आचारखण्ड — Adhyaya 15

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ध्यानयोगो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १५ रुद्र उवाच । संसारसागराद्धोरामुच्यते किं जपन्प्रभो । नरस्तन्मे परं जप्यं पथय त्वं जनार्दन

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe dhyānayogo nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 15 rudra uvāca / saṃsārasāgarāddhorāmucyate kiṃ japanprabho / narastanme paraṃ japyaṃ pathaya tvaṃ janārdana

1.15.1

हरिरुवाच । परेश्वरं परं ब्रह्म परमात्मानमव्ययम् । विष्णुं नामसहस्रेण स्तुवन्मुक्तो भवेन्नरः

hariruvāca / pareśvaraṃ paraṃ brahma paramātmānamavyayam / viṣṇuṃ nāmasahasreṇa stuvanmukto bhavennaraḥ

1.15.2

यत्प वित्रं परं जप्यं कथयामि वृषध्वज ! । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वपापविनाशनम्

yatpa vitraṃ paraṃ japyaṃ kathayāmi vṛṣadhvaja ! / śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvapāpavināśanam

1.15.3

ॐ वासुदेवो महाविष्णुर्वामनो वासवो वसुः । बालचन्द्र निभो बालो बलभद्रो बलाधिपः

oṃ vāsudevo mahāviṣṇurvāmano vāsavo vasuḥ / bālacandra nibho bālo balabhadro balādhipaḥ

1.15.4

बलिबन्धनकृद्वेधा (११)वरेण्यो वेदवित्किविः । वेदकर्ता वेदरूपो वेद्यो वेदपरिप्लुतः

balibandhanakṛdvedhā (11)vareṇyo vedavitkiviḥ / vedakartā vedarūpo vedyo vedapariplutaḥ

1.15.5

वेदाङ्गवेत्ता वेदेशो(२०) बलाधारो बलार्दनः । अविकारो वरेशश्च वरुणो वरुणाधिपः

vedāṅgavettā vedeśo(20) balādhāro balārdanaḥ / avikāro vareśaśca varuṇo varuṇādhipaḥ

1.15.6

वीरहा च बृहद्वीरो वन्दितः परमेश्वरः (३०) । आत्मा च परमात्मा च प्रत्यगात्मा वियत्परः

vīrahā ca bṛhadvīro vanditaḥ parameśvaraḥ (30) / ātmā ca paramātmā ca pratyagātmā viyatparaḥ

1.15.7

पद्मनाभः पद्मनिधिः पद्महस्तो गदाधरः । परमः (४०)परभूतश्च पुरुषोत्तम ईश्वरः

padmanābhaḥ padmanidhiḥ padmahasto gadādharaḥ / paramaḥ (40)parabhūtaśca puruṣottama īśvaraḥ

1.15.8

पद्मजङ्घः पुण्डरीकः पद्ममालाधरः प्रियः । पद्माक्षः पद्मगर्भश्च पर्जन्यः (५०)पद्मसंस्थितः

padmajaṅghaḥ puṇḍarīkaḥ padmamālādharaḥ priyaḥ / padmākṣaḥ padmagarbhaśca parjanyaḥ (50)padmasaṃsthitaḥ

1.15.9

अपारः परमार्थश्च पराणां च परः प्रभुः । पण्डितः पण्डितेड्यश्च पवित्रः पापमर्दकः

apāraḥ paramārthaśca parāṇāṃ ca paraḥ prabhuḥ / paṇḍitaḥ paṇḍiteḍyaśca pavitraḥ pāpamardakaḥ

1.15.10

शुद्धः (६०)प्रकाशरूपश्च पवित्रः परिरक्षकः । पिपासावर्जितः पाद्यः पुरुषः प्रकृतिस्तथाः

śuddhaḥ (60)prakāśarūpaśca pavitraḥ parirakṣakaḥ / pipāsāvarjitaḥ pādyaḥ puruṣaḥ prakṛtistathāḥ

1.15.11

प्रधानं पृथिवीपद्मं पद्मनाभः (७०)प्रियप्रदः । सर्वेशः सर्वगः सर्वः सर्ववित्सर्वदः सुरः

pradhānaṃ pṛthivīpadmaṃ padmanābhaḥ (70)priyapradaḥ / sarveśaḥ sarvagaḥ sarvaḥ sarvavitsarvadaḥ suraḥ

1.15.12

सर्वस्य जगतो धाम सर्वदर्शो च सर्वभृत् (८०) । सर्वानुग्रहकृद्देवः सर्वभूतहृदि स्थितः

sarvasya jagato dhāma sarvadarśo ca sarvabhṛt (80) / sarvānugrahakṛddevaḥ sarvabhūtahṛdi sthitaḥ

1.15.13

सर्वपूज्यश्च सर्वाद्यः सर्वदेवनमस्कृतः । सर्वस्य जगतो मूलं सकलो निष्कलो ऽनलः (९०)

sarvapūjyaśca sarvādyaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ / sarvasya jagato mūlaṃ sakalo niṣkalo 'nalaḥ (90)

1.15.14

सर्वगोप्ता सर्वनिष्ठः सर्वकारणकारणम् । सर्वध्येयः सर्वमित्रः सर्वदेस्ववरूपधृक्

sarvagoptā sarvaniṣṭhaḥ sarvakāraṇakāraṇam / sarvadhyeyaḥ sarvamitraḥ sarvadesvavarūpadhṛk

1.15.15

सर्वाध्यक्षः सुराध्यक्ष सुरासुरनमस्कृतः । दुष्टानां च सुराणां च सर्वदा घातको ऽन्तकः (१०१)

sarvādhyakṣaḥ surādhyakṣa surāsuranamaskṛtaḥ / duṣṭānāṃ ca surāṇāṃ ca sarvadā ghātako 'ntakaḥ (101)

1.15.16

सत्यपालश्च सन्नाभः सिद्धेशः सिद्धवन्दितः । सिद्धसाध्यः सिद्धसिद्धः साध्यसिद्धो (सिद्धिसिद्ध) हृदीश्वरः

satyapālaśca sannābhaḥ siddheśaḥ siddhavanditaḥ / siddhasādhyaḥ siddhasiddhaḥ sādhyasiddho (siddhisiddha) hṛdīśvaraḥ

1.15.17

शरणं जगतश्चैव (११०)श्रेयः क्षेमस्तथैव च । शुभकृच्छोभनः सौम्यः सत्यः सत्यपराक्रमः

śaraṇaṃ jagataścaiva (110)śreyaḥ kṣemastathaiva ca / śubhakṛcchobhanaḥ saumyaḥ satyaḥ satyaparākramaḥ

1.15.18

सत्यस्थः सत्यसङ्कल्पः सत्यवित्सत्य (त्प) दस्तथा (१२१) । धर्मो धर्ंमो च कर्मो च सर्वकर्ंमविवर्जितः

satyasthaḥ satyasaṅkalpaḥ satyavitsatya (tpa) dastathā (121) / dharmo dharṃmo ca karmo ca sarvakarṃmavivarjitaḥ

