विद्येश्वरसंहिता — Adhyaya 21
ऋषय ऊचुः सूतसूतमहाभागव्यासशिष्यनमोस्तुते ॥ शिव्प्_१,२१। १अब्। सम्यगुक्तंत्वयातातपार्थिवार्चाविधानकम्
ṛṣaya ūcuḥ sūtasūtamahābhāgavyāsaśiṣyanamostute // śivp_1,21. 1ab/ samyaguktaṃtvayātātapārthivārcāvidhānakam
Vidyeshvara Samhita 21.1
कामनाभेदमाश्रित्यसंख्यांब्रूहिविधानतः शिवपार्थिवलिंगानां कृपयादीनवत्सल
kāmanābhedamāśrityasaṃkhyāṃbrūhividhānataḥ śivapārthivaliṃgānāṃ kṛpayādīnavatsala
Vidyeshvara Samhita 21.2
सूत उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वेपार्थिवार्चाविधानकम् यस्यानुष्ठानमात्रेणकृतकृत्योभवेन्नरः
sūta uvāca śṛṇudhvamṛṣayaḥ sarvepārthivārcāvidhānakam yasyānuṣṭhānamātreṇakṛtakṛtyobhavennaraḥ
Vidyeshvara Samhita 21.3
अकृत्वा पार्थिवं लिंगं योन्यदेवंप्रपूजयेत् वृथाभवतिसापूजादमदानादिकंवृथा
akṛtvā pārthivaṃ liṃgaṃ yonyadevaṃprapūjayet vṛthābhavatisāpūjādamadānādikaṃvṛthā
Vidyeshvara Samhita 21.4
संख्यापार्थिवलिंगानांयथाकामंनिगद्यते संख्यासद्योमुनिश्रेष्ठनिश्चयेनफलप्रदा
saṃkhyāpārthivaliṃgānāṃyathākāmaṃnigadyate saṃkhyāsadyomuniśreṣṭhaniścayenaphalapradā
Vidyeshvara Samhita 21.5
प्रथमावाहनंतत्रप्रतिष्ठापूजनंपृथक् लिंगाकारंसमंतत्रसर्वंज्ञेयंपृथक्पृथक्
prathamāvāhanaṃtatrapratiṣṭhāpūjanaṃpṛthak liṃgākāraṃsamaṃtatrasarvaṃjñeyaṃpṛthakpṛthak
Vidyeshvara Samhita 21.6
विद्यार्थीपुरुषःप्रीत्यासहस्रमितपार्थिवम् पूजयेच्छिवलिंगंहिनिश्चयात्तत्फलप्रदम्
vidyārthīpuruṣaḥprītyāsahasramitapārthivam pūjayecchivaliṃgaṃhiniścayāttatphalapradam
Vidyeshvara Samhita 21.7
नरःपार्थिवलिंगानांधनार्थीचतदर्धकम् पुत्रार्थीसार्धसाहस्रंवस्त्रार्थीशतपञ्चक्रम्
naraḥpārthivaliṃgānāṃdhanārthīcatadardhakam putrārthīsārdhasāhasraṃvastrārthīśatapañcakram
Vidyeshvara Samhita 21.8
मोक्षार्थीकोटिगुणितंभूकामश्चसहस्रकम् दयार्थीचत्रिसाहस्रंतीर्थार्थीद्विसहस्रकम्
mokṣārthīkoṭiguṇitaṃbhūkāmaścasahasrakam dayārthīcatrisāhasraṃtīrthārthīdvisahasrakam
Vidyeshvara Samhita 21.9
सुहृत्कामीत्रिसाहस्रंवश्यार्थीशतमष्टकम् मारणार्थीसप्तशतंमोहनार्थीशताष्टकम्
suhṛtkāmītrisāhasraṃvaśyārthīśatamaṣṭakam māraṇārthīsaptaśataṃmohanārthīśatāṣṭakam
Vidyeshvara Samhita 21.10
उच्चाटनपरश्चैवसहस्रंचयथोक्ततः स्तंभनार्थीसहस्रंतुद्वेषणार्थी तदर्धकम्
uccāṭanaparaścaivasahasraṃcayathoktataḥ staṃbhanārthīsahasraṃtudveṣaṇārthī tadardhakam
