आचारखण्ड — Adhyaya 206

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे व्याकरणनिरूपणं नाम पञ्चोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २०६ सूत उवाच । सिद्धोदाहरणं वक्ष्ये संहितादिपुरः सरम् । विप्राः स्वसागता वीदं सुत्तमं स्यात्पितॄषभः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vyākaraṇanirūpaṇaṃ nāma pañcottaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 206 sūta uvāca / siddhodāharaṇaṃ vakṣye saṃhitādipuraḥ saram / viprāḥ svasāgatā vīdaṃ suttamaṃ syātpitṝṣabhaḥ

1.206.1

ऌकारो विश्रुता सेवं लाङ्गलीषा मनीपया । गङ्गोदकं तवल्कार ऋणार्णं प्रार्णमित्यपि

ḷkāro viśrutā sevaṃ lāṅgalīṣā manīpayā / gaṅgodakaṃ tavalkāra ṛṇārṇaṃ prārṇamityapi

1.206.2

शीतार्तश्च तवल्कारः सैन्द्री सौकार इत्यपि । वध्वासनञ्च पित्रर्थो लनुबन्धो नये जयेत्

śītārtaśca tavalkāraḥ saindrī saukāra ityapi / vadhvāsanañca pitrartho lanubandho naye jayet

1.206.3

नायको लवणं गावस्त एते न त ईश्वराः । देवीगृहमथो अत्र अ अवेहि पटू इमौ

nāyako lavaṇaṃ gāvasta ete na ta īśvarāḥ / devīgṛhamatho atra a avehi paṭū imau

1.206.4

अमी अश्वाः षडस्येति तन्न वाक् षड्दलानि च । तच्चरेत्तल्लु नातीति तज्जलं तच्छ्मशानकम्

amī aśvāḥ ṣaḍasyeti tanna vāk ṣaḍdalāni ca / taccarettallu nātīti tajjalaṃ tacchmaśānakam

1.206.5

सुगन्नत्र पचन्नत्र भवांश्छादयतीति च । भवाज्झनत्करश्चैव भवांस्तरति संस्मृतम्

sugannatra pacannatra bhavāṃśchādayatīti ca / bhavājjhanatkaraścaiva bhavāṃstarati saṃsmṛtam

1.206.6

भवांल्लिखति ताञ्चक्रे भवाञ्शेते ऽप्यनीदृशः । भवाण्डीनं त्वन्तरसि त्वङ्करोषि सदार्चनम्

bhavāṃllikhati tāñcakre bhavāñśete 'pyanīdṛśaḥ / bhavāṇḍīnaṃ tvantarasi tvaṅkaroṣi sadārcanam

1.206.7

कश्चरेत्कष्टकारेण क कुर्यात्क फले स्थितः । कःशेते चैव कःषण्डः कस्को याति च गौरवम्

kaścaretkaṣṭakāreṇa ka kuryātka phale sthitaḥ / kaḥśete caiva kaḥṣaṇḍaḥ kasko yāti ca gauravam

1.206.8

क इहात्र क एवाहुर्देवा आहुश्च भो व्रज । स्वभूर्विष्णुर्व्रजति च गीष्पतिश्चैव धूर्पतिः

ka ihātra ka evāhurdevā āhuśca bho vraja / svabhūrviṣṇurvrajati ca gīṣpatiścaiva dhūrpatiḥ

1.206.9

अस्मानेष व्रजेत्सस्यादृक्साम स च गच्छति । कुटीच्छाया तथा छाया सन्धयो ऽन्ये तथेदृशाः

asmāneṣa vrajetsasyādṛksāma sa ca gacchati / kuṭīcchāyā tathā chāyā sandhayo 'nye tathedṛśāḥ

1.206.10

समासाः षट् समाख्याताः स द्विजः कर्मधारयः । द्विगुस्त्रिवेदी ग्रामश्च अयं तत्पुरुषः स्मृतः

samāsāḥ ṣaṭ samākhyātāḥ sa dvijaḥ karmadhārayaḥ / dvigustrivedī grāmaśca ayaṃ tatpuruṣaḥ smṛtaḥ

1.206.11

तत्कृतश्च तदर्थश्च वृकभीतिश्च यद्धनम् । ज्ञानदक्षेण तत्त्वज्ञो बहुव्रीहिरथाव्ययी

tatkṛtaśca tadarthaśca vṛkabhītiśca yaddhanam / jñānadakṣeṇa tattvajño bahuvrīhirathāvyayī

1.206.12

भावो ऽधिस्त्रि यथोक्तं तु द्वन्द्वो देवर्षिमानवाः । तद्धिताः पाण्डवः शैवो ब्राहयं च ब्रह्मतादयः

bhāvo 'dhistri yathoktaṃ tu dvandvo devarṣimānavāḥ / taddhitāḥ pāṇḍavaḥ śaivo brāhayaṃ ca brahmatādayaḥ

1.206.13

देवाग्निसखिपत्यंशुक्रोष्टुस्वायम्भुवः पिता । ना प्रशस्ताश्चरा गौर्ग्लौरबजन्ताश्च पुंस्यपि

devāgnisakhipatyaṃśukroṣṭusvāyambhuvaḥ pitā / nā praśastāścarā gaurglaurabajantāśca puṃsyapi