1.15.19

कर्ंमकर्ता च कर्मैव क्रिया कार्यं तथैव च । श्रीपतिर्नृपतिः (१३१)श्रीमान्सर्वस्य पतिरूर्जितः

karṃmakartā ca karmaiva kriyā kāryaṃ tathaiva ca / śrīpatirnṛpatiḥ (131)śrīmānsarvasya patirūrjitaḥ

1.15.20

सदेवानां पतिश्चैव वृष्णीनां पतिरीडितः । पतिर्हिरण्यगर्भस्य त्रिपुरान्तपतिस्तथा

sadevānāṃ patiścaiva vṛṣṇīnāṃ patirīḍitaḥ / patirhiraṇyagarbhasya tripurāntapatistathā

1.15.21

पशूनां च पतिः प्रायो वसूनां पतिरेव च (१४०) । पतिराखण्डलस्यैव वरूणस्य पतिस्तथा

paśūnāṃ ca patiḥ prāyo vasūnāṃ patireva ca (140) / patirākhaṇḍalasyaiva varūṇasya patistathā

1.15.22

वनस्पतीनां च पतिरनिलस्य पतिस्तथा । अनलस्य पतिश्चैव यमस्य पतिरेव च

vanaspatīnāṃ ca patiranilasya patistathā / analasya patiścaiva yamasya patireva ca

1.15.23

कुबेरस्य पतिश्चैव नक्षत्राणां पतिस्तथा । ओषधीनां पतिश्चैव वृक्षाणां च पतिस्तथा (१५०)

kuberasya patiścaiva nakṣatrāṇāṃ patistathā / oṣadhīnāṃ patiścaiva vṛkṣāṇāṃ ca patistathā (150)

1.15.24

नागानां पतिरर्कस्य दक्षस्य पतिरेव च । सुहृदां च पतिश्चैव नृपाणां च पतिस्तथा

nāgānāṃ patirarkasya dakṣasya patireva ca / suhṛdāṃ ca patiścaiva nṛpāṇāṃ ca patistathā

1.15.25

गन्धर्वाणां पतिश्चैव असूनां पतिरुत्तमः । पर्वतानां पतिश्चैव निम्नगानां पतिस्तथा

gandharvāṇāṃ patiścaiva asūnāṃ patiruttamaḥ / parvatānāṃ patiścaiva nimnagānāṃ patistathā

1.15.26

सुराणां च पतिः श्रेष्ठः (१६०) कपिलस्य पतिस्तथा । लतानां च पतिश्चैव वीरुधां च पतिस्तथा

surāṇāṃ ca patiḥ śreṣṭhaḥ (160) kapilasya patistathā / latānāṃ ca patiścaiva vīrudhāṃ ca patistathā

1.15.27

मुनीनां च पतिश्चैव सूर्यस्य पतिरुत्तमः । पतिश्चन्द्रमसः श्रेष्ठः सुक्रस्य पतिरेव च

munīnāṃ ca patiścaiva sūryasya patiruttamaḥ / patiścandramasaḥ śreṣṭhaḥ sukrasya patireva ca

1.15.28

ग्रहाणां च पतिश्चैव राक्षसानां पतिस्तथा । किन्नराणां पतिश्चैव (१७०)द्विजानां पतिरुत्तमः

grahāṇāṃ ca patiścaiva rākṣasānāṃ patistathā / kinnarāṇāṃ patiścaiva (170)dvijānāṃ patiruttamaḥ

1.15.29

सरितां च पतिश्चैव समुद्राणां पतिस्तथा । सरसां च पतिश्चैव भूतानां च पतिस्तथा

saritāṃ ca patiścaiva samudrāṇāṃ patistathā / sarasāṃ ca patiścaiva bhūtānāṃ ca patistathā

1.15.30

वेतालानां पतिश्चैव कूष्माण्डानां पतिस्तथा । पक्षिणां च पतिः श्रेष्ठः पशूनां पतिरेव च

vetālānāṃ patiścaiva kūṣmāṇḍānāṃ patistathā / pakṣiṇāṃ ca patiḥ śreṣṭhaḥ paśūnāṃ patireva ca

1.15.31

महात्मा (१८०)मङ्गलो मेयो मन्दरो मन्दरेश्वरः । मेरुर्माता प्रमाणं च माधवो मलवर्जितः

mahātmā (180)maṅgalo meyo mandaro mandareśvaraḥ / merurmātā pramāṇaṃ ca mādhavo malavarjitaḥ

1.15.32

मालाधरो (१९०)महादेवो महादेवेन पूजितः । महाशान्तो महाभागो मधुसूदन एव च

mālādharo (190)mahādevo mahādevena pūjitaḥ / mahāśānto mahābhāgo madhusūdana eva ca

1.15.33

महावीर्यो महाप्राणो मार्कण्डेयर्षिवन्दितः(२००) । मायात्मा मायया बद्धो मायया तु विवर्जितः

mahāvīryo mahāprāṇo mārkaṇḍeyarṣivanditaḥ(200) / māyātmā māyayā baddho māyayā tu vivarjitaḥ

1.15.34

मुनिस्तुतो मुनिर्मैत्रो (२१०)महाना (रा) सो महाहनुः । महाबाहुर्महादान्तो मरणेन विवर्जितः

munistuto munirmaitro (210)mahānā (rā) so mahāhanuḥ / mahābāhurmahādānto maraṇena vivarjitaḥ

1.15.35

महावत्क्क्रो महात्मा च महाकायो महोदरः । महापादो महाग्रीवो महामानी महामनाः

mahāvatkkro mahātmā ca mahākāyo mahodaraḥ / mahāpādo mahāgrīvo mahāmānī mahāmanāḥ

1.15.36

महागतिर्मंहाकीर्तिर्महारूपो (२२२)महासुरः । मधुश्च माधवश्चैव महादेवो महेश्वरः

mahāgatirmaṃhākīrtirmahārūpo (222)mahāsuraḥ / madhuśca mādhavaścaiva mahādevo maheśvaraḥ

1.15.37

मखेज्यो मखरूपी च माननीयो (२३०)मखेश्वरः । महावातो महाभागो महेशो ऽतीतमानुषः

makhejyo makharūpī ca mānanīyo (230)makheśvaraḥ / mahāvāto mahābhāgo maheśo 'tītamānuṣaḥ

1.15.38

मानवश्च मनुश्चैव मानवानां प्रियङ्करः । मृगश्च मृगपूज्यश्च (२४०)मृगाणां च पतिस्तथा

mānavaśca manuścaiva mānavānāṃ priyaṅkaraḥ / mṛgaśca mṛgapūjyaśca (240)mṛgāṇāṃ ca patistathā

1.15.39

बुधस्य च पतिश्चैव पतिश्चैव बृहस्पतेः । पतिः शनैश्चरस्यैव राहोः केतोः पतिस्तथा

budhasya ca patiścaiva patiścaiva bṛhaspateḥ / patiḥ śanaiścarasyaiva rāhoḥ ketoḥ patistathā

