आचारखण्ड — Adhyaya 32

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपूजाविधिर्नामैकत्रिंशोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३२ महेश्वर उवाच । पञ्चतत्त्वार्चनं ब्रूहि शङ्खचक्रगदाधर । येन विज्ञानमात्रेण नरो याति परं पदम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupūjāvidhirnāmaikatriṃśodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 32 maheśvara uvāca / pañcatattvārcanaṃ brūhi śaṅkhacakragadādhara / yena vijñānamātreṇa naro yāti paraṃ padam

1.32.1

हरिरुवाच । पञ्चतत्त्वार्चनं वक्ष्ये तव शङ्कर सुव्रत । मङ्गल्यं मङ्गलं दिव्यं रहस्यं कामदं परम्

hariruvāca / pañcatattvārcanaṃ vakṣye tava śaṅkara suvrata / maṅgalyaṃ maṅgalaṃ divyaṃ rahasyaṃ kāmadaṃ param

1.32.2

तच्छृणुष्व महादेव पवित्रं कलिनाशनम् । एक एवाव्ययः शान्तः परमात्मा सनातनः

tacchṛṇuṣva mahādeva pavitraṃ kalināśanam / eka evāvyayaḥ śāntaḥ paramātmā sanātanaḥ

1.32.3

वासुदेवो ध्रुवः शुद्धः सर्वव्यापी निरञ्जनः । स एव मायाया देव पञ्चधा संस्थितो हरिः

vāsudevo dhruvaḥ śuddhaḥ sarvavyāpī nirañjanaḥ / sa eva māyāyā deva pañcadhā saṃsthito hariḥ

1.32.4

लोकानुग्रहकृद्विष्णुः सर्वदुष्टविनाशनः । वासुदेवस्वरूपेण तथा सङ्कर्षणेन च

lokānugrahakṛdviṣṇuḥ sarvaduṣṭavināśanaḥ / vāsudevasvarūpeṇa tathā saṅkarṣaṇena ca

1.32.5

तथा प्रद्युम्नरूपेणानिरुद्धाख्येन च स्थितः । नारायणस्वरूपेण पञ्चधा ह्यद्वयः स्थितः

tathā pradyumnarūpeṇāniruddhākhyena ca sthitaḥ / nārāyaṇasvarūpeṇa pañcadhā hyadvayaḥ sthitaḥ

1.32.6

एतेषां वाचकान्मन्त्रानेताञ्छृणु वृषध्वज ! । ॐ अं वासुदेवाय नमः । ॐ आं संकर्षणाय नमः । ॐ अं प्रद्युम्नाय नमः । ॐ अनिरुद्धाय नमः । ॐ ॐ नारायणाय नमः

eteṣāṃ vācakānmantrānetāñchṛṇu vṛṣadhvaja ! / oṃ aṃ vāsudevāya namaḥ / oṃ āṃ saṃkarṣaṇāya namaḥ / oṃ aṃ pradyumnāya namaḥ / oṃ aniruddhāya namaḥ / oṃ oṃ nārāyaṇāya namaḥ

1.32.7

पञ्च मन्त्राः समाख्याता देवानां वाचकास्तव । सर्वपापहराः पुण्याः सर्वरोगविनाशनाः

pañca mantrāḥ samākhyātā devānāṃ vācakāstava / sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ sarvarogavināśanāḥ

1.32.8

अधुना संप्रवक्ष्यामि पञ्चतत्त्वार्चनं शुभम् । विधिना येन कर्तव्यं यैर्वा मन्त्रैश्च शङ्कर !

adhunā saṃpravakṣyāmi pañcatattvārcanaṃ śubham / vidhinā yena kartavyaṃ yairvā mantraiśca śaṅkara !

1.32.9

आदौ स्नानं प्रकुर्वीत स्नात्वा सन्ध्यां समाचरेत् । अर्चनागारमासाद्य प्रक्षाल्यार्ङ्घ्यादिकं तथा

ādau snānaṃ prakurvīta snātvā sandhyāṃ samācaret / arcanāgāramāsādya prakṣālyārṅghyādikaṃ tathā

1.32.10

आचम्योपविशेत्प्राज्ञो बद्धासनमभीप्सितम् । शोषणादि ततः कुर्याद् अं क्षैं रमिति मन्त्रकैः

ācamyopaviśetprājño baddhāsanamabhīpsitam / śoṣaṇādi tataḥ kuryād aṃ kṣaiṃ ramiti mantrakaiḥ

