आचारखण्ड — Adhyaya 23

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवार्चनप्रकारो नाम द्वाविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २३ सूत उवाच । शिवार्चनं प्रवक्ष्यामि धर्ंमकामादिसाधनम् । त्रिभिर्मन्त्रैराचामेत्तु स्वाहान्तैः प्रणवादिकैः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivārcanaprakāro nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 23 sūta uvāca / śivārcanaṃ pravakṣyāmi dharṃmakāmādisādhanam / tribhirmantrairācāmettu svāhāntaiḥ praṇavādikaiḥ

1.23.1

ॐ हां आत्मतत्त्वाय विद्यातत्त्वाय हीं तथा । ॐ हूं शिवतत्त्वाय स्वाहा हृदा स्याच्छ्रोत्रवन्दनम्

oṃ hāṃ ātmatattvāya vidyātattvāya hīṃ tathā / oṃ hūṃ śivatattvāya svāhā hṛdā syācchrotravandanam

1.23.2

भस्मस्नानं तर्पणं च ॐ हां स्वाहा सर्वमन्त्रकाः । सर्वे देवाः सर्वमुनिर्नमो ऽन्तो वौषडन्तकः

bhasmasnānaṃ tarpaṇaṃ ca oṃ hāṃ svāhā sarvamantrakāḥ / sarve devāḥ sarvamunirnamo 'nto vauṣaḍantakaḥ

1.23.3

स्वधान्ताः सर्वपितरः स्वधान्ताश्च पितामहाः । ॐ हां प्रपितामहेभ्यस्तथा मातामहादयः

svadhāntāḥ sarvapitaraḥ svadhāntāśca pitāmahāḥ / oṃ hāṃ prapitāmahebhyastathā mātāmahādayaḥ

1.23.4

हां नमः सर्वमातृभ्यस्ततः स्यात्प्राणसंयमः । आचामं मार्जनं चाथो गायत्रीं च जपेत्ततः

hāṃ namaḥ sarvamātṛbhyastataḥ syātprāṇasaṃyamaḥ / ācāmaṃ mārjanaṃ cātho gāyatrīṃ ca japettataḥ

1.23.5

ॐ हां तन्महेशाय विद्महे,वाग्विशुद्धाय धीमहि, तन्नो रुद्रः प्रचोदयात्

oṃ hāṃ tanmaheśāya vidmahe,vāgviśuddhāya dhīmahi, tanno rudraḥ pracodayāt

1.23.6

सूर्योपस्थानकं कृत्वा सूर्यमन्त्रैः प्रपूजयेत् । ॐ हां हीं हूं हैं हौं हः शिवसूर्याय नमः । ॐ हं खखोल्काय सूर्यमूर्तये नमः । ॐ ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः

sūryopasthānakaṃ kṛtvā sūryamantraiḥ prapūjayet / oṃ hāṃ hīṃ hūṃ haiṃ hauṃ haḥ śivasūryāya namaḥ / oṃ haṃ khakholkāya sūryamūrtaye namaḥ / oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ sūryāya namaḥ

1.23.7

दण्डिने पिङ्गले त्वातिभूतानि च ततः स्मरेत् । अग्नयादौ विमलेशानमाराध्य परमं सुखम्

daṇḍine piṅgale tvātibhūtāni ca tataḥ smaret / agnayādau vimaleśānamārādhya paramaṃ sukham

1.23.8

यजेत्पद्मां च रां दीप्तां रीं सूक्ष्मां रूं जयां च रें । भद्रां च रैं विभूतिं र्ॐ विमलां रौममोधि (रोधि) काम्

yajetpadmāṃ ca rāṃ dīptāṃ rīṃ sūkṣmāṃ rūṃ jayāṃ ca reṃ / bhadrāṃ ca raiṃ vibhūtiṃ roṃ vimalāṃ raumamodhi (rodhi) kām

1.23.9

रं विद्युतां च पूर्वादौ रा (रं) मध्ये सर्वतोमुखीम् । अर्कासनं सूर्यमूर्तें ह्रां ह्रूं (ह्रीं) सः सूर्यमर्चयेत्

raṃ vidyutāṃ ca pūrvādau rā (raṃ) madhye sarvatomukhīm / arkāsanaṃ sūryamūrteṃ hrāṃ hrūṃ (hrīṃ) saḥ sūryamarcayet