1.15.40

लक्ष्मणो लक्षणश्चैव लम्बौष्ठो ललितस्तथा(२५०) । नानालङ्कारसंयुक्तो नानाचन्दनचर्चितः

lakṣmaṇo lakṣaṇaścaiva lambauṣṭho lalitastathā(250) / nānālaṅkārasaṃyukto nānācandanacarcitaḥ

1.15.41

नानारसोज्जवलद्वक्क्रो नानापुष्पोपशोभितः । रामो रमापतिश्चैव सभार्यः परमेश्वरः

nānārasojjavaladvakkro nānāpuṣpopaśobhitaḥ / rāmo ramāpatiścaiva sabhāryaḥ parameśvaraḥ

1.15.42

रत्नदो रत्नहर्ता च(२६०)रूपी रूपविवर्जितः । महारूपोग्ररूपश्च सौम्यरूपस्तथैव च

ratnado ratnahartā ca(260)rūpī rūpavivarjitaḥ / mahārūpograrūpaśca saumyarūpastathaiva ca

1.15.43

नीलमेघनिभः शुद्धः सालमेघनिभस्तथा । धूमवर्णः पतिवर्णो नानारूपो(२७०)ह्यवर्णकः

nīlameghanibhaḥ śuddhaḥ sālameghanibhastathā / dhūmavarṇaḥ pativarṇo nānārūpo(270)hyavarṇakaḥ

1.15.44

विरूपो रूपदश्चैव शुक्लवर्णस्तथैव च । सर्ववर्णो महायोगी यज्ञो (याज्यो) यज्ञकृदेव च

virūpo rūpadaścaiva śuklavarṇastathaiva ca / sarvavarṇo mahāyogī yajño (yājyo) yajñakṛdeva ca

1.15.45

सुवर्णवर्णवांश्चैव सुवर्णाख्यस्तथैव च (२८०)सुवर्णावयवश्चैव सुवर्णः स्वर्णमेखलः

suvarṇavarṇavāṃścaiva suvarṇākhyastathaiva ca (280)suvarṇāvayavaścaiva suvarṇaḥ svarṇamekhalaḥ

1.15.46

सुवर्णस्य प्रदाता च सुवर्णेशस्तथैव च । सुवर्णस्य प्रियश्चैव (२९०)सुवर्णाढ्यस्तथैव च

suvarṇasya pradātā ca suvarṇeśastathaiva ca / suvarṇasya priyaścaiva (290)suvarṇāḍhyastathaiva ca

1.15.47

सुपर्णो च महापर्णो सुपर्णस्य च कारण्(२९०) । वैनतेयस्तथादित्य आदिरादिकरः शिवः

suparṇo ca mahāparṇo suparṇasya ca kāraṇ(290) / vainateyastathāditya ādirādikaraḥ śivaḥ

1.15.48

कारणं महतश्चैव प्रधानस्य च कारणम् । बुद्धीनां कारणं चैव कारणं मनसस्तथा

kāraṇaṃ mahataścaiva pradhānasya ca kāraṇam / buddhīnāṃ kāraṇaṃ caiva kāraṇaṃ manasastathā

1.15.49

कारणं चैतसश्चैव(३००)अहङ्कारस्य कारणम् । भूतानां कारणं तद्वत्कारणं च विभावसोः

kāraṇaṃ caitasaścaiva(300)ahaṅkārasya kāraṇam / bhūtānāṃ kāraṇaṃ tadvatkāraṇaṃ ca vibhāvasoḥ

1.15.50

आकाशकारणं तद्वत्पृथिव्याः कारणं परम् । अण्डस्य कारणं चैव प्रकृतेः कारणं तथा

ākāśakāraṇaṃ tadvatpṛthivyāḥ kāraṇaṃ param / aṇḍasya kāraṇaṃ caiva prakṛteḥ kāraṇaṃ tathā

1.15.51

देहस्य कारणं चैव चक्षुषश्चैव कारणम् । श्रोत्रस्य कारणं(३१०) तद्वत्कारणं च त्वचस्तथा

dehasya kāraṇaṃ caiva cakṣuṣaścaiva kāraṇam / śrotrasya kāraṇaṃ(310) tadvatkāraṇaṃ ca tvacastathā

1.15.52

जिह्वायाः कारणं चैव प्राणस्यैव च कारणम् । हस्तयोः कारणं तद्वत्पादयोः कारणं तथा

jihvāyāḥ kāraṇaṃ caiva prāṇasyaiva ca kāraṇam / hastayoḥ kāraṇaṃ tadvatpādayoḥ kāraṇaṃ tathā

1.15.53

वाचश्चकारणं तद्वत्पायोश्चैव तुकारणम् । इन्द्रस्य कारणं चैव कुबेरस्य च कारणम्

vācaścakāraṇaṃ tadvatpāyoścaiva tukāraṇam / indrasya kāraṇaṃ caiva kuberasya ca kāraṇam

1.15.54

यमस्य कारणं चैव (३२०)ईशानस्य च कारणम् । यक्षाणां कारणं चैव रक्षसां कारणं परम्

yamasya kāraṇaṃ caiva (320)īśānasya ca kāraṇam / yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ caiva rakṣasāṃ kāraṇaṃ param

1.15.55

नृपाणां कारणं श्रेष्ठं धर्ंमस्यैव तु कारणम् । जन्तूनां कारणं चैव वसूनां कारणं परम्

nṛpāṇāṃ kāraṇaṃ śreṣṭhaṃ dharṃmasyaiva tu kāraṇam / jantūnāṃ kāraṇaṃ caiva vasūnāṃ kāraṇaṃ param

1.15.56

मनूनां कारणं चैव पक्षिणां कारणं परम् । मुनीनां कारणं श्रेष्ठ(३३०)योगिनां कारणं परम्

manūnāṃ kāraṇaṃ caiva pakṣiṇāṃ kāraṇaṃ param / munīnāṃ kāraṇaṃ śreṣṭha(330)yogināṃ kāraṇaṃ param

1.15.57

सिद्धानां कारणं चैव यक्षाणां कारणं परम् । कारणं किन्नराणां च(३४०) गन्धर्वाणां च कारणम्

siddhānāṃ kāraṇaṃ caiva yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ param / kāraṇaṃ kinnarāṇāṃ ca(340) gandharvāṇāṃ ca kāraṇam

1.15.58

नदानां कारणं चैव नदीनां कारणं परम् । कारणं च समुद्राणां वृक्षाणां कारणं तथा

nadānāṃ kāraṇaṃ caiva nadīnāṃ kāraṇaṃ param / kāraṇaṃ ca samudrāṇāṃ vṛkṣāṇāṃ kāraṇaṃ tathā

1.15.59

कारणं वीरुधां चैव लोकानां कारणं तथा । पाताल कारणं चैव देवानां कारणं तथा

kāraṇaṃ vīrudhāṃ caiva lokānāṃ kāraṇaṃ tathā / pātāla kāraṇaṃ caiva devānāṃ kāraṇaṃ tathā