1.206.14

हलन्तश्चाश्वयुक्क्ष्माभुङ्मरुत्क्रव्यान्मृगाविधः । आत्मा राजा युवा पन्थाः पूषब्रह्महणौ हली

halantaścāśvayukkṣmābhuṅmarutkravyānmṛgāvidhaḥ / ātmā rājā yuvā panthāḥ pūṣabrahmahaṇau halī

1.206.15

विड्वे धा उशनानड्वान्मधुलिट् काष्ठतट् तथा । बनवार्यस्थिवस्तूनि जगत्सामाहनी तथा

viḍve dhā uśanānaḍvānmadhuliṭ kāṣṭhataṭ tathā / banavāryasthivastūni jagatsāmāhanī tathā

1.206.16

कर्मसर्पिर्वपुस्तेज अज्झलन्ता नपुंसके । जाया जरा नदी लक्ष्मीः श्रीस्त्रीभूमिर्वधूरपि

karmasarpirvapusteja ajjhalantā napuṃsake / jāyā jarā nadī lakṣmīḥ śrīstrībhūmirvadhūrapi

1.206.17

भ्रूः पुनर्भूस्तथा धेनुः स्वसा माता च नौ स्त्रियः । वाक्स्रग्दिङ्मुत्क्रुधः प्रायो युवतिः कुकुभस्तथा

bhrūḥ punarbhūstathā dhenuḥ svasā mātā ca nau striyaḥ / vāksragdiṅmutkrudhaḥ prāyo yuvatiḥ kukubhastathā

1.206.18

द्योदिवौ प्रावृषश्चैव सुमान उष्णिगस्त्रियाम् । गुणद्रव्यक्रियायोगात्स्त्रीलिङ्गांश्च वदामि ते

dyodivau prāvṛṣaścaiva sumāna uṣṇigastriyām / guṇadravyakriyāyogātstrīliṅgāṃśca vadāmi te

1.206.19

शुक्लकीलालपाश्चैव शुचिश्च ग्रामणीः सुधीः । पटुः कमलभूः कर्ता सुमतो बहवः सुनौः

śuklakīlālapāścaiva śuciśca grāmaṇīḥ sudhīḥ / paṭuḥ kamalabhūḥ kartā sumato bahavaḥ sunauḥ

1.206.20

सत्या नाग्न्यस्तथा पुंसो ह्यभक्षयत दीर्घपात् । सर्वविश्वोभ ये चोभौ एकोन्यान्यतराणि च

satyā nāgnyastathā puṃso hyabhakṣayata dīrghapāt / sarvaviśvobha ye cobhau ekonyānyatarāṇi ca

1.206.21

डतरो डतमो नेमस्त्वः समो ऽथ सिमेतरौ । पूर्वश्चैवाधरश्चैव दक्षिणश्चोत्तरावरौ

ḍataro ḍatamo nemastvaḥ samo 'tha simetarau / pūrvaścaivādharaścaiva dakṣiṇaścottarāvarau

1.206.22

परश्चान्तरमप्येतद्यत्त्यत्किमदसस्त्विदम् । युष्मदस्मत्तत्प्रथमचरमाल्पतयार्धकाः

paraścāntaramapyetadyattyatkimadasastvidam / yuṣmadasmattatprathamacaramālpatayārdhakāḥ

1.206.23

तथा कतिपयो द्वौ चेत्येवं सर्वादयस्तथा । शृणोत्याद्या जुहोतिश्च जहातिश्च दधात्यपि

tathā katipayo dvau cetyevaṃ sarvādayastathā / śṛṇotyādyā juhotiśca jahātiśca dadhātyapi

1.206.24

दीप्यतिः स्तूयतिश्चैव पुत्त्रीयति धनीयति । त्रुट्यति म्रियते चैव चिचीषति निनीषति

dīpyatiḥ stūyatiścaiva puttrīyati dhanīyati / truṭyati mriyate caiva cicīṣati ninīṣati

1.206.25

सर्वे तिष्ठन्ति सर्वस्मै सर्वस्मात्सर्वन्तो गतः । सर्वेषां चैव सर्वस्मिन्नेवं विश्वादयस्तथा

sarve tiṣṭhanti sarvasmai sarvasmātsarvanto gataḥ / sarveṣāṃ caiva sarvasminnevaṃ viśvādayastathā

1.206.26

पूर्वे पूर्वाश्च पूर्वस्मात्पूर्वस्मिन्पूर्व ईरितः । सूत उवाच । सुप्तिङन्तुं सिद्धरूपं नाममात्रेण दर्शितम् । कात्यायनः कुमारात्तु श्रुत्वा विस्तरमब्रवीत्

pūrve pūrvāśca pūrvasmātpūrvasminpūrva īritaḥ / sūta uvāca / suptiṅantuṃ siddharūpaṃ nāmamātreṇa darśitam / kātyāyanaḥ kumārāttu śrutvā vistaramabravīt

1.206.27