1.32.11

सामान्यं कठिनीकृत्य चाण्डमुत्पादयेत्ततः । विभिद्याण्डं ततो ह्यण्डे भावयेत्परमेश्वरम्

sāmānyaṃ kaṭhinīkṛtya cāṇḍamutpādayettataḥ / vibhidyāṇḍaṃ tato hyaṇḍe bhāvayetparameśvaram

1.32.12

वासुदेवं जगन्नाथं पीतकौशेयवाससम् । सहस्रादित्यसङ्काशं स्फुरन्मकरकुण्डलम्

vāsudevaṃ jagannāthaṃ pītakauśeyavāsasam / sahasrādityasaṅkāśaṃ sphuranmakarakuṇḍalam

1.32.13

आत्मनो हृदि पद्मे तु ध्यायेत्तु परमेश्वरम् । ततः संकर्षणं देवमात्मानं चिन्तयेत्प्रभुम्

ātmano hṛdi padme tu dhyāyettu parameśvaram / tataḥ saṃkarṣaṇaṃ devamātmānaṃ cintayetprabhum

1.32.14

प्रद्युम्नमनिरुद्धं च श्रीमन्नारायणं ततः । इन्द्रादींश्च सुरांस्तस्माद्देवदेवात्समुत्थितान्

pradyumnamaniruddhaṃ ca śrīmannārāyaṇaṃ tataḥ / indrādīṃśca surāṃstasmāddevadevātsamutthitān

1.32.15

चिन्तयेच्च ततो न्यासं कय्यान्द्वै कारयोर्द्वयोः । व्यापकं मूलमन्त्रेण चाङ्गन्यासं ततः परम्

cintayecca tato nyāsaṃ kayyāndvai kārayordvayoḥ / vyāpakaṃ mūlamantreṇa cāṅganyāsaṃ tataḥ param

1.32.16

अङ्गमन्त्रैर्महादेव ! तान्मन्त्राञ्शृणु सुव्रत ! । ॐ आं हृदयाय नमः । ॐ ईं शिरसे नमः । ॐ ऊं शिखायै नमः । ॐ ऐं कवचाय नमः । ॐ औं नेत्रत्रयाय नमः । ॐ अः अस्त्राय फट्

aṅgamantrairmahādeva ! tānmantrāñśṛṇu suvrata ! / oṃ āṃ hṛdayāya namaḥ / oṃ īṃ śirase namaḥ / oṃ ūṃ śikhāyai namaḥ / oṃ aiṃ kavacāya namaḥ / oṃ auṃ netratrayāya namaḥ / oṃ aḥ astrāya phaṭ

1.32.17

ॐ समस्तपरिवारायाच्युताय नमः । ॐ धात्रे नमः । ॐ विधात्रे नमः । ॐ आधारशक्तयै नमः । ॐ कूर्माय नमः । ॐ अनन्ताय नमः । ॐ पृथिव्यैनमः । ॐ धर्माय नमः । ॐ धर्माय नमः । ॐ ज्ञानाय नमः । ॐ वैराग्याय नमः । ॐ ऐश्वर्याय नमः । ॐ अज्ञानाय नमः । ॐ अनैश्वर्याय नमः । ॐ अं अर्कमण्डलाय नमः । ॐ स्ॐ सोममणाडलाय नमः । ॐ वं वह्निमण्डलाय नमः । ॐ वं वासुदेवाय परब्रह्मणे शिवाय तेजोरूपाय व्यापिने सर्वदेवाधिदेवाय नमः । ॐ पाञ्चजन्याय नमः । ॐ सुदर्शवनाय नमः । ॐ गदायै नमः । ॐ पद्माय नमः । ॐ श्रियै नमः । ॐ ह्रियै नमः । ॐ पुष्ट्यै नमः । ॐ गीत्यै नमः । ॐ शक्त्यै नमः । ॐ प्रीत्यै नमः । ॐ इन्द्राय नमः । ॐ अग्नये नमः । ॐ यमाय नमः । ॐ निरृतये नमः । ॐ वरुणाय नमः । ॐ वायवे नमः । ॐ सोमाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । ॐ अनन्ताय नमः । ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ विष्वक्सेनाय नमः