1.15.60

सर्पाणां कारणं चैव(३५०)श्रेयसां कारणं तथा । पूशनां कारणं चैव सर्वेषां कारणं तथा

sarpāṇāṃ kāraṇaṃ caiva(350)śreyasāṃ kāraṇaṃ tathā / pūśanāṃ kāraṇaṃ caiva sarveṣāṃ kāraṇaṃ tathā

1.15.61

देहात्मा चेन्द्रियात्मा च आत्मा बुद्धिस्तथैव च । मनसश्च तथैवात्मा चात्माहङ्कारचेतसः

dehātmā cendriyātmā ca ātmā buddhistathaiva ca / manasaśca tathaivātmā cātmāhaṅkāracetasaḥ

1.15.62

जाग्रतः स्वपतश्चात्मा (३६०)महदात्मा परस्तथा । प्रधानस्य परात्मा च आकाशात्मा ह्यपां तथा

jāgrataḥ svapataścātmā (360)mahadātmā parastathā / pradhānasya parātmā ca ākāśātmā hyapāṃ tathā

1.15.63

पृथिव्याः परमात्मा च रसस्यात्मा तथैव च । गन्धस्य परमात्मा च रूपस्यात्मा परस्तथा

pṛthivyāḥ paramātmā ca rasasyātmā tathaiva ca / gandhasya paramātmā ca rūpasyātmā parastathā

1.15.64

शब्दात्मा चैव (३७०)वागात्मा स्पर्शात्मा पुरुषस्तथा । श्रोत्रात्मा च त्वगात्मा च जिह्वायाः परमस्तथा

śabdātmā caiva (370)vāgātmā sparśātmā puruṣastathā / śrotrātmā ca tvagātmā ca jihvāyāḥ paramastathā

1.15.65

घ्राणात्मा चैव हस्तात्मा पादात्मा परमस्तथा(३८०) । उपस्थस्य तथैवात्मा पाय्वात्मा परमस्तथा

ghrāṇātmā caiva hastātmā pādātmā paramastathā(380) / upasthasya tathaivātmā pāyvātmā paramastathā

1.15.66

इन्द्रात्मा चैव ब्रह्मात्मा रुद्रा(शान्ता)त्मा च मनोस्तथा । दक्षप्रजापतेरात्मा सत्या (स्रष्टा)त्मा परमस्तथा

indrātmā caiva brahmātmā rudrā(śāntā)tmā ca manostathā / dakṣaprajāpaterātmā satyā (sraṣṭā)tmā paramastathā

1.15.67

ईशात्मा(३९०)परमात्मा च रौद्रात्मा मोक्षविद्यतिः । यत्नवांश्च तथा यत्नश्चर्ंमो खड्गी मुरान्तकः

īśātmā(390)paramātmā ca raudrātmā mokṣavidyatiḥ / yatnavāṃśca tathā yatnaścarṃmo khaḍgī murāntakaḥ

1.15.68

ह्रीप्रवर्तनशीलश्च यतीनां च हिते रतः । यतिरूपी च (४००)योगी च योगिध्येयो हरिः शितिः

hrīpravartanaśīlaśca yatīnāṃ ca hite rataḥ / yatirūpī ca (400)yogī ca yogidhyeyo hariḥ śitiḥ

1.15.69

संविन्मेधा च कालश्च ऊष्मा वर्षा म(न) तिस्तथा(४१०) । संवत्सरो मोक्षकरो मोहप्रध्वंसकस्तथा

saṃvinmedhā ca kālaśca ūṣmā varṣā ma(na) tistathā(410) / saṃvatsaro mokṣakaro mohapradhvaṃsakastathā

1.15.70

मोहकर्ता च दुष्टानां माण्डव्यो वडवामुखः । संवर्तः कालकर्ता च गौतमो भृगुरङ्गिराः (४२०)

mohakartā ca duṣṭānāṃ māṇḍavyo vaḍavāmukhaḥ / saṃvartaḥ kālakartā ca gautamo bhṛguraṅgirāḥ (420)

1.15.71

अत्निर्वसिष्ठः पुलहः पुलस्त्यः कुत्स एव च । याज्ञवल्क्यो देवलश्च व्यासश्चैव पराशरः

atnirvasiṣṭhaḥ pulahaḥ pulastyaḥ kutsa eva ca / yājñavalkyo devalaśca vyāsaścaiva parāśaraḥ

1.15.72

शर्ंमदश्चैव(४३०) गाङ्गेयो हृषीकेशो बृहच्छ्रवाः । केशवः क्लेशहन्ता च सुकर्णः कर्णवर्जितः

śarṃmadaścaiva(430) gāṅgeyo hṛṣīkeśo bṛhacchravāḥ / keśavaḥ kleśahantā ca sukarṇaḥ karṇavarjitaḥ

1.15.73

नारायणो महाभागः प्राणस्य पतिरेव च (४४०) । अपानस्य पतिश्चैव व्यानस्य पतिरेव च

nārāyaṇo mahābhāgaḥ prāṇasya patireva ca (440) / apānasya patiścaiva vyānasya patireva ca

1.15.74

उदानस्य पतिः श्रेष्ठः समानस्य पतिस्तथा । शब्दस्य च पतिः श्रेष्ठः स्पर्शस्य पतिरेव च

udānasya patiḥ śreṣṭhaḥ samānasya patistathā / śabdasya ca patiḥ śreṣṭhaḥ sparśasya patireva ca

1.15.75

रूपाणां च पतिश्चाद्यः खङ्गपाणिर् हलायुधः(४५०) । चक्रपाणिः कुण्डली च श्रीवत्सांकस्तथैव च

rūpāṇāṃ ca patiścādyaḥ khaṅgapāṇir halāyudhaḥ(450) / cakrapāṇiḥ kuṇḍalī ca śrīvatsāṃkastathaiva ca

1.15.76

प्रकृतिः कौस्तुभग्रीवः पीताम्बरधरस्तथा । सुमुखो दुर्मुखश्चैव मुनखेन तु विवर्जितः

prakṛtiḥ kaustubhagrīvaḥ pītāmbaradharastathā / sumukho durmukhaścaiva munakhena tu vivarjitaḥ

1.15.77

अनन्तो ऽनन्तरूपश्च(४६१)सुनखः सुरमन्दरः । सुकपोलो विभुर्जिष्णुर्भ्राजिष्णुश्चैषुधीस्तथा

ananto 'nantarūpaśca(461)sunakhaḥ suramandaraḥ / sukapolo vibhurjiṣṇurbhrājiṣṇuścaiṣudhīstathā

1.15.78

हिरण्यकशिपोर्हन्ता हिरण्याक्षविमर्दकः (४७०) । निहन्ता पूतनायाश्च भास्करान्तविनाशनः

hiraṇyakaśiporhantā hiraṇyākṣavimardakaḥ (470) / nihantā pūtanāyāśca bhāskarāntavināśanaḥ

1.15.79

केशिनो दलनश्चैव मुष्टिकस्य विमर्दकः । कंसदानवभेत्ता च चाणूरस्य प्रमर्दकः

keśino dalanaścaiva muṣṭikasya vimardakaḥ / kaṃsadānavabhettā ca cāṇūrasya pramardakaḥ

