस्मादभ्यर्चयेनित्यं शिवमादित्यरूपिणम् धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं मनसा कर्मणा गिरा
tasmādabhyarcayenityaṃ śivamādityarūpiṇam dharmakāmārthamuktyarthaṃ manasā karmaṇā girā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.37
अथ देवान्समालोक्य मण्डलस्थो महेश्वरः सर्वागमोत्तरं दत्त्वा शास्त्रमंतरधाद्धरः
atha devānsamālokya maṇḍalastho maheśvaraḥ sarvāgamottaraṃ dattvā śāstramaṃtaradhāddharaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.38
तत्र पूजाधिकारो ऽयं ब्रह्मक्षत्रविशामिति ज्ञात्वा प्रणम्य देवेशं देवा जग्मुर्यथागतम्
tatra pūjādhikāro 'yaṃ brahmakṣatraviśāmiti jñātvā praṇamya deveśaṃ devā jagmuryathāgatam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.39
अथ कालेन महता तस्मिञ्छास्त्रे तिरोहिते भर्तारं परिपप्रच्छ तदंकस्था महेश्वरी
atha kālena mahatā tasmiñchāstre tirohite bhartāraṃ paripapraccha tadaṃkasthā maheśvarī
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.40
तया स चोदितो देवो देव्या चन्द्रविभूषणः अवदत्करमुद्धृत्य शास्त्रं सर्वागमोत्तरम्
tayā sa codito devo devyā candravibhūṣaṇaḥ avadatkaramuddhṛtya śāstraṃ sarvāgamottaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.41
प्रवर्तितं च तल्लोके नियोगात्परमेष्ठिनः मयागस्त्येन गुरुणा दधीचेन महर्षिणा
pravartitaṃ ca talloke niyogātparameṣṭhinaḥ mayāgastyena guruṇā dadhīcena maharṣiṇā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.42
स्वयमप्यवतीर्योर्व्यां युगावर्तेषु शूलधृक् स्वाश्रितानां विमुक्त्यर्थं कुरुते ज्ञानसंततिम्
svayamapyavatīryorvyāṃ yugāvarteṣu śūladhṛk svāśritānāṃ vimuktyarthaṃ kurute jñānasaṃtatim
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.43
ऋभुस्सत्यो भार्गवश्च ह्यंगिराः सविता द्विजाः मृत्युः शतक्रतुर्धीमान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः
ṛbhussatyo bhārgavaśca hyaṃgirāḥ savitā dvijāḥ mṛtyuḥ śatakraturdhīmānvasiṣṭho munipuṃgavaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.44
सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः शततेजास्स्वयं धर्मो नारायण इति श्रुतः
sārasvatastridhāmā ca trivṛto munipuṃgavaḥ śatatejāssvayaṃ dharmo nārāyaṇa iti śrutaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.45
स्वरक्षश्चारुणिर्धीमांस्तथा चैव कृतंजयः कृतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविरुत्तमः
svarakṣaścāruṇirdhīmāṃstathā caiva kṛtaṃjayaḥ kṛtaṃjayo bharadvājo gautamaḥ kaviruttamaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.46
वाचःस्रवा मुनिस्साक्षात्तथा सूक्ष्मायणिः शुचिः तृणबिंदुर्मुनिः कृष्णः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः
vācaḥsravā munissākṣāttathā sūkṣmāyaṇiḥ śuciḥ tṛṇabiṃdurmuniḥ kṛṣṇaḥ śaktiḥ śākteya uttaraḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.47
जातूकर्ण्यो हरिस्साक्षात्कृष्णद्वैपायनो मुनिः व्यासावताराञ्छृण्वंतु कल्पयोगेश्वरान्क्रमात्
jātūkarṇyo harissākṣātkṛṣṇadvaipāyano muniḥ vyāsāvatārāñchṛṇvaṃtu kalpayogeśvarānkramāt
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.48
लैंगे व्यासावतारा हि द्वापरां तेषु सुव्रताः योगाचार्यावताराश्च तथा शिष्येषु शूलिनः
laiṃge vyāsāvatārā hi dvāparāṃ teṣu suvratāḥ yogācāryāvatārāśca tathā śiṣyeṣu śūlinaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.49
तत्र तत्र विभोः शिष्याश्चत्वारः स्युर्महौजसः शिष्यास्तेषां प्रशिष्याश्च शतशो ऽथ सहस्रशः
tatra tatra vibhoḥ śiṣyāścatvāraḥ syurmahaujasaḥ śiṣyāsteṣāṃ praśiṣyāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.50
तेषां संभावनाल्लोके शैवाज्ञाकरणादिभिः भाग्यवंतो विमुच्यंते भक्त्या चात्यंतभाविताः
teṣāṃ saṃbhāvanālloke śaivājñākaraṇādibhiḥ bhāgyavaṃto vimucyaṃte bhaktyā cātyaṃtabhāvitāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 8.51