Vidyeshvara Samhita 21.11
निगडान्मुक्तिकामस्तुसहस्रंसर्धमुत्तमम् महाराजभयेपञ्चशतंज्ञेयंविचक्षणैः
nigaḍānmuktikāmastusahasraṃsardhamuttamam mahārājabhayepañcaśataṃjñeyaṃvicakṣaṇaiḥ
Vidyeshvara Samhita 21.12
चौरादिसंकटेज्ञेयंपार्थिवानांशतद्वयम् डाकिन्यादिभयेपञ्चशतमुक्तंजपार्थिवम्
caurādisaṃkaṭejñeyaṃpārthivānāṃśatadvayam ḍākinyādibhayepañcaśatamuktaṃjapārthivam
Vidyeshvara Samhita 21.13
दारिद्र्येपञ्चसाहस्रमयुतंसर्वकामदम् अथनित्यविधिंवक्ष्येशृणुध्वंमुनिसत्तमाः
dāridryepañcasāhasramayutaṃsarvakāmadam athanityavidhiṃvakṣyeśṛṇudhvaṃmunisattamāḥ
Vidyeshvara Samhita 21.14
एकंपापहरंप्रोक्तंद्विलिंगंचार्थसिद्धिदम् त्रिलिंगंसर्वकामानांकारणंपरमीरितम्
ekaṃpāpaharaṃproktaṃdviliṃgaṃcārthasiddhidam triliṃgaṃsarvakāmānāṃkāraṇaṃparamīritam
Vidyeshvara Samhita 21.15
उत्तरोत्तरमेवंस्यात्पूर्वोक्तगणानाविधि मतांतरमथोवक्ष्येसंख्यायांमुनिभेदतः
uttarottaramevaṃsyātpūrvoktagaṇānāvidhi matāṃtaramathovakṣyesaṃkhyāyāṃmunibhedataḥ
Vidyeshvara Samhita 21.16
लिंगानामयुतंकृत्वापार्थिवानांसुबुद्धिमान् निर्भयोहिभवेन्नूनंमहाराजभयंहरेत्
liṃgānāmayutaṃkṛtvāpārthivānāṃsubuddhimān nirbhayohibhavennūnaṃmahārājabhayaṃharet
Vidyeshvara Samhita 21.17
कारागृहादिमुक्त्यर्थमयुतंकारयेद्बुधः डाकिन्यादिभयेसप्तसहस्रंकारयेत्तथा
kārāgṛhādimuktyarthamayutaṃkārayedbudhaḥ ḍākinyādibhayesaptasahasraṃkārayettathā
Vidyeshvara Samhita 21.18
सहस्राणिपञ्चपञ्चाशदपुत्रःप्रकारयेत् लिंगानामयुतेनैवकन्यकासंततिंलभेत्
sahasrāṇipañcapañcāśadaputraḥprakārayet liṃgānāmayutenaivakanyakāsaṃtatiṃlabhet
Vidyeshvara Samhita 21.19
लिंगानामयुतेनैवविष्ण्वादैश्वर्यमाप्नुयात् लिंगानांप्रयुतेनैवह्यतुलांश्रियमाप्नुयात्
liṃgānāmayutenaivaviṣṇvādaiśvaryamāpnuyāt liṃgānāṃprayutenaivahyatulāṃśriyamāpnuyāt
Vidyeshvara Samhita 21.20
कोटिमेकांतुलिंगानां यः करोतिनरोभुवि शिव एवभवेत्सोपिनात्रकार्या विचारणा
koṭimekāṃtuliṃgānāṃ yaḥ karotinarobhuvi śiva evabhavetsopinātrakāryā vicāraṇā
Vidyeshvara Samhita 21.21
अर्चा पार्थिवलिंगानां कोटियज्ञफलप्रदा भुक्तिदामुक्तिदानित्यंततःकामर्थिनांनृणाम्
arcā pārthivaliṃgānāṃ koṭiyajñaphalapradā bhuktidāmuktidānityaṃtataḥkāmarthināṃnṛṇām
Vidyeshvara Samhita 21.22