1.15.80

अरिष्टस्य निहन्ता च अक्रूरप्रिय एव च । अक्रूरः क्रूररूपश्च(४८०)अक्रूरप्रियवन्दितः

ariṣṭasya nihantā ca akrūrapriya eva ca / akrūraḥ krūrarūpaśca(480)akrūrapriyavanditaḥ

1.15.81

भगहा भगवान् भानुस्तथा भागवतः स्वगवतः स्वयम् । उद्धवश्चोद्धवस्येशो ह्युद्धेवन विचिन्तितः

bhagahā bhagavān bhānustathā bhāgavataḥ svagavataḥ svayam / uddhavaścoddhavasyeśo hyuddhevana vicintitaḥ

1.15.82

चक्रधृक् चञ्चलश्चैव(४९०) चलाचलविवर्जितः । अहं कारोपमाश्चित्तं गगनं पृथिवी जलम्

cakradhṛk cañcalaścaiva(490) calācalavivarjitaḥ / ahaṃ kāropamāścittaṃ gaganaṃ pṛthivī jalam

1.15.83

वायुश्चक्षुस्तथा श्रोत्रं(५००)जिह्वा च घ्राणमेव च । वाक्पाणिपादजवनः पायूपस्थस्तथैव च

vāyuścakṣustathā śrotraṃ(500)jihvā ca ghrāṇameva ca / vākpāṇipādajavanaḥ pāyūpasthastathaiva ca

1.15.84

शङ्करश्चैव सर्वश्च क्षान्तिदः क्षान्तिकृन्नरः (५११) । भक्तप्रियस्तता भर्ता भक्तिमान् भक्तिवर्धनः

śaṅkaraścaiva sarvaśca kṣāntidaḥ kṣāntikṛnnaraḥ (511) / bhaktapriyastatā bhartā bhaktimān bhaktivardhanaḥ

1.15.85

भक्तस्तुतो भक्तपरः कीर्तिदः कीर्तिवर्धनः । कीर्तिर्देप्तिः (५२०) क्षमाकान्तिर्भक्तश्चैव (५३०) दया परा

bhaktastuto bhaktaparaḥ kīrtidaḥ kīrtivardhanaḥ / kīrtirdeptiḥ (520) kṣamākāntirbhaktaścaiva (530) dayā parā

1.15.86

दानं दाता च कर्ता च देवदेवप्रियः शुचिः । शुचिमा न्सुखदो (५३१)मोक्षः कामश्चार्थः सहस्रपात्

dānaṃ dātā ca kartā ca devadevapriyaḥ śuciḥ / śucimā nsukhado (531)mokṣaḥ kāmaścārthaḥ sahasrapāt

1.15.87

सहस्रशीर्षा वैद्यश्च मोक्षद्वारं तथैव च । प्रजाद्वारं सहस्राक्षः सहस्रकर एव च(५४०)

sahasraśīrṣā vaidyaśca mokṣadvāraṃ tathaiva ca / prajādvāraṃ sahasrākṣaḥ sahasrakara eva ca(540)

1.15.88

शुक्रश्च सुकिरीटी च सुग्रीवः कौस्तुभस्तथा । प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च हयग्रीवश्च सूकरः

śukraśca sukirīṭī ca sugrīvaḥ kaustubhastathā / pradyumnaścāniruddhaśca hayagrīvaśca sūkaraḥ

1.15.89

मत्स्यः परशुरामश्च(५५०)प्रह्रादो बलिरेवच । शरण्यश्चैव नित्यश्च बुद्धो मुक्तः शरीरभृत्

matsyaḥ paraśurāmaśca(550)prahrādo balirevaca / śaraṇyaścaiva nityaśca buddho muktaḥ śarīrabhṛt

1.15.90

खरदूषणहन्ता च रावणस्य प्रमर्दनः । सीतापतिश्च (५६०)वर्धिष्णुर्भरतश्च तथैव च

kharadūṣaṇahantā ca rāvaṇasya pramardanaḥ / sītāpatiśca (560)vardhiṣṇurbharataśca tathaiva ca

1.15.91

कुम्भेन्द्रजिन्निहन्ता च कुम्भकर्णप्रमर्दनः । नरान्तकान्तकश्चैव देवान्तकविनाशनः

kumbhendrajinnihantā ca kumbhakarṇapramardanaḥ / narāntakāntakaścaiva devāntakavināśanaḥ

1.15.92

दुष्टासुरनिहन्ता च शम्बरारिस्तथैव च । नरकस्य निहन्ता च त्रिशीर्षस्य विनाशनः (५७०)

duṣṭāsuranihantā ca śambarāristathaiva ca / narakasya nihantā ca triśīrṣasya vināśanaḥ (570)

1.15.93

यमलार्जनभेत्ता च तपोहितकरस्तथा । वादित्रं चैव वाद्यं च बुद्धश्चैव वरप्रदः

yamalārjanabhettā ca tapohitakarastathā / vāditraṃ caiva vādyaṃ ca buddhaścaiva varapradaḥ

1.15.94

सारः सारप्रियः सौरः कालहन्तृनिकृन्तनः(५८०) । अगस्त्यो देवलश्चैव नारदो नारदप्रियः

sāraḥ sārapriyaḥ sauraḥ kālahantṛnikṛntanaḥ(580) / agastyo devalaścaiva nārado nāradapriyaḥ

1.15.95

प्राणो ऽपानस्तथा व्यानो रजः सत्त्वं तमः (५९०)शरत् । उदानश्च समानश्च भेषजं च भिषक् तथा

prāṇo 'pānastathā vyāno rajaḥ sattvaṃ tamaḥ (590)śarat / udānaśca samānaśca bheṣajaṃ ca bhiṣak tathā

1.15.96

कूटस्थः स्वच्छरूपश्च सर्वदेहविवर्जितः । चक्षुरिन्द्रियहीनश्च वागिन्द्रियविवर्जितः(६००)

kūṭasthaḥ svaccharūpaśca sarvadehavivarjitaḥ / cakṣurindriyahīnaśca vāgindriyavivarjitaḥ(600)

1.15.97

हस्तेन्द्रियविहीनश्च पादाभ्यां च विवर्जितः । पायूपस्थविहीनश्च मरुतापविवर्जितः

hastendriyavihīnaśca pādābhyāṃ ca vivarjitaḥ / pāyūpasthavihīnaśca marutāpavivarjitaḥ

1.15.98

प्रबोधेन विहीनश्च बुद्ध्या चैव वि वर्जितः । चेतसा विगतश्चैव प्राणेन च विवर्जितः

prabodhena vihīnaśca buddhyā caiva vi varjitaḥ / cetasā vigataścaiva prāṇena ca vivarjitaḥ

1.15.99

अपानेन विहीनश्च व्यानेन च विवर्जितः(६१०) । उदानेन विहीनश्च समानेन विवर्जितः

apānena vihīnaśca vyānena ca vivarjitaḥ(610) / udānena vihīnaśca samānena vivarjitaḥ

