आचारखण्ड — Adhyaya 227

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डेष्टाङ्गयोगकथनं नाम षड्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २२७ सूत उवाच । विष्णुभक्तिं प्रवक्ष्यामि यया सर्वमवाप्यते । यथा भक्त्या हरिस्तुष्येत्तथा नान्येन केनचित्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍeṣṭāṅgayogakathanaṃ nāma ṣaḍviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 227 sūta uvāca / viṣṇubhaktiṃ pravakṣyāmi yayā sarvamavāpyate / yathā bhaktyā haristuṣyettathā nānyena kenacit

1.227.1

महतः श्रेयसो मूलं प्रसवः पुण्यसन्ततेः । जीवितस्य फलं स्वादु नियतं स्मरणं हरेः

mahataḥ śreyaso mūlaṃ prasavaḥ puṇyasantateḥ / jīvitasya phalaṃ svādu niyataṃ smaraṇaṃ hareḥ

1.227.2

तस्मात्सेवा बुधैः प्रोक्ता भक्तिसाधनभूयसी । ते भक्ता लोकनाथस्य नामकर्मादिकीर्तने

tasmātsevā budhaiḥ proktā bhaktisādhanabhūyasī / te bhaktā lokanāthasya nāmakarmādikīrtane

1.227.3

मुञ्चन्त्यश्रूणि संहर्षाद्ये प्रहृष्टनूरुहाः । जगद्धातुर्महेशस्य दिव्याज्ञाचरणा वयम्

muñcantyaśrūṇi saṃharṣādye prahṛṣṭanūruhāḥ / jagaddhāturmaheśasya divyājñācaraṇā vayam

1.227.4

इह नित्यक्रियाः कुर्युः स्निग्धा ये वैष्णवास्तु ते । ब्रह्माक्षरं न शृण्वन्वै तया भगवतेरितम्

iha nityakriyāḥ kuryuḥ snigdhā ye vaiṣṇavāstu te / brahmākṣaraṃ na śṛṇvanvai tayā bhagavateritam

1.227.5

प्रणामपूर्वकं भक्त्या यो वदेद्वैष्णवो हि सः । तद्भक्तजनवात्सल्यं पूजनं चानुमोदनम्

praṇāmapūrvakaṃ bhaktyā yo vadedvaiṣṇavo hi saḥ / tadbhaktajanavātsalyaṃ pūjanaṃ cānumodanam

1.227.6

तत्कथाश्रवणे प्रीतिरश्रुनेत्राङ्गविक्रियाः । येन सर्वात्मना विष्णौ भक्त्या भावो निवेशितः

tatkathāśravaṇe prītiraśrunetrāṅgavikriyāḥ / yena sarvātmanā viṣṇau bhaktyā bhāvo niveśitaḥ

1.227.7

विप्रेभ्यश्च कृतात्मत्वान्महाभागवतो हि सः । विश्वोपकरणं नित्यं तदर्थं सङ्गवर्जनम् । स्वयमभ्यर्चनञ्चैव यो विष्णुञ्चोपजीवति

viprebhyaśca kṛtātmatvānmahābhāgavato hi saḥ / viśvopakaraṇaṃ nityaṃ tadarthaṃ saṅgavarjanam / svayamabhyarcanañcaiva yo viṣṇuñcopajīvati

1.227.8

भक्तिरष्टविधा ह्येषा यस्मिन्म्लेच्छो ऽपि वर्तते । स विप्रेन्द्रो मुनिः श्रीमान्स याति परमां गतिम्

bhaktiraṣṭavidhā hyeṣā yasminmleccho 'pi vartate / sa viprendro muniḥ śrīmānsa yāti paramāṃ gatim

1.227.9

तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स च पूज्यो यथा हरिः । स्मृतः संभाषितो वापि पूजितो वा द्विजोत्तमः । पुनाति भगवद्भक्तश्चण्डालो ऽपि यदृच्छया

tasmai deyaṃ tato grāhyaṃ sa ca pūjyo yathā hariḥ / smṛtaḥ saṃbhāṣito vāpi pūjito vā dvijottamaḥ / punāti bhagavadbhaktaścaṇḍālo 'pi yadṛcchayā

1.227.10

दयां कुरु प्रपन्नाय तवास्मीति च यो वदेत् । अभयं सर्वभूतेभ्यो दद्यादेतद् व्रतं हरेः

dayāṃ kuru prapannāya tavāsmīti ca yo vadet / abhayaṃ sarvabhūtebhyo dadyādetad vrataṃ hareḥ

1.227.11

मन्त्रजापिसहस्रेभ्यः सर्ववेदान्तपारगः । सर्ववेदान्तवित्कोट्यां विष्णुभक्तो विशिष्यते

mantrajāpisahasrebhyaḥ sarvavedāntapāragaḥ / sarvavedāntavitkoṭyāṃ viṣṇubhakto viśiṣyate

1.227.12

एकान्तिनः स्ववपुषा गच्छन्ति परमं पदम् । एकान्तेन समो विष्णुस्तस्मादेषां परायणः

ekāntinaḥ svavapuṣā gacchanti paramaṃ padam / ekāntena samo viṣṇustasmādeṣāṃ parāyaṇaḥ

1.227.13

यस्मादेकान्तिनः प्रोक्तास्तद्भागवतचेतसः । प्रियाणामपि सर्वेषां देवदेवस्य सुप्रियः

yasmādekāntinaḥ proktāstadbhāgavatacetasaḥ / priyāṇāmapi sarveṣāṃ devadevasya supriyaḥ

1.227.14

आपत्स्वपि सदा भस्य भक्तिरव्यभिचारिणा । या प्रीतिरधिका विष्णोर्विषयेष्वनपायिनी

āpatsvapi sadā bhasya bhaktiravyabhicāriṇā / yā prītiradhikā viṣṇorviṣayeṣvanapāyinī

1.227.15

विष्णुं संस्मरतः सा मे हृदयान्नोपसर्पति । दृढभक्तो ऽपि वेदादिसर्वशास्त्रार्थपारगः

viṣṇuṃ saṃsmarataḥ sā me hṛdayānnopasarpati / dṛḍhabhakto 'pi vedādisarvaśāstrārthapāragaḥ

1.227.16

यो न सर्वेश्वरे भक्तस्तं विद्यात्पुरुषाधमम् । नाधीतवेदशास्त्रो ऽपि न कृतो ऽध्वरसम्भवः । यो भक्तिं वहते विष्णौ तेन सर्वं कृतं भवेत्

yo na sarveśvare bhaktastaṃ vidyātpuruṣādhamam / nādhītavedaśāstro 'pi na kṛto 'dhvarasambhavaḥ / yo bhaktiṃ vahate viṣṇau tena sarvaṃ kṛtaṃ bhavet

1.227.17

यज्वानः क्रतुमुख्यानां वेदानां पारगा अपि । न तां यान्ति गतिं भक्ता यां यान्ति मुनिसत्तमाः

yajvānaḥ kratumukhyānāṃ vedānāṃ pāragā api / na tāṃ yānti gatiṃ bhaktā yāṃ yānti munisattamāḥ

1.227.18

यः कश्चिद्वैष्णवो लोके मिथ्याचारो ऽप्यनाश्रमी । पुनाति सकलांल्लोकान्सहस्रांशुरिवोदितः

yaḥ kaścidvaiṣṇavo loke mithyācāro 'pyanāśramī / punāti sakalāṃllokānsahasrāṃśurivoditaḥ

1.227.19

ये नृशंसा दुरात्मानः पापाचररतास्तथा । ते ऽपि यान्ति परं स्थानं नारायणपरायणाः

ye nṛśaṃsā durātmānaḥ pāpācararatāstathā / te 'pi yānti paraṃ sthānaṃ nārāyaṇaparāyaṇāḥ

1.227.20

दृढा जनार्दने भक्तिर्यदैवाव्यभिचारिणी । तदा कियत्स्वर्गसुखं सैव निर्वाणहेतुका

dṛḍhā janārdane bhaktiryadaivāvyabhicāriṇī / tadā kiyatsvargasukhaṃ saiva nirvāṇahetukā

1.227.21

भ्राम्यतां तत्र संसारे नराणां कुर्मदुर्गमे । हस्तावलम्बने ह्येकं येन तुष्येज्जनार्दनः । न शृणोति गुणान्दिव्यान्देवदेवस्य चक्रिणः । स मरो बधिरो ज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः

bhrāmyatāṃ tatra saṃsāre narāṇāṃ kurmadurgame / hastāvalambane hyekaṃ yena tuṣyejjanārdanaḥ / na śṛṇoti guṇāndivyāndevadevasya cakriṇaḥ / sa maro badhiro jñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ

1.227.22

नाम्नि संकीर्तिते विष्णोर्यस्य पुंसो न जायते । शरीरं पुलकोद्भासि तद्भवेत्कुणपोपमम्

nāmni saṃkīrtite viṣṇoryasya puṃso na jāyate / śarīraṃ pulakodbhāsi tadbhavetkuṇapopamam

1.227.23

यस्मिन्भक्तिर्द्विजश्रेष्ठ मुक्तिरप्यचिराद्भवेत् । निविष्टमनसां पुंसां सर्वथा वृजिनक्षयः

yasminbhaktirdvijaśreṣṭha muktirapyacirādbhavet / niviṣṭamanasāṃ puṃsāṃ sarvathā vṛjinakṣayaḥ

1.227.24

स्वपुरुषमभिवीक्ष्य पाशहस्तं वदति यमः किल तस्य कर्णमूले । परिहर मधुसूदनप्रापन्नन्प्रभुरहमन्यनृणां न वैष्णवानाम्

svapuruṣamabhivīkṣya pāśahastaṃ vadati yamaḥ kila tasya karṇamūle / parihara madhusūdanaprāpannanprabhurahamanyanṛṇāṃ na vaiṣṇavānām