विनालिंगार्चनं यस्य कालोगच्छति नित्यशः महाहानिर्भवेत्तस्यदुर्वृत्तस्यदुरात्मनः
vināliṃgārcanaṃ yasya kālogacchati nityaśaḥ mahāhānirbhavettasyadurvṛttasyadurātmanaḥ
Vidyeshvara Samhita 21.23
एकतः सर्वदानानि व्रतानि विविधानि च तीर्थानिनियमायज्ञालिंगार्चाचैकतः स्मृता
ekataḥ sarvadānāni vratāni vividhāni ca tīrthāniniyamāyajñāliṃgārcācaikataḥ smṛtā
Vidyeshvara Samhita 21.24
कलौलिंगार्चनंश्रेष्ठंतथालोकेप्रदृश्यते तथानास्तीति शास्त्राणामेष सिद्धान्तनिश्चयः
kalauliṃgārcanaṃśreṣṭhaṃtathālokepradṛśyate tathānāstīti śāstrāṇāmeṣa siddhāntaniścayaḥ
Vidyeshvara Samhita 21.25
भुक्तिमुक्तिप्रदंलिंगं विविधापन्निवारणम् पूजयित्वानरोनित्यं शिवसायुज्यमाप्नुयात्
bhuktimuktipradaṃliṃgaṃ vividhāpannivāraṇam pūjayitvānaronityaṃ śivasāyujyamāpnuyāt
Vidyeshvara Samhita 21.26
शिवानाममयं लिंगंनित्यं पूज्यं महर्षिभिः यतश्च सर्वलिंगेषु तस्मात्पूज्यंविधानतः
śivānāmamayaṃ liṃgaṃnityaṃ pūjyaṃ maharṣibhiḥ yataśca sarvaliṃgeṣu tasmātpūjyaṃvidhānataḥ
Vidyeshvara Samhita 21.27
उत्तमं मध्यमं नीचं त्रिविधं लिंगमीरितम् मानतो मुनिशार्दूलास्तच्छृणुध्वं वदाम्यहम्
uttamaṃ madhyamaṃ nīcaṃ trividhaṃ liṃgamīritam mānato muniśārdūlāstacchṛṇudhvaṃ vadāmyaham
Vidyeshvara Samhita 21.28
चतुरंगुलमुच्छ्रायंरम्यंवेदिकयायुतम् उत्तमंलिंगमाख्यातंमुनिभिःशास्त्रकोविदैः
caturaṃgulamucchrāyaṃramyaṃvedikayāyutam uttamaṃliṃgamākhyātaṃmunibhiḥśāstrakovidaiḥ
Vidyeshvara Samhita 21.29
तदर्धंमध्यमंप्रोक्तंतदर्धमघमंस्मृतम् इत्थंत्रिविधमाख्यातमुत्तरोत्तरतःपरम्
tadardhaṃmadhyamaṃproktaṃtadardhamaghamaṃsmṛtam itthaṃtrividhamākhyātamuttarottarataḥparam
Vidyeshvara Samhita 21.30
अनेकलिंगंयोनित्यंभक्तिश्रद्धासमन्वितः पूजयेत्सलभेत्कामान्मनसा मानसेप्सितान्
anekaliṃgaṃyonityaṃbhaktiśraddhāsamanvitaḥ pūjayetsalabhetkāmānmanasā mānasepsitān
Vidyeshvara Samhita 21.31
नलिंगाराधनादन्यत्पुण्यंवेदचतुष्टये विद्यतेसर्वशास्त्राणामेष एवविनिश्चयः
naliṃgārādhanādanyatpuṇyaṃvedacatuṣṭaye vidyatesarvaśāstrāṇāmeṣa evaviniścayaḥ
Vidyeshvara Samhita 21.32
सर्वमेतत्परित्यज्यकर्मजालमशेषतः भक्त्यापरमया विद्वांल्लिंगमेकंप्रपूजयेत्
sarvametatparityajyakarmajālamaśeṣataḥ bhaktyāparamayā vidvāṃlliṃgamekaṃprapūjayet
Vidyeshvara Samhita 21.33
लिंगेर्चितेर्चितंसर्वंजगत्स्थावरजंगमम् संसारांबुधिमग्नानांनान्यत्तारणसाधनम्