oṃ samastaparivārāyācyutāya namaḥ / oṃ dhātre namaḥ / oṃ vidhātre namaḥ / oṃ ādhāraśaktayai namaḥ / oṃ kūrmāya namaḥ / oṃ anantāya namaḥ / oṃ pṛthivyainamaḥ / oṃ dharmāya namaḥ / oṃ dharmāya namaḥ / oṃ jñānāya namaḥ / oṃ vairāgyāya namaḥ / oṃ aiśvaryāya namaḥ / oṃ ajñānāya namaḥ / oṃ anaiśvaryāya namaḥ / oṃ aṃ arkamaṇḍalāya namaḥ / oṃ soṃ somamaṇāḍalāya namaḥ / oṃ vaṃ vahnimaṇḍalāya namaḥ / oṃ vaṃ vāsudevāya parabrahmaṇe śivāya tejorūpāya vyāpine sarvadevādhidevāya namaḥ / oṃ pāñcajanyāya namaḥ / oṃ sudarśavanāya namaḥ / oṃ gadāyai namaḥ / oṃ padmāya namaḥ / oṃ śriyai namaḥ / oṃ hriyai namaḥ / oṃ puṣṭyai namaḥ / oṃ gītyai namaḥ / oṃ śaktyai namaḥ / oṃ prītyai namaḥ / oṃ indrāya namaḥ / oṃ agnaye namaḥ / oṃ yamāya namaḥ / oṃ nirṛtaye namaḥ / oṃ varuṇāya namaḥ / oṃ vāyave namaḥ / oṃ somāya namaḥ / oṃ īśānāya namaḥ / oṃ anantāya namaḥ / oṃ brahmaṇe namaḥ / oṃ viṣvaksenāya namaḥ

1.32.18

एते मन्त्राः समाख्यातास्तव रुद्र समासतः । पूजा चैव प्रकर्तव्या मण्डले स्वस्तिकादिके

ete mantrāḥ samākhyātāstava rudra samāsataḥ / pūjā caiva prakartavyā maṇḍale svastikādike

1.32.19

ॐ पद्माय नमः । अङ्गन्यासं च कृत्वा तु मुद्राः सर्वाः प्रदशयत् । आत्मानं वासुदेवं च ध्यात्वा चैव परेश्वरम्

oṃ padmāya namaḥ / aṅganyāsaṃ ca kṛtvā tu mudrāḥ sarvāḥ pradaśayat / ātmānaṃ vāsudevaṃ ca dhyātvā caiva pareśvaram

1.32.20

आसनं पूजयेत्पश्चादावाह्य विधिवन्नरः । द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज

āsanaṃ pūjayetpaścādāvāhya vidhivannaraḥ / dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja

1.32.21

गरुडं पूजयेदग्रे वासुदेवस्य शङ्कर । शङ्खादिपद्मपर्यन्तं मध्यदेशे प्रपूजयेत्

garuḍaṃ pūjayedagre vāsudevasya śaṅkara / śaṅkhādipadmaparyantaṃ madhyadeśe prapūjayet

1.32.22

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं पूर्वदेशतः । आग्नेयादिष्वर्चयेद्वै अधर्मादिचतुष्टयम्

dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ pūrvadeśataḥ / āgneyādiṣvarcayedvai adharmādicatuṣṭayam

1.32.23

मण्डलत्रयमध्ये तु कीर्तिता ह्यसनस्थितिः । पूर्वादिपद्मपत्रेषु पूज्याः संकर्षणादयः

maṇḍalatrayamadhye tu kīrtitā hyasanasthitiḥ / pūrvādipadmapatreṣu pūjyāḥ saṃkarṣaṇādayaḥ

1.32.24

कर्णिकायां वासुदेवं पूजयेत्परमेश्वरम् । पाञ्चजन्यादयः पूज्याः ऐशान्यादिषु संस्थिताः

karṇikāyāṃ vāsudevaṃ pūjayetparameśvaram / pāñcajanyādayaḥ pūjyāḥ aiśānyādiṣu saṃsthitāḥ

1.32.25

शक्तयश्चैव पूर्वादौ देवदेवस्य शङ्कर । इन्द्रादयो लोकपालाः पूज्याः पूर्वादिषु स्थिताः

śaktayaścaiva pūrvādau devadevasya śaṅkara / indrādayo lokapālāḥ pūjyāḥ pūrvādiṣu sthitāḥ

1.32.26

अधो नाग तदूद्ध्व तु ब्रह्माणं पूजयेत्सुधीः । इति स्थानक्रमो ज्ञेयो मण्डले शङ्कर त्वया

adho nāga tadūddhva tu brahmāṇaṃ pūjayetsudhīḥ / iti sthānakramo jñeyo maṇḍale śaṅkara tvayā

1.32.27

आवाह्य मण्डले देवं कृत्वा न्यासं तु तस्य च । मुद्रां प्रदर्श्य पाद्यदीन्दद्यान्मूलेन शङ्कर

āvāhya maṇḍale devaṃ kṛtvā nyāsaṃ tu tasya ca / mudrāṃ pradarśya pādyadīndadyānmūlena śaṅkara