1.23.10

ॐ आं हृदर्काय च शिरः शिखा च भूर्भुवः स्वरोम् । ज्वालिनीं ह्रं कवचस्य चास्त्रं राज्ञां च दीक्षिताम्

oṃ āṃ hṛdarkāya ca śiraḥ śikhā ca bhūrbhuvaḥ svarom / jvālinīṃ hraṃ kavacasya cāstraṃ rājñāṃ ca dīkṣitām

1.23.11

यजेत्सूर्यहृदा सर्वान्स्ॐ सोमं मं च मङ्गलम् । बं बुधं बृं बृहस्पतिं भं भार्गवं शं शनैश्चरम्

yajetsūryahṛdā sarvānsoṃ somaṃ maṃ ca maṅgalam / baṃ budhaṃ bṛṃ bṛhaspatiṃ bhaṃ bhārgavaṃ śaṃ śanaiścaram

1.23.12

रं राहुं कं यजेत्केतुं ॐ तेजश्चण्डमर्चयेत् । सूर्यमभ्यर्च्य चाचम्य कनिष्ठातो ऽङ्गकांन्यसेत्

raṃ rāhuṃ kaṃ yajetketuṃ oṃ tejaścaṇḍamarcayet / sūryamabhyarcya cācamya kaniṣṭhāto 'ṅgakāṃnyaset

1.23.13

हां हृच्छिरो हूं शिखा हैं वर्ंम हौं चैव नेत्रकम् । हो ऽस्त्रं शक्तिस्थितिं कृत्वा भूतशुद्धिं पुनर्न्यसेत्

hāṃ hṛcchiro hūṃ śikhā haiṃ varṃma hauṃ caiva netrakam / ho 'straṃ śaktisthitiṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ punarnyaset

1.23.14

अर्घ्यपात्रं ततः कृत्वा तदद्भिः प्रोक्षयेद्यजेत्

arghyapātraṃ tataḥ kṛtvā tadadbhiḥ prokṣayedyajet

1.23.15

आत्मानं पद्मसंस्थं च हौं शिवाय ततो बहिः । द्वारे नन्दिमहाकालौ गङ्गा च यमुनाथ गौः

ātmānaṃ padmasaṃsthaṃ ca hauṃ śivāya tato bahiḥ / dvāre nandimahākālau gaṅgā ca yamunātha gauḥ

1.23.16

श्रीरस्त्रं वास्त्वधिपतिं ब्रह्माणं च गणं गुरुम् । शक्त्यनन्तौ यजेन्मध्ये पूर्वादौ धर्ंमकादिकम्

śrīrastraṃ vāstvadhipatiṃ brahmāṇaṃ ca gaṇaṃ gurum / śaktyanantau yajenmadhye pūrvādau dharṃmakādikam

1.23.17

अधर्ंमाद्यं च वह्न्यादौ मध्ये पद्मस्य कर्णिके । वामाज्येष्ठा च पूर्वादौ रौद्री काली च पूर्षदः

adharṃmādyaṃ ca vahnyādau madhye padmasya karṇike / vāmājyeṣṭhā ca pūrvādau raudrī kālī ca pūrṣadaḥ

1.23.18

ॐ हौं कलविकरिण्यै बलविकरिणी ततः । बलप्रमथिनी सर्वभूतानां दमनी ततः

oṃ hauṃ kalavikariṇyai balavikariṇī tataḥ / balapramathinī sarvabhūtānāṃ damanī tataḥ

1.23.19

मनोन्मनी यजेदेताः पठिमध्ये शिवाग्रतः । शिवासनं महामूर्ति मूर्तिमध्ये शिवाय च

manonmanī yajedetāḥ paṭhimadhye śivāgrataḥ / śivāsanaṃ mahāmūrti mūrtimadhye śivāya ca

1.23.20

आवाहनं स्थापनं च सन्निधानं निरोधनम् । सकलीकरणं मुद्रादर्शनं चार्घ्यपाद्यकम्

āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannidhānaṃ nirodhanam / sakalīkaraṇaṃ mudrādarśanaṃ cārghyapādyakam

1.23.21

आचामाभ्यङ्गमुद्वर्तं स्नानं निर्ंमथनं चरेत् । वस्त्रं विलेपनं पुष्पं धूपं दीपं चरुं ददेत्

ācāmābhyaṅgamudvartaṃ snānaṃ nirṃmathanaṃ caret / vastraṃ vilepanaṃ puṣpaṃ dhūpaṃ dīpaṃ caruṃ dadet