liṃgercitercitaṃsarvaṃjagatsthāvarajaṃgamam saṃsārāṃbudhimagnānāṃnānyattāraṇasādhanam
Vidyeshvara Samhita 21.34
अज्ञानतिमिरांधानांविषयासक्तचेतसाम् प्लवोनान्योस्तिजगतिलिंगाराधनमंतरा
ajñānatimirāṃdhānāṃviṣayāsaktacetasām plavonānyostijagatiliṃgārādhanamaṃtarā
Vidyeshvara Samhita 21.35
हरिब्रह्मादयोदेवामुनयोयक्षराक्षसाः गंधर्वाश्चरणास्सिद्धादैतेयादानवास्तथा
haribrahmādayodevāmunayoyakṣarākṣasāḥ gaṃdharvāścaraṇāssiddhādaiteyādānavāstathā
Vidyeshvara Samhita 21.36
नागाःशेषप्रभृतयोगरुडाद्याःखगास्तथा सप्रजापतयश्चान्येमनवःकिन्नरानराः
nāgāḥśeṣaprabhṛtayogaruḍādyāḥkhagāstathā saprajāpatayaścānyemanavaḥkinnarānarāḥ
Vidyeshvara Samhita 21.37
पूजयित्वामहाभक्त्यालिंगंसर्वार्थसिद्धिदम् प्राप्ताःकामानभीष्टांश्चतांस्तान्सर्वान्हृदिस्थितान्
pūjayitvāmahābhaktyāliṃgaṃsarvārthasiddhidam prāptāḥkāmānabhīṣṭāṃścatāṃstānsarvānhṛdisthitān
Vidyeshvara Samhita 21.38
ब्राह्मणःक्षत्रियोवैश्यःशूद्रोवाप्रतिलोमजः पूजयेत्सततंलिंगंतत्तन्मंत्रेणसादरम्
brāhmaṇaḥkṣatriyovaiśyaḥśūdrovāpratilomajaḥ pūjayetsatataṃliṃgaṃtattanmaṃtreṇasādaram
Vidyeshvara Samhita 21.39
किंबहूक्तेनमुनयःस्त्रीणामपितथान्यतः अधिकारोस्तिसर्वेषांशिवलिंगार्चनेद्विजाः
kiṃbahūktenamunayaḥstrīṇāmapitathānyataḥ adhikārostisarveṣāṃśivaliṃgārcanedvijāḥ
Vidyeshvara Samhita 21.40
द्विजानांवैदिकेनापिमार्गेणाराधनंवरम् अन्येषामपिजंतूनांवैदिकेननसंमतम्
dvijānāṃvaidikenāpimārgeṇārādhanaṃvaram anyeṣāmapijaṃtūnāṃvaidikenanasaṃmatam
Vidyeshvara Samhita 21.41
वैदिकानांद्विजानांचपूजावैदिकमार्गतः कर्तव्यानान्यमार्गेण इत्याहभगवाञ्छिवः
vaidikānāṃdvijānāṃcapūjāvaidikamārgataḥ kartavyānānyamārgeṇa ityāhabhagavāñchivaḥ
Vidyeshvara Samhita 21.42
दधीच गौतमादीनांशापेनादग्धचेतसाम् द्विजानां जायतेश्रद्धानैव वैदिककर्मणि
dadhīca gautamādīnāṃśāpenādagdhacetasām dvijānāṃ jāyateśraddhānaiva vaidikakarmaṇi
Vidyeshvara Samhita 21.43
योवैदिकमनादृत्यकर्मस्मार्तमथापिवा अन्यत्समाचरेन्मर्त्योनसंकल्पफलंलभेत्
yovaidikamanādṛtyakarmasmārtamathāpivā anyatsamācarenmartyonasaṃkalpaphalaṃlabhet
Vidyeshvara Samhita 21.44
इत्थंकृत्वार्चनंशंभोर्नैवेद्यांतंविधानतः पूजयेदष्टमूर्तीश्चतत्रैवत्रिजगन्मयीः
itthaṃkṛtvārcanaṃśaṃbhornaivedyāṃtaṃvidhānataḥ pūjayedaṣṭamūrtīścatatraivatrijaganmayīḥ