1.15.100

आकाशेन विहीनश्च वायुना परिवर्जितः । अग्निना च विहीनश्च उदकेन विवर्जितः

ākāśena vihīnaśca vāyunā parivarjitaḥ / agninā ca vihīnaśca udakena vivarjitaḥ

1.15.101

पृथिव्या च विहीनश्च शब्देन च विवर्जितः । स्पर्शेन च विहीनश्च सर्वरूपविवर्जितः(६२०)

pṛthivyā ca vihīnaśca śabdena ca vivarjitaḥ / sparśena ca vihīnaśca sarvarūpavivarjitaḥ(620)

1.15.102

रागेण विगतश्चैव अघेन परिवर्जितः । शोकेन रहितश्चैव वचसा परिवर्जितः

rāgeṇa vigataścaiva aghena parivarjitaḥ / śokena rahitaścaiva vacasā parivarjitaḥ

1.15.103

रजो विवर्जितश्चैव विकारैः षड्भिरेव च । कामेन वर्जितश्चैव क्रोधेन परिवर्जितः

rajo vivarjitaścaiva vikāraiḥ ṣaḍbhireva ca / kāmena varjitaścaiva krodhena parivarjitaḥ

1.15.104

लोभेन विगतश्चैव दम्भेन च विवर्जितः । सूक्ष्मश्चैव (६३०)सुसूक्ष्मश्च स्थूलात्स्थूलतरस्तथा

lobhena vigataścaiva dambhena ca vivarjitaḥ / sūkṣmaścaiva (630)susūkṣmaśca sthūlātsthūlatarastathā

1.15.105

विशारदो बलाध्यक्षः सर्वस्य क्षोभकस्तथा । प्रकृतेः क्षोभकश्चैव महतः क्षोभकस्तथा

viśārado balādhyakṣaḥ sarvasya kṣobhakastathā / prakṛteḥ kṣobhakaścaiva mahataḥ kṣobhakastathā

1.15.106

भूतानां क्षोभकश्चैव बुद्धेश्च क्षोमकस्तथा । इन्द्रियाणां क्षोभकश्च(६४०)विषयक्षोभकस्तथा

bhūtānāṃ kṣobhakaścaiva buddheśca kṣomakastathā / indriyāṇāṃ kṣobhakaśca(640)viṣayakṣobhakastathā

1.15.107

ब्रह्मणः क्षोभकश्चैव रुद्रस्य क्षोभकस्तथा । अगम्यश्चक्षुरादेश्च श्रोत्रागम्यस्तथैव च

brahmaṇaḥ kṣobhakaścaiva rudrasya kṣobhakastathā / agamyaścakṣurādeśca śrotrāgamyastathaiva ca

1.15.108

त्वचा न गम्यः कूर्ंमश्च जिह्वाग्राह्यस्तथैव च । ग्राणोन्द्रियागम्य एव वाचाग्राह्यस्तथैव च (६५०)

tvacā na gamyaḥ kūrṃmaśca jihvāgrāhyastathaiva ca / grāṇondriyāgamya eva vācāgrāhyastathaiva ca (650)

1.15.109

अगम्यश्चैव पाणिभ्यां पदागम्यस्तथैव च । अग्राह्यो मनसश्चैव बुद्ध्याग्राह्यो हरिस्तथा

agamyaścaiva pāṇibhyāṃ padāgamyastathaiva ca / agrāhyo manasaścaiva buddhyāgrāhyo haristathā

1.15.110

अहं बुद्ध्या तथा ग्राह्यश्चेतसा ग्राह्या एव च । शङ्खपाणिश्चाव्ययश्च गदापाणिस्तथैव च (६६०)

ahaṃ buddhyā tathā grāhyaścetasā grāhyā eva ca / śaṅkhapāṇiścāvyayaśca gadāpāṇistathaiva ca (660)

1.15.111

शार्ङ्गपाणिश्च कृष्णश्च ज्ञानमूर्तिः परन्तपः । तपस्वी ज्ञानगम्यो हि ज्ञानी ज्ञानविदेव च

śārṅgapāṇiśca kṛṣṇaśca jñānamūrtiḥ parantapaḥ / tapasvī jñānagamyo hi jñānī jñānavideva ca

1.15.112

ज्ञेयश्च ज्ञेयहीनश्च (६७०) ज्ञप्तिश्चैतन्यरूपकः । भावो भाव्यो भवकरो भावनो भवनाशनः

jñeyaśca jñeyahīnaśca (670) jñaptiścaitanyarūpakaḥ / bhāvo bhāvyo bhavakaro bhāvano bhavanāśanaḥ

1.15.113

गो विन्दो गोपतिर्गोपः(६८०)सर्वगोपीसुखप्रदः । गोपालो गोगतिश्चैव गोमतिर्गोधरस्तथा

go vindo gopatirgopaḥ(680)sarvagopīsukhapradaḥ / gopālo gogatiścaiva gomatirgodharastathā

1.15.114

उपेन्द्रश्च नृसिंहश्च शौरिश्चैव जनार्दनः । आरणेयो(६९०) बृहद्भानुर्बृहद्दीप्तिस्तथैव च

upendraśca nṛsiṃhaśca śauriścaiva janārdanaḥ / āraṇeyo(690) bṛhadbhānurbṛhaddīptistathaiva ca

1.15.115

दामोदरस्त्निकालश्च कालज्ञः कालवर्जितः । त्रिसन्ध्यो द्वापरं त्रेता प्रजाद्वारं(७००)त्रिविक्रमः

dāmodarastnikālaśca kālajñaḥ kālavarjitaḥ / trisandhyo dvāparaṃ tretā prajādvāraṃ(700)trivikramaḥ

1.15.116

विक्रमो दण्ड(र) हस्तश्च ह्येकदण्डी त्रिदण्डधृक् । सामभेदस्तथोपायः सामरूपी च सामगः

vikramo daṇḍa(ra) hastaśca hyekadaṇḍī tridaṇḍadhṛk / sāmabhedastathopāyaḥ sāmarūpī ca sāmagaḥ

1.15.117

सामवेदोः(७१०)ह्यथर्वश्च सुकृतः सुतरूपणः । अथर्ववेदविच्चैव ह्यथर्वाचार्य एव च

sāmavedoḥ(710)hyatharvaśca sukṛtaḥ sutarūpaṇaḥ / atharvavedaviccaiva hyatharvācārya eva ca

1.15.118

ऋग्रूपी चैव ऋग्वेद ऋग्वेदेषु प्रतिष्ठितः । यजुर्वेदो(७२०)यजुर्वेदविदेकपात्

ṛgrūpī caiva ṛgveda ṛgvedeṣu pratiṣṭhitaḥ / yajurvedo(720)yajurvedavidekapāt

1.15.119

बहुपाच्च सुपाच्चैव तथैव च सहस्रपात् । चतुष्पाच्च द्विपाच्चैव स्मृतिर्न्यायो यमो बली(७३०)

bahupācca supāccaiva tathaiva ca sahasrapāt / catuṣpācca dvipāccaiva smṛtirnyāyo yamo balī(730)