1.23.22

आचामं मुखवासं च ताम्बूलं हस्तशोधनम् । छत्रचामरपावित्रं परमीकरणं चरेत्

ācāmaṃ mukhavāsaṃ ca tāmbūlaṃ hastaśodhanam / chatracāmarapāvitraṃ paramīkaraṇaṃ caret

1.23.23

रूपक्पेन चैकाहजपो जाप्यसमर्पणम् । स्तुतिर्नतिर्हृदाद्यैश्च ज्ञेयं नामाङ्ग पूजनम्

rūpakpena caikāhajapo jāpyasamarpaṇam / stutirnatirhṛdādyaiśca jñeyaṃ nāmāṅga pūjanam

1.23.24

अग्नीशरक्षो वायव्ये मध्ये पूर्वादितन्त्रकम् । इन्द्राद्यांश्च यजेच्चण्डं तस्मै निर्माल्यमर्पयेत्

agnīśarakṣo vāyavye madhye pūrvāditantrakam / indrādyāṃśca yajeccaṇḍaṃ tasmai nirmālyamarpayet

1.23.25

गुहायातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । सिद्धिर्भवतु मे देव तत्प्रसादात्त्वयि स्थितिः

guhāyātiguhyagoptā tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam / siddhirbhavatu me deva tatprasādāttvayi sthitiḥ

1.23.26

यत्किञ्चित्क्रियते कर्म सदा सुकृतदुष्कृतम् । तन्मे शिवपदस्थस्य रुद्र क्षपय शङ्कर

yatkiñcitkriyate karma sadā sukṛtaduṣkṛtam / tanme śivapadasthasya rudra kṣapaya śaṅkara

1.23.27

शिवो दाता शिवो भोक्ता शिवः सर्वमिदं जगत् । शिवो जयति सर्वत्र यः शिवः सो ऽहमेव च

śivo dātā śivo bhoktā śivaḥ sarvamidaṃ jagat / śivo jayati sarvatra yaḥ śivaḥ so 'hameva ca

1.23.28

यत्कृतं यत्करिष्यामि तत्सर्वं सुकृतं तव(तस्तवम्) । त्वं त्राता विश्वनेता च नान्योनाथो ऽस्तिमेशिव

yatkṛtaṃ yatkariṣyāmi tatsarvaṃ sukṛtaṃ tava(tastavam) / tvaṃ trātā viśvanetā ca nānyonātho 'stimeśiva

1.23.29

अथान्येन प्रकारेण शिवपूजां वदाम्यहम् । गणः सरस्वती नन्दी महाकालो ऽथगङ्गया

athānyena prakāreṇa śivapūjāṃ vadāmyaham / gaṇaḥ sarasvatī nandī mahākālo 'thagaṅgayā

1.23.30

पवनास्त्रं वास्त्वधिपो द्वारि पूर्वादितस्त्विमे । इन्द्राद्याः पूजनीयाश्च तत्त्वानि पृथिवी जलम्

pavanāstraṃ vāstvadhipo dvāri pūrvāditastvime / indrādyāḥ pūjanīyāśca tattvāni pṛthivī jalam

1.23.31

तेजो वायुर्व्योम गन्धो रसरूपे च शब्दकः । स्पर्शो वाक् पाणि पादं च पायूपस्थं श्रुतित्वचम्

tejo vāyurvyoma gandho rasarūpe ca śabdakaḥ / sparśo vāk pāṇi pādaṃ ca pāyūpasthaṃ śrutitvacam

1.23.32

चक्षुर्जिह्वा घ्राणमनो बुद्धिश्चाहं प्रकृत्यपि । पुमान्नागो बुद्धिविद्ये कला कालो नियत्यपि

cakṣurjihvā ghrāṇamano buddhiścāhaṃ prakṛtyapi / pumānnāgo buddhividye kalā kālo niyatyapi

1.23.33

माया च शुद्ध विद्या च ईश्वरश्च सदाशिवः । शक्तिः शिवश्च ताञ्ज्ञात्वा मुक्तो ज्ञानी शिवो भवेत्

māyā ca śuddha vidyā ca īśvaraśca sadāśivaḥ / śaktiḥ śivaśca tāñjñātvā mukto jñānī śivo bhavet

1.23.34

यः शिवः स हरिर्ब्रह्मा सो ऽहं ब्रह्मास्मि शङ्कर

yaḥ śivaḥ sa harirbrahmā so 'haṃ brahmāsmi śaṅkara

1.23.35

भूतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि यया शुद्धः शिवो भवेत् । हृत्पद्मे सद्योमन्त्रः स्यान्निवृत्तिश्च कला इडा

bhūtaśuddhiṃ pravakṣyāmi yayā śuddhaḥ śivo bhavet / hṛtpadme sadyomantraḥ syānnivṛttiśca kalā iḍā