1.32.28

स्नानं वस्त्रं तथाचामं गन्धं पुष्पं च धूपकम् । दीपं नैवेद्यमाचामं नमस्कारं प्रदक्षिणम् । कुर्याच्छङ्कर मूलेन जपं चापि समर्पयेत्

snānaṃ vastraṃ tathācāmaṃ gandhaṃ puṣpaṃ ca dhūpakam / dīpaṃ naivedyamācāmaṃ namaskāraṃ pradakṣiṇam / kuryācchaṅkara mūlena japaṃ cāpi samarpayet

1.32.29

दं स्तोत्रं जपेत्पश्चाद्वासुदेवमनुस्मरन् । ॐ नमो वासुदेवाय नमः सकर्षणाय च

daṃ stotraṃ japetpaścādvāsudevamanusmaran / oṃ namo vāsudevāya namaḥ sakarṣaṇāya ca

1.32.30

प्रद्युम्नायादिदेवायानिरुद्धाय नमोनमः । नमो नारायणायैव नरायणां पतये नमः

pradyumnāyādidevāyāniruddhāya namonamaḥ / namo nārāyaṇāyaiva narāyaṇāṃ pataye namaḥ

1.32.31

नरपूज्याय कीर्त्याय स्तुत्याय वरदाय च । अनादिनिधनायैव पुराणाय नमोनमः

narapūjyāya kīrtyāya stutyāya varadāya ca / anādinidhanāyaiva purāṇāya namonamaḥ

1.32.32

सृष्टिसंहारकर्त्रे च ब्रह्मणः पतये नमः । मनो वै वेदवेद्याय शङ्खचक्रधराय च

sṛṣṭisaṃhārakartre ca brahmaṇaḥ pataye namaḥ / mano vai vedavedyāya śaṅkhacakradharāya ca

1.32.33

कलिकल्मषहर्त्रे च सुरेशाय नमोनमः । संकारवृक्षच्छेत्रे च मायाभेत्रे नमोनमः

kalikalmaṣahartre ca sureśāya namonamaḥ / saṃkāravṛkṣacchetre ca māyābhetre namonamaḥ

1.32.34

वहुरूपाय तीर्थाय त्रिगुणायागुणाय च । ब्रह्मविष्णवीशरूपय मोक्षदाय नमोनमः

vahurūpāya tīrthāya triguṇāyāguṇāya ca / brahmaviṣṇavīśarūpaya mokṣadāya namonamaḥ

1.32.35

मोक्षद्वाराय धर्माय निर्माणाय नमोनमः । सर्वकामप्रदायैव परब्रह्मस्वरूपिणे

mokṣadvārāya dharmāya nirmāṇāya namonamaḥ / sarvakāmapradāyaiva parabrahmasvarūpiṇe

1.32.36

संसारसागरे घोरे निमग्नं मां समुद्धर । त्वदन्यो नास्ति देवेश नास्ति त्राता जगत्प्रभो

saṃsārasāgare ghore nimagnaṃ māṃ samuddhara / tvadanyo nāsti deveśa nāsti trātā jagatprabho

1.32.37

त्वामव सर्वगं विष्णुं गतो ऽहं शरणं गतः । ज्ञानदीपप्रदानेन तमोमुक्तं प्रकाशय

tvāmava sarvagaṃ viṣṇuṃ gato 'haṃ śaraṇaṃ gataḥ / jñānadīpapradānena tamomuktaṃ prakāśaya

1.32.38

एवं स्तुवीत देवेशं सर्वक्लेशविनाशनम् । अन्यैश्चवादकेः स्तात्रैः स्तुत्वा वै नीललोहित

evaṃ stuvīta deveśaṃ sarvakleśavināśanam / anyaiścavādakeḥ stātraiḥ stutvā vai nīlalohita

1.32.39

पञ्चतत्त्वसमायुक्तं ध्यायोद्विष्णुं नरो हृदि । विसर्जयत्तता देवमिति पूजा प्रकीर्तिता

pañcatattvasamāyuktaṃ dhyāyodviṣṇuṃ naro hṛdi / visarjayattatā devamiti pūjā prakīrtitā

1.32.40

सर्वकामप्रदा श्रेष्ठा वासुदेवस्य शङ्कर । एतत्पूजनमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः

sarvakāmapradā śreṣṭhā vāsudevasya śaṅkara / etatpūjanamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

1.32.41

इदं च यः पठेद्रुद्र पञ्चतत्त्वार्चनं नरः । शृणुयाच्छ्रवायेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति

idaṃ ca yaḥ paṭhedrudra pañcatattvārcanaṃ naraḥ / śṛṇuyācchravāyedvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati

1.32.42