Vidyeshvara Samhita 21.45
क्षितिरापोनलोवायुराकाशः सूर्यसोमकौ यजमान इति त्वष्टौमूर्तयःपरिकीर्तिताः
kṣitirāponalovāyurākāśaḥ sūryasomakau yajamāna iti tvaṣṭaumūrtayaḥparikīrtitāḥ
Vidyeshvara Samhita 21.46
शर्वोभवश्च रुद्रश्च उग्रोभीम इतीश्वरः महादेवः पशुपतिरेतान्मूर्तिभिरर्चयेत्
śarvobhavaśca rudraśca ugrobhīma itīśvaraḥ mahādevaḥ paśupatiretānmūrtibhirarcayet
Vidyeshvara Samhita 21.47
पूजयेत्परिवारं चततःशंभोःसुभक्तितः ईशानादिक्रमात्तत्रचंदनाक्षतपत्रकैः
pūjayetparivāraṃ catataḥśaṃbhoḥsubhaktitaḥ īśānādikramāttatracaṃdanākṣatapatrakaiḥ
Vidyeshvara Samhita 21.48
ईशानंनन्दिनंचंडंमहाकालंचभृंगिणम् वृषंस्कंदंकपर्दीशंसोमंशुक्रंचतत्क्रमात्
īśānaṃnandinaṃcaṃḍaṃmahākālaṃcabhṛṃgiṇam vṛṣaṃskaṃdaṃkapardīśaṃsomaṃśukraṃcatatkramāt
Vidyeshvara Samhita 21.49
अग्रतोवीरभद्रं च पृष्ठेकीर्तिमुखं तथा तत एकादशान्नुद्रान्पूजयेद्विधिनाततः
agratovīrabhadraṃ ca pṛṣṭhekīrtimukhaṃ tathā tata ekādaśānnudrānpūjayedvidhinātataḥ
Vidyeshvara Samhita 21.50
ततःपञ्चाक्षरं जप्त्वा शतरुद्रियमेव च स्तुतीर्नानाविधाः कृत्वा पञ्चांगपठनं तथा
tataḥpañcākṣaraṃ japtvā śatarudriyameva ca stutīrnānāvidhāḥ kṛtvā pañcāṃgapaṭhanaṃ tathā
Vidyeshvara Samhita 21.51
ततः प्रदक्षिणां कृत्वा नत्वा लिंगं विसर्जयेत् इतिप्रोक्तमशेषं च शिवपूजनमादरात्
tataḥ pradakṣiṇāṃ kṛtvā natvā liṃgaṃ visarjayet itiproktamaśeṣaṃ ca śivapūjanamādarāt
Vidyeshvara Samhita 21.52
रात्रावुदङ्मुखः कुर्याद्देवकार्यंसदैवहि शिवार्चनं सदाप्येवंशुचिः कुर्यादुदङ्मुखः
rātrāvudaṅmukhaḥ kuryāddevakāryaṃsadaivahi śivārcanaṃ sadāpyevaṃśuciḥ kuryādudaṅmukhaḥ
Vidyeshvara Samhita 21.53
न प्राचीमग्रतः शंभोर्नोदीचीं शक्तिसंहितान् नप्रतीचींयतः पृष्ठमतोग्राह्यं समाश्रयेत्
na prācīmagrataḥ śaṃbhornodīcīṃ śaktisaṃhitān napratīcīṃyataḥ pṛṣṭhamatogrāhyaṃ samāśrayet
Vidyeshvara Samhita 21.54
विनाभस्मत्रिपुंड्रेण विना रुद्राक्षमालया बिल्वपत्रं विना नैव पूजयेच्छंकरं बुधः
vinābhasmatripuṃḍreṇa vinā rudrākṣamālayā bilvapatraṃ vinā naiva pūjayecchaṃkaraṃ budhaḥ
Vidyeshvara Samhita 21.55
भस्माप्राप्तौमुनिश्रेष्ठाः प्रवृत्ते शिवपूजने तस्मान्मृदापि कर्तव्यं ललाटे च त्रिपुण्ड्रकम्
bhasmāprāptaumuniśreṣṭhāḥ pravṛtte śivapūjane tasmānmṛdāpi kartavyaṃ lalāṭe ca tripuṇḍrakam
Vidyeshvara Samhita 21.56