1.23.36

पिङ्गला द्वे च नाड्यौ तु प्राणो ऽपानश्च मारुतौ । इन्द्रो देहो ब्रह्महेतुश्चतुरस्त्रं च मण्डलम्

piṅgalā dve ca nāḍyau tu prāṇo 'pānaśca mārutau / indro deho brahmahetuścaturastraṃ ca maṇḍalam

1.23.37

वक्त्रेण लाञ्छितं वायुमेकोद्धातगुणाः शराः । त्दृत्स्थानसादृश्यरुतं शतकोटिप्रविस्तरम्

vaktreṇa lāñchitaṃ vāyumekoddhātaguṇāḥ śarāḥ / tdṛtsthānasādṛśyarutaṃ śatakoṭipravistaram

1.23.38

ॐ ह्रीं प्रतिष्ठायै ह्रूं ह्रः फट् । ॐ ह्रीं ह्रूं विद्यायै ह्रं ह्रः फट् । चतुरशीतिकोटीनामुच्छ्रयं भूमितन्त्रकम्

oṃ hrīṃ pratiṣṭhāyai hrūṃ hraḥ phaṭ / oṃ hrīṃ hrūṃ vidyāyai hraṃ hraḥ phaṭ / caturaśītikoṭīnāmucchrayaṃ bhūmitantrakam

1.23.39

तन्मध्ये भववृक्षं च आत्मानं च विचिन्तयेत् । अधोमुखीं ततः पृथ्वीं तत्तच्छुध्दं भवेद्ध्रुवम्

tanmadhye bhavavṛkṣaṃ ca ātmānaṃ ca vicintayet / adhomukhīṃ tataḥ pṛthvīṃ tattacchudhdaṃ bhaveddhruvam

1.23.40

वामा देवी प्रतिष्ठा च सुषुम्ना धारिका तथा । समानोदानवरुणा देवता विष्णु कारणम्

vāmā devī pratiṣṭhā ca suṣumnā dhārikā tathā / samānodānavaruṇā devatā viṣṇu kāraṇam

1.23.41

अद्धाताश्च गुणा वेदाः श्वेतं ध्यानं तथैव च । एवं कुर्यात्कण्ठपद्ममर्धचन्द्राख्यमण्डलम्

addhātāśca guṇā vedāḥ śvetaṃ dhyānaṃ tathaiva ca / evaṃ kuryātkaṇṭhapadmamardhacandrākhyamaṇḍalam

1.23.42

पद्माङ्कितं द्विविंशतिककोटिविस्तीर्णमौ स्मरेत् । चतुर्नवत्युच्छ्रयं च आत्मानं च अधोमुखम्

padmāṅkitaṃ dviviṃśatikakoṭivistīrṇamau smaret / caturnavatyucchrayaṃ ca ātmānaṃ ca adhomukham

1.23.43

तालुस्थानं च पद्मं च अघोरो विद्ययान्वितः । नाभ्यो(ड्यो) ष्ठयोर्हस्तिजिह्वाध्यानो नागोग्निदेवता

tālusthānaṃ ca padmaṃ ca aghoro vidyayānvitaḥ / nābhyo(ḍyo) ṣṭhayorhastijihvādhyāno nāgognidevatā

1.23.44

रुद्रहेतुस्त्रिरुद्धातास्त्रिगुणा रक्तवर्णकम् । ज्वालाकृते त्रिकोणं च चतुः कोटिशतानि च

rudrahetustriruddhātāstriguṇā raktavarṇakam / jvālākṛte trikoṇaṃ ca catuḥ koṭiśatāni ca

1.23.45

विस्तीर्णं च समुत्सेधं रुद्रतत्त्वं विचिन्तयेत् । ललाटे वै तत्पुरुषः शान्तिर्यः शाद्वलं बुधाः (वृषा)

vistīrṇaṃ ca samutsedhaṃ rudratattvaṃ vicintayet / lalāṭe vai tatpuruṣaḥ śāntiryaḥ śādvalaṃ budhāḥ (vṛṣā)

1.23.46

कूर्मश्च कृकरो वायुर्देव ईश्वरकारणम् । द्विरुद्धातो गुणौ द्वौ च धूम्रषट्कोणमण्डलम्

kūrmaśca kṛkaro vāyurdeva īśvarakāraṇam / dviruddhāto guṇau dvau ca dhūmraṣaṭkoṇamaṇḍalam