1.15.120

सन्न्यासी चै सन्नयासश्चतुराश्रम एव च । ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः

sannyāsī cai sannayāsaścaturāśrama eva ca / brahmacārī gṛhasthaśca vānaprasthaśca bhikṣukaḥ

1.15.121

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः (७४०)शूद्रो वर्णस्तथैव च । शीलदः शीलसम्पन्नो दुः शीलपरिवर्जितः

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ (740)śūdro varṇastathaiva ca / śīladaḥ śīlasampanno duḥ śīlaparivarjitaḥ

1.15.122

मोक्षो ऽध्यात्मसमाविष्टः स्तुतिः स्तोता च पूजकः । पूज्यो(७५०)वाक् करणं चैव वाच्यं चैव तु वाचकः

mokṣo 'dhyātmasamāviṣṭaḥ stutiḥ stotā ca pūjakaḥ / pūjyo(750)vāk karaṇaṃ caiva vācyaṃ caiva tu vācakaḥ

1.15.123

वेत्ता व्याकरणं चैव वाक्यं चैव च वाक्यवित् । वाक्यगम्यस्तीर्थवासी(७६०) तीर्थस्तीर्थो च तीर्थवित्

vettā vyākaraṇaṃ caiva vākyaṃ caiva ca vākyavit / vākyagamyastīrthavāsī(760) tīrthastīrtho ca tīrthavit

1.15.124

तीर्थादिभूतः सांख्यश्च निरुक्तं त्वधिदैवतम् । प्रणवः प्रणवेशश्च प्रणवेन प्रवन्दितः(७७०)

tīrthādibhūtaḥ sāṃkhyaśca niruktaṃ tvadhidaivatam / praṇavaḥ praṇaveśaśca praṇavena pravanditaḥ(770)

1.15.125

प्रणवेन च लक्ष्यो वै गायत्री च गदाधरः । शालग्रामनिवासी च (७८०)शालग्रामस्तथैव च

praṇavena ca lakṣyo vai gāyatrī ca gadādharaḥ / śālagrāmanivāsī ca (780)śālagrāmastathaiva ca

1.15.126

जलशायी योगशायी शेषशायी कुशेशयः । महीभर्ता च (७९०) कार्यं च कारणं पृथिवीधरः

jalaśāyī yogaśāyī śeṣaśāyī kuśeśayaḥ / mahībhartā ca (790) kāryaṃ ca kāraṇaṃ pṛthivīdharaḥ

1.15.127

प्रजापतिः शाश्वतश्च काम्यः कामयिता विराट् । सम्राट् पूषा(८००) तथा स्वर्गो रथस्थः सारथिर्बलम्

prajāpatiḥ śāśvataśca kāmyaḥ kāmayitā virāṭ / samrāṭ pūṣā(800) tathā svargo rathasthaḥ sārathirbalam

1.15.128

धनी धनप्रदो धन्यो यादवानां हिते रतः । अर्जुनस्य प्रियश्चैव ह्यर्जुनो(८१०)भीम एव च

dhanī dhanaprado dhanyo yādavānāṃ hite rataḥ / arjunasya priyaścaiva hyarjuno(810)bhīma eva ca

1.15.129

पराक्रमो दुर्विषहः सर्वशास्त्रविशारदः । सारस्वतो महाभीष्मः पारिजातहरस्तथा

parākramo durviṣahaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ / sārasvato mahābhīṣmaḥ pārijātaharastathā

1.15.130

अमृतस्य प्रदाता च क्षीरोदः क्षीरमेव च (८२०) । इन्द्रात्मजस्तस्य गोप्ता गोवर्धनधरस्तथा

amṛtasya pradātā ca kṣīrodaḥ kṣīrameva ca (820) / indrātmajastasya goptā govardhanadharastathā

1.15.131

कंसस्य नाशनस्तद्वद्धस्तिपो हस्तिनाशनः । शिपिविष्टः प्रसन्नश्च सर्वलोकार्तिनाशनः

kaṃsasya nāśanastadvaddhastipo hastināśanaḥ / śipiviṣṭaḥ prasannaśca sarvalokārtināśanaḥ

1.15.132

मुद्रो(८३०)मुद्रा करश्चैव सर्वमुद्राविवर्जितः । देही देहस्थितश्चैव देहस्य च नियामकः

mudro(830)mudrā karaścaiva sarvamudrāvivarjitaḥ / dehī dehasthitaścaiva dehasya ca niyāmakaḥ

1.15.133

श्रोत्रा श्रोत्रनियन्ता च श्रोतव्यः श्रवणं तथा । त्वक्स्थितश्च(८४०)स्पर्शयित्वा स्पृश्यं च स्पर्शनं तथा

śrotrā śrotraniyantā ca śrotavyaḥ śravaṇaṃ tathā / tvaksthitaśca(840)sparśayitvā spṛśyaṃ ca sparśanaṃ tathā

1.15.134

रूपद्रष्टा च चक्षुः स्थो नियन्ता चक्षुषस्तथा । दृश्यं चैवतु जिह्वास्थो रसज्ञश्च नियामकः (८५०)

rūpadraṣṭā ca cakṣuḥ stho niyantā cakṣuṣastathā / dṛśyaṃ caivatu jihvāstho rasajñaśca niyāmakaḥ (850)

1.15.135

घ्राणस्थो घ्राणकृद् घ्राता घ्राणेन्द्रियनियामकः । वाक्स्थो वक्ता च वक्तव्यो वचनं वाङ्नियामकः

ghrāṇastho ghrāṇakṛd ghrātā ghrāṇendriyaniyāmakaḥ / vākstho vaktā ca vaktavyo vacanaṃ vāṅniyāmakaḥ

1.15.136

प्राणिस्थः (८६०)शिल्प कृच्छिल्पो हस्तयोश्च नियामकः । पदव्यश्चैव गन्ता च गन्तव्यं गमनं तथा

prāṇisthaḥ (860)śilpa kṛcchilpo hastayośca niyāmakaḥ / padavyaścaiva gantā ca gantavyaṃ gamanaṃ tathā

1.15.137

नियन्ता पादयोश्चैव पाद्यभाक्च विसर्गकृत्(८७०) । विसर्गस्य नियन्ता च ह्युपस्थस्थः सुखं तथा

niyantā pādayoścaiva pādyabhākca visargakṛt(870) / visargasya niyantā ca hyupasthasthaḥ sukhaṃ tathā

1.15.138

उपस्थस्य नियन्ता च तदानन्दकरश्च ह । शत्रुघ्नः कार्तवीर्यश्च दत्तात्रेयस्तथैव च

upasthasya niyantā ca tadānandakaraśca ha / śatrughnaḥ kārtavīryaśca dattātreyastathaiva ca

1.15.139

अलर्कस्य हितश्चैव कार्तवीर्यनिकृन्तनः (८८०) । कालनेमिर्महानेमिर्मेघो मेघपतिस्तथा

alarkasya hitaścaiva kārtavīryanikṛntanaḥ (880) / kālanemirmahānemirmegho meghapatistathā