1.227.25

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् । साधुरेव स मन्तव्यः सम्यगव्यवसितो हि सः

api cetsudurācāro bhajate māmananyabhāk / sādhureva sa mantavyaḥ samyagavyavasito hi saḥ

1.227.26

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं स गच्छति । विप्रेन्द्र प्रतिजानीहि विष्णुभक्तो न नश्यति

kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ sa gacchati / viprendra pratijānīhi viṣṇubhakto na naśyati

1.227.27

धर्मार्थकामः किं तस्य मुक्तिस्तस्य करे स्थिता । समस्तजगतां मूलं यस्य भक्तिः स्थिरा हरौ

dharmārthakāmaḥ kiṃ tasya muktistasya kare sthitā / samastajagatāṃ mūlaṃ yasya bhaktiḥ sthirā harau

1.227.28

दैवी ह्येषा गुणमयी हरेर्माया दुरत्यया । तमेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते

daivī hyeṣā guṇamayī harermāyā duratyayā / tameva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te

1.227.29

किं यज्ञाराधने पुंसा शिष्यते हरिमेधसाम् । भक्त्यैवाराध्यते विष्णुर्नान्यत्तत्रोपकारकम्

kiṃ yajñārādhane puṃsā śiṣyate harimedhasām / bhaktyaivārādhyate viṣṇurnānyattatropakārakam

1.227.30

न दानैर्विविधैर्दत्तैः पुष्पैर्नैवानुलेपनैः । तोषमेति महात्मासौ यथा भक्त्या जनार्दनः

na dānairvividhairdattaiḥ puṣpairnaivānulepanaiḥ / toṣameti mahātmāsau yathā bhaktyā janārdanaḥ

1.227.31

संसारविषवृक्षस्य द्वे फले ह्यमृतोपमे । कदाचित्केशवे भक्तिस्तद्भक्तैर्वा समागमः

saṃsāraviṣavṛkṣasya dve phale hyamṛtopame / kadācitkeśave bhaktistadbhaktairvā samāgamaḥ

1.227.32

पत्रेषु पुष्पेषु फलेषु तोयेष्वकष्टलभ्येषु सदैव सत्सु । भक्त्यैकलभ्ये पुरुषे पुराणे मुक्त्यैकलाभे क्रियते प्रयत्नः

patreṣu puṣpeṣu phaleṣu toyeṣvakaṣṭalabhyeṣu sadaiva satsu / bhaktyaikalabhye puruṣe purāṇe muktyaikalābhe kriyate prayatnaḥ

1.227.33

आस्फोटयन्ति पितरः प्रनृत्यन्ति पितामाहः । वैष्णवोस्मत्कुले जातः स नः सन्तारयिष्यति

āsphoṭayanti pitaraḥ pranṛtyanti pitāmāhaḥ / vaiṣṇavosmatkule jātaḥ sa naḥ santārayiṣyati

1.227.34

अज्ञानिनः सुखरे समधिक्षिपन्तो यत्पापिनो ऽपि शिशुपालसुयोधनाद्याः । मुक्तिं गताः स्मरणमात्रविधूतपापाः कः संशयः परमभक्तिमतां जनानाम्

ajñāninaḥ sukhare samadhikṣipanto yatpāpino 'pi śiśupālasuyodhanādyāḥ / muktiṃ gatāḥ smaraṇamātravidhūtapāpāḥ kaḥ saṃśayaḥ paramabhaktimatāṃ janānām

1.227.35

शरमं तं प्रपन्ना ये ध्यानयोगविवर्जिताः । ते ऽपि मृत्युमतिक्रम्य यान्ति तद्वैष्णवं पदम्

śaramaṃ taṃ prapannā ye dhyānayogavivarjitāḥ / te 'pi mṛtyumatikramya yānti tadvaiṣṇavaṃ padam

1.227.36

भवोद्भवक्लेशशतैर्हतस्तथा परिभ्रमन्निन्द्रियरन्ध्रकैर्हयैः । नियम्यतां माधव ! मे मनोहयस्त्वदङ्घ्रिशङ्कौ दृढभक्तिबन्धने

bhavodbhavakleśaśatairhatastathā paribhramannindriyarandhrakairhayaiḥ / niyamyatāṃ mādhava ! me manohayastvadaṅghriśaṅkau dṛḍhabhaktibandhane

1.227.37

विष्णुरेव परं ब्रह्म त्रिभेदमिह पठ्यते । वेदसिद्धान्तमार्गेषु तन्न जानन्ति मोहिताः

viṣṇureva paraṃ brahma tribhedamiha paṭhyate / vedasiddhāntamārgeṣu tanna jānanti mohitāḥ

1.227.38