1.23.47

बिन्द्वङ्कितं चाष्टकोटिविस्तीर्णं चोच्छ्रयस्तथा । चतुर्दशाधिकं कोटिवायुतत्त्वं विचिन्तयेत्

bindvaṅkitaṃ cāṣṭakoṭivistīrṇaṃ cocchrayastathā / caturdaśādhikaṃ koṭivāyutattvaṃ vicintayet

1.23.48

द्वादशति सरसिजे शान्त्य तीतास्तथेश्वराः । कुहूश्च शङ्खिनी नाड्यो देवदत्तो धनञ्जयः

dvādaśati sarasije śāntya tītāstatheśvarāḥ / kuhūśca śaṅkhinī nāḍyo devadatto dhanañjayaḥ

1.23.49

शिखैशानकारणं च सदाशिव इति स्मृतः । गुण एकस्तथोद्धातः शुद्धस्फटिकवत्स्मरेत्

śikhaiśānakāraṇaṃ ca sadāśiva iti smṛtaḥ / guṇa ekastathoddhātaḥ śuddhasphaṭikavatsmaret

1.23.50

षोडशकोटिविस्तीर्णं पञ्चविंशतिकोच्छ्रयम् । वर्तुलं चिन्तयेव्द्योम भुतशुद्धिरुदाहृता

ṣoḍaśakoṭivistīrṇaṃ pañcaviṃśatikocchrayam / vartulaṃ cintayevdyoma bhutaśuddhirudāhṛtā

1.23.51

गुणयो गुरुर्बोजगुरुः शक्तयनन्तौ च धर्ंमकः । ज्ञानवैराग्यमैश्वर्यैस्ततः पूर्वादिपत्रके

guṇayo gururbojaguruḥ śaktayanantau ca dharṃmakaḥ / jñānavairāgyamaiśvaryaistataḥ pūrvādipatrake

1.23.52

अधोर्ध्ववदने द्वे च पद्मकर्णिककेसरम् । वामाद्या आत्मविद्या च सदा ध्यायेच्छिवाख्यकम्

adhordhvavadane dve ca padmakarṇikakesaram / vāmādyā ātmavidyā ca sadā dhyāyecchivākhyakam

1.23.53

तत्त्वं शिवासने मूर्तिर्हे हौं विद्यादेहाय नमः । बद्धपद्मासनासीनः सितः षोडशवार्षिकः

tattvaṃ śivāsane mūrtirhe hauṃ vidyādehāya namaḥ / baddhapadmāsanāsīnaḥ sitaḥ ṣoḍaśavārṣikaḥ

1.23.54

पञ्चवक्त्रः कराग्रैः स्वैर्दशभिश्चैव धारयन् । अभयं प्रसादं शक्तिं शूलं खट्वाङ्गमीश्वरः

pañcavaktraḥ karāgraiḥ svairdaśabhiścaiva dhārayan / abhayaṃ prasādaṃ śaktiṃ śūlaṃ khaṭvāṅgamīśvaraḥ

1.23.55

दक्षैः करैर्वामकैश्च भुजङ्गं चाक्षसूत्रकम् । डमरुकं नीलोत्पलं बीजपूरकमुत्तमम्

dakṣaiḥ karairvāmakaiśca bhujaṅgaṃ cākṣasūtrakam / ḍamarukaṃ nīlotpalaṃ bījapūrakamuttamam

1.23.56

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिस्त्रिनेत्रो हि सदाशिवः । एवं शिवार्चनध्यानी सर्वदा कालवर्जितः

icchājñānakriyāśaktistrinetro hi sadāśivaḥ / evaṃ śivārcanadhyānī sarvadā kālavarjitaḥ

1.23.57

इहाहोरा वचारेण त्रीणि वर्षाणि जीवति । दिनद्वयस्य चारेण जीवेद्वर्षद्वयं नरः

ihāhorā vacāreṇa trīṇi varṣāṇi jīvati / dinadvayasya cāreṇa jīvedvarṣadvayaṃ naraḥ

1.23.58

दिनत्रयस्य चारेण वर्षमेकं स जीवति । नाकाले शीतले मृत्युरुष्णे चैव तु कारके

dinatrayasya cāreṇa varṣamekaṃ sa jīvati / nākāle śītale mṛtyuruṣṇe caiva tu kārake

1.23.59