1.15.140

अन्नप्रदो ऽन्नरूपी च ह्यन्नादो ऽन्नप्रवर्तकः । धूमकृद्धूमरूपश्च(८९०) देवकीपुत्र उत्तमः

annaprado 'nnarūpī ca hyannādo 'nnapravartakaḥ / dhūmakṛddhūmarūpaśca(890) devakīputra uttamaḥ

1.15.141

देवक्यानन्दनो नन्दो रोहिण्याः प्रिय एव च । वसुदेवप्रियश्चैव वसुदेवसुतस्तथा

devakyānandano nando rohiṇyāḥ priya eva ca / vasudevapriyaścaiva vasudevasutastathā

1.15.142

दुन्दुभिर्हासरूपश्च पुष्पहासस्तथैव च (९००) । अट्टहासप्रियश्चैव सर्वाध्यक्षः क्षरो ऽक्षरः

dundubhirhāsarūpaśca puṣpahāsastathaiva ca (900) / aṭṭahāsapriyaścaiva sarvādhyakṣaḥ kṣaro 'kṣaraḥ

1.15.143

अच्युतश्चैव सत्येशः सत्यायाश्च प्रियो वरः । रुक्मिण्याश्च पतिश्चैव रुक्मिण्या वल्लभस्तथा

acyutaścaiva satyeśaḥ satyāyāśca priyo varaḥ / rukmiṇyāśca patiścaiva rukmiṇyā vallabhastathā

1.15.144

गोपीनां वल्लभश्चैव(९१०)पुण्यश्लोकश्च विश्रुतः । वृषाकपिर्यमो गुह्यो मकुलश्च बुधस्तथा

gopīnāṃ vallabhaścaiva(910)puṇyaślokaśca viśrutaḥ / vṛṣākapiryamo guhyo makulaśca budhastathā

1.15.145

राहुः केतुर्ग्रहो ग्राहो(९२०) गजेन्द्रमुखमेलकः । ग्राहस्य विनिहन्ता च ग्रामी रक्षकस्तथा

rāhuḥ keturgraho grāho(920) gajendramukhamelakaḥ / grāhasya vinihantā ca grāmī rakṣakastathā

1.15.146

किन्नरश्चैव सिद्धश्च छन्दः स्वच्छन्द एव च । विश्वरूपो विशालाक्षो(९३०) दैत्यसूदन एव च

kinnaraścaiva siddhaśca chandaḥ svacchanda eva ca / viśvarūpo viśālākṣo(930) daityasūdana eva ca

1.15.147

अनन्तरूपो भूतस्थो देवदानवसंस्थितः । सुषुप्तिस्थः सुषुप्तिश्च स्थानं स्थानान्त एव च

anantarūpo bhūtastho devadānavasaṃsthitaḥ / suṣuptisthaḥ suṣuptiśca sthānaṃ sthānānta eva ca

1.15.148

जगत्स्थश्चैव जागर्ता स्थानं जागरितं तथा (९४०) । स्वप्रस्थः स्वप्रवित्स्वप्नस्थानं स्वप्नस्तथैव च

jagatsthaścaiva jāgartā sthānaṃ jāgaritaṃ tathā (940) / svaprasthaḥ svapravitsvapnasthānaṃ svapnastathaiva ca

1.15.149

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तैश्च विहीनो वै चतुर्थकः । विज्ञानं वेद्यरूपं च जीवो जीवयिता तथा (९५०)

jāgratsvapnasuṣuptaiśca vihīno vai caturthakaḥ / vijñānaṃ vedyarūpaṃ ca jīvo jīvayitā tathā (950)

1.15.150

भुवनाधिपतिश्चैव भुवनानां नियामकः । पातालवासी पातालं सर्वज्वरविनाशनः

bhuvanādhipatiścaiva bhuvanānāṃ niyāmakaḥ / pātālavāsī pātālaṃ sarvajvaravināśanaḥ

1.15.151

परमानन्दरूपी च धर्ंमाणां च प्रवर्तकः । सुलभो दुर्लभश्चैव प्राणायामपरस्तथा(९६०)

paramānandarūpī ca dharṃmāṇāṃ ca pravartakaḥ / sulabho durlabhaścaiva prāṇāyāmaparastathā(960)

1.15.152

प्रत्याहारो धारकश्च प्रत्याहारकरस्तथा । प्रभा कान्तिस्तथा ह्यर्चिः शुद्धस्फटिकसन्निभः

pratyāhāro dhārakaśca pratyāhārakarastathā / prabhā kāntistathā hyarciḥ śuddhasphaṭikasannibhaḥ

1.15.153

अग्राहश्चैव गौरश्च सर्वः(९७०)शुचिरभिष्टुतः । वषट्कारो वषड् वौषट् स्वधा स्वाहा रतिस्तथा

agrāhaścaiva gauraśca sarvaḥ(970)śucirabhiṣṭutaḥ / vaṣaṭkāro vaṣaḍ vauṣaṭ svadhā svāhā ratistathā

1.15.154

पक्ता नन्दयिता(९८०)भोक्ता बोद्धा भावयिता तथा । ज्ञानात्मा चैव देहात्मा भू(उ) मा सर्वेश्वरेश्वरः

paktā nandayitā(980)bhoktā boddhā bhāvayitā tathā / jñānātmā caiva dehātmā bhū(u) mā sarveśvareśvaraḥ

1.15.155

नदी नन्दी च नन्दीशो(९९०)भारतस्तरुनाशनः । चक्रपः श्रीपतिश्चैव नृपाणां चक्रवर्तिनाम्

nadī nandī ca nandīśo(990)bhāratastarunāśanaḥ / cakrapaḥ śrīpatiścaiva nṛpāṇāṃ cakravartinām

1.15.156

ईशश्च सर्वदेवानां द्वारकासंस्थितस्तथा । पुष्करः पुष्कराध्यक्षः पुष्करद्वीप एव च (१०००)

īśaśca sarvadevānāṃ dvārakāsaṃsthitastathā / puṣkaraḥ puṣkarādhyakṣaḥ puṣkaradvīpa eva ca (1000)

1.15.157

भरतो जनको जन्यः सर्वाकारवि वर्जितः । निराकारो निर्निमित्तो निरातङ्को निराश्रयः (१००८)

bharato janako janyaḥ sarvākāravi varjitaḥ / nirākāro nirnimitto nirātaṅko nirāśrayaḥ (1008)

1.15.158

इति नामसहस्रं ते वृषभध्वज कीर्तितम् । देवस्य विष्णोरीशश्य सर्वपापविनाशनम्

iti nāmasahasraṃ te vṛṣabhadhvaja kīrtitam / devasya viṣṇorīśaśya sarvapāpavināśanam

1.15.159

पठन्द्विजश्च विष्णुत्वं क्षत्रियो जयमाप्नुयात् । वैश्यो धनं सुखं शूद्रो विष्णुभक्तिसमन्वितः

paṭhandvijaśca viṣṇutvaṃ kṣatriyo jayamāpnuyāt / vaiśyo dhanaṃ sukhaṃ śūdro viṣṇubhaktisamanvitaḥ

1.15.160