आचारखण्ड — Adhyaya 43

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवपवित्रारोपणं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४३ हरिरुवाच । पवित्रारोपणं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं हरेः । पुरा देवासुरे युद्धे ब्रह्माद्याः शरणं ययुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivapavitrāropaṇaṃ nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 43 hariruvāca / pavitrāropaṇaṃ vakṣye bhuktimuktipradaṃ hareḥ / purā devāsure yuddhe brahmādyāḥ śaraṇaṃ yayuḥ

1.43.1

विष्णुश्च तेषां देवानां ध्वजं ग्रैवेयकं ददौ । एतौ दृष्ट्वा विनङ्क्ष्यन्ति दानवानब्रवीद्धरिः

viṣṇuśca teