आचारखण्ड — Adhyaya 145

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे हरिवंशवर्णनं नाम चतुश्चात्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १४५ ब्रह्मोवाच । भारतं संप्रवक्ष्यामि भारावतरणं भुवः । चक्रे कृष्णो युध्यमानः पाण्डवादिनिमित्ततः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe harivaṃśavarṇanaṃ nāma catuścātvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 145 brahmovāca / bhārataṃ saṃpravakṣyāmi bhārāvataraṇaṃ bhuvaḥ / cakre kṛṣṇo yudhyamānaḥ pāṇḍavādinimittataḥ

1.145.1

विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः । सोमस्ततो बुधस्तस्मादिलायां च पुरूरवाः

viṣṇunābhyabjato brahmā brahmaputro 'triratritaḥ / somastato budhastasmādilāyāṃ ca purūravāḥ

1.145.2

तस्यायुस्तत्र वंशे ऽभूद्ययातिर्भरतः कुरुः । शन्तनुस्तस्य वंशे ऽभूद्गङ्गायां शन्तनोः सुतः

tasyāyustatra vaṃśe 'bhūdyayātirbharataḥ kuruḥ / śantanustasya vaṃśe 'bhūdgaṅgāyāṃ śantanoḥ sutaḥ

1.145.3

भीष्मः सर्वगुणैयुक्तो ब्रह्मवैवर्तपारगः

bhīṣmaḥ sarvaguṇaiyukto brahmavaivartapāragaḥ

1.145.4

शन्तनोः सत्यवत्यां च द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः । चित्राङ्गदन्तु गन्धर्वः पुत्रं चित्राङ्गदो ऽवधीत्

śantanoḥ satyavatyāṃ ca dvau putrau saṃbabhūvatuḥ / citrāṅgadantu gandharvaḥ putraṃ citrāṅgado 'vadhīt

1.145.5

अन्यो विचित्रवीर्यो ऽभूत्काशीराजसुतापतिः । विचित्रवीर्ये स्वर्याते व्यासात्तत्क्षेत्रतो ऽभवत्

anyo vicitravīryo 'bhūtkāśīrājasutāpatiḥ / vicitravīrye svaryāte vyāsāttatkṣetrato 'bhavat

1.145.6

धृतराष्टो ऽम्बिकापुत्रः पाण्डुराम्बालिकासुतः । भुजिष्यायान्तु विदुरो गान्धार्यां धृतराष्ट्रतः

dhṛtarāṣṭo 'mbikāputraḥ pāṇḍurāmbālikāsutaḥ / bhujiṣyāyāntu viduro gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrataḥ

1.145.7

दुर्योधनप्रधानास्तु शतसंख्या महाबलाः । पाण्डोः कुन्त्याञ्च माद्यां च पञ्च पुत्राः प्रजज्ञिरे

duryodhanapradhānāstu śatasaṃkhyā mahābalāḥ / pāṇḍoḥ kuntyāñca mādyāṃ ca pañca putrāḥ prajajñire

1.145.8

युधिष्ठिरो भीमसेनो ह्यर्जुनो नकुलस्तथा । सहदेवश्च पञ्चैते महाबलपराक्रमाः

yudhiṣṭhiro bhīmaseno hyarjuno nakulastathā / sahadevaśca pañcaite mahābalaparākramāḥ

1.145.9

कुरुपाण्डवयोर्वैरं दैवयो गाद्बभूव ह । दुर्योधनेनाधीरेण पाण्डवाः समुपद्रुताः

kurupāṇḍavayorvairaṃ daivayo gādbabhūva ha / duryodhanenādhīreṇa pāṇḍavāḥ samupadrutāḥ

1.145.10

दग्धा जतुगृहे वीरास्ते मुक्ताः स्वधियामलाः

dagdhā jatugṛhe vīrāste muktāḥ svadhiyāmalāḥ

1.145.11

ततस्तदेकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने । विविशुस्ते महात्मानो निहत्य बकराक्षसम्

tatastadekacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane / viviśuste mahātmāno nihatya bakarākṣasam

1.145.12

ततः पाञ्चालविषयेद्रौपद्यास्ते स्वयंवरम् । विज्ञाय वीर्यशुल्कान्तां पाण्डवा उपयेमिरे

tataḥ pāñcālaviṣayedraupadyāste svayaṃvaram / vijñāya vīryaśulkāntāṃ pāṇḍavā upayemire

1.145.13

द्रोणभीष्मानुमत्या तु धृतराष्ट्रः समानयत् । अर्द्वराज्यं ततः प्राप्ता इन्द्रप्रस्थे पुरोत्तमे

droṇabhīṣmānumatyā tu dhṛtarāṣṭraḥ samānayat / ardvarājyaṃ tataḥ prāptā indraprasthe purottame

1.145.14

राजसूयन्ततश्चक्रुः सभां कृत्वा यतव्रताः । अर्जुनो द्वारवत्यान्तु सुभद्रां प्राप्तवान्प्रियाम् । वासुदेवस्य भगिनीमनुमत्या मुरद्विषः

rājasūyantataścakruḥ sabhāṃ kṛtvā yatavratāḥ / arjuno dvāravatyāntu subhadrāṃ prāptavānpriyām / vāsudevasya bhaginīmanumatyā muradviṣaḥ

1.145.15

नन्दिघोषं रथं दिव्यमग्नेर्घनुरनुत्तमम् । गाण्डीवं नाम तद्दिव्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । अक्षयान्सायकांश्चैव तथाभेद्यञ्च दंशनम्

nandighoṣaṃ rathaṃ divyamagnerghanuranuttamam / gāṇḍīvaṃ nāma taddivyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / akṣayānsāyakāṃścaiva tathābhedyañca daṃśanam

1.145.16

स तेन धनुषा वीरः पाण्डवो जातवेदसम् । कृष्णद्वितीयो बीभत्सुरतर्पयत वीर्यवान्

sa tena dhanuṣā vīraḥ pāṇḍavo jātavedasam / kṛṣṇadvitīyo bībhatsuratarpayata vīryavān

1.145.17

नृपान्दिग्विजये जित्वा रत्नान्यादाय वै ददौ । युधिष्ठिराय महते भ्रात्रे नीतिविदे मुदा

nṛpāndigvijaye jitvā ratnānyādāya vai dadau / yudhiṣṭhirāya mahate bhrātre nītivide mudā

1.145.18

युधिष्ठिरो ऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः । जितो दुर्योधनेनैव मायाद्यूतेन पापिना । कर्णदुः शासनमते स्थितेन शकुनेर्मते

yudhiṣṭhiro 'pi dharmātmā bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ / jito duryodhanenaiva māyādyūtena pāpinā / karṇaduḥ śāsanamate sthitena śakunermate

1.145.19

अथ द्वादश वर्षाणि वने तेपुर्महत्तपः । सधौम्या द्रौपदीषष्ठा मुनिवृन्दाभिसंवृताः

atha dvādaśa varṣāṇi vane tepurmahattapaḥ / sadhaumyā draupadīṣaṣṭhā munivṛndābhisaṃvṛtāḥ

1.145.20

ययुर्विराटनगरं गुप्तरूपेण संश्रिताः । वर्षमेकं महाप्राज्ञा गोग्रहात्तमपालयन्

yayurvirāṭanagaraṃ guptarūpeṇa saṃśritāḥ / varṣamekaṃ mahāprājñā gograhāttamapālayan

1.145.21

तते याताः स्वकं राष्ट्रं प्रार्थयामासुरादृताः । पञ्चग्रामानर्धराज्याद्वीरा दुर्योधनं नृपम्

tate yātāḥ svakaṃ rāṣṭraṃ prārthayāmāsurādṛtāḥ / pañcagrāmānardharājyādvīrā duryodhanaṃ nṛpam

1.145.22

नाप्तवन्तः कुरुक्षेत्रे युद्धञ्चक्रुर्बलान्विताः । अक्षौहिणीभिर्दिव्याभिः सप्तभिः परिवारिताः

nāptavantaḥ kurukṣetre yuddhañcakrurbalānvitāḥ / akṣauhiṇībhirdivyābhiḥ saptabhiḥ parivāritāḥ

1.145.23

एकादशभिरुद्युक्ता युक्ता दुर्योधनादयः । आसीद्युद्धं संकुलं च देवासुररणोपमम्

ekādaśabhirudyuktā yuktā duryodhanādayaḥ / āsīdyuddhaṃ saṃkulaṃ ca devāsuraraṇopamam

1.145.24

भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले । पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह । शस्त्राशस्त्रि महाघोरं धसरात्रं शराशरि

bhīṣmaḥ senāpatirabhūdādau dauryodhane bale / pāṇḍavānāṃ śikhaṇḍī ca tayoryuddhaṃ babhūva ha / śastrāśastri mahāghoraṃ dhasarātraṃ śarāśari

1.145.25

शिखण्ड्यर्जुनबाणैश्च भीष्मः शरशतैश्चितः । उत्तरायणमावीक्ष्य ध्यात्वा देवं गदाधरम्

śikhaṇḍyarjunabāṇaiśca bhīṣmaḥ śaraśataiścitaḥ / uttarāyaṇamāvīkṣya dhyātvā devaṃ gadādharam

1.145.26

उक्त्वा धर्मान्बहुविधांस्तर्पयित्वा पितॄन्बहून् । आनन्दे तु पदे लीनो विमले मुक्तकिल्बिषे

uktvā dharmānbahuvidhāṃstarpayitvā pitṝnbahūn / ānande tu pade līno vimale muktakilbiṣe

1.145.27

ततो द्रोणो ययौ योद्धुं धृष्टद्युम्नेन बीर्यवान् । दिनानि पञ्च तद्युद्धमासीत्परमदारुणम्

tato droṇo yayau yoddhuṃ dhṛṣṭadyumnena bīryavān / dināni pañca tadyuddhamāsītparamadāruṇam

1.145.28

यत्र ते पृथिवीपाला हताः पार्थेन संगरे । शोकसागरमासाद्य द्रोणो ऽपि स्वर्गमाप्तवान्

yatra te pṛthivīpālā hatāḥ pārthena saṃgare / śokasāgaramāsādya droṇo 'pi svargamāptavān

1.145.29

ततः कर्णा ययौ योद्धुमर्जुनेन मिहात्मना । दिनद्वयं महायुद्धं कृत्वा पार्थास्त्रसागरे । निमग्नः सूर्यलोकन्तु ततः प्राप स वीर्यवान्

tataḥ karṇā yayau yoddhumarjunena mihātmanā / dinadvayaṃ mahāyuddhaṃ kṛtvā pārthāstrasāgare / nimagnaḥ sūryalokantu tataḥ prāpa sa vīryavān

1.145.30

ततः शल्यो ययौ योद्धुं धर्मराजेन धीमता । दिनार्धेन हतः शल्यो बाणैर्ज्वलनसन्निभैः

tataḥ śalyo yayau yoddhuṃ dharmarājena dhīmatā / dinārdhena hataḥ śalyo bāṇairjvalanasannibhaiḥ

1.145.31

दुर्योधनो ऽथ वेगेन गदामादाय वीर्यवान् । अभ्यधावत वै भीभं कालान्तकयमोपमः

duryodhano 'tha vegena gadāmādāya vīryavān / abhyadhāvata vai bhībhaṃ kālāntakayamopamaḥ

1.145.32

अथ भीमेन वीरेण गदया विनिपातितः । अश्वत्थामा गतो द्रौणिः सुप्तसैन्यं ततो निशि

atha bhīmena vīreṇa gadayā vinipātitaḥ / aśvatthāmā gato drauṇiḥ suptasainyaṃ tato niśi

1.145.33

जघान बाहुवीर्येण पितुर्वधमनुस्मरन् । धृष्टद्युम्नं जघानाथ द्रौपदेयांश्च वीर्यवान्

jaghāna bāhuvīryeṇa piturvadhamanusmaran / dhṛṣṭadyumnaṃ jaghānātha draupadeyāṃśca vīryavān

1.145.34

द्रौपद्यां रुद्यमानायामश्वत्थाम्नः शिरोमणिम् । ऐषिकास्त्रेण तं जित्वा जग्राहार्जुन उत्तमम्

draupadyāṃ rudyamānāyāmaśvatthāmnaḥ śiromaṇim / aiṣikāstreṇa taṃ jitvā jagrāhārjuna uttamam

1.145.35

युधिष्ठिरः समाश्वास्य स्त्रीजनं शोकसंकुलम् । स्नात्वा सन्तर्प्य देवांश्च पितॄनथ पितामहान्

yudhiṣṭhiraḥ samāśvāsya strījanaṃ śokasaṃkulam / snātvā santarpya devāṃśca pitṝnatha pitāmahān

1.145.36

आश्वासितो ऽथ भीष्मेण राज्यञ्चैवाकरोन्महत् । विष्णुमीजे ऽश्वमेधेन विधिवद्दक्षिणावता

āśvāsito 'tha bhīṣmeṇa rājyañcaivākaronmahat / viṣṇumīje 'śvamedhena vidhivaddakṣiṇāvatā

1.145.37

राज्ये परीक्षितं स्थाप्य यादवानां विनाशनम् । श्रुत्वा तु मौसले राजा जप्त्वा नामसहस्रकम्

rājye parīkṣitaṃ sthāpya yādavānāṃ vināśanam / śrutvā tu mausale rājā japtvā nāmasahasrakam

1.145.38

विष्णोः स्वर्गं जगामाथ भीमाद्यैर्भ्रातृभिर्युतः । वासुदेवः पुनर्बुद्ध-संमोहाय सुरद्विषाम्

viṣṇoḥ svargaṃ jagāmātha bhīmādyairbhrātṛbhiryutaḥ / vāsudevaḥ punarbuddha-saṃmohāya suradviṣām

1.145.39

कल्किर्विष्णुश्च भविता शंभलग्रामके पुनः । अश्वारूढो ऽखिलांल्लोकांस्तदा भस्मीकरिष्यति

kalkirviṣṇuśca bhavitā śaṃbhalagrāmake punaḥ / aśvārūḍho 'khilāṃllokāṃstadā bhasmīkariṣyati

1.145.40

देवादीनां रक्षणाय ह्यधर्महारणाय च । दुष्टानाञ्च वधार्थाय ह्यवतारं करोति च

devādīnāṃ rakṣaṇāya hyadharmahāraṇāya ca / duṣṭānāñca vadhārthāya hyavatāraṃ karoti ca

1.145.41

यथा धन्वन्तरिर्वंशे जातः क्षीरोदमन्थने । देवादीनां जीवनाय ह्यायुर्वेदमुवाच ह

yathā dhanvantarirvaṃśe jātaḥ kṣīrodamanthane / devādīnāṃ jīvanāya hyāyurvedamuvāca ha

1.145.42

विश्वामित्रसुतायैव शुश्रुताय महात्मने । भारतांश्चावतारांश्च श्रुत्वा स्वर्गं व्रजेन्नरः

viśvāmitrasutāyaiva śuśrutāya mahātmane / bhāratāṃścāvatārāṃśca śrutvā svargaṃ vrajennaraḥ

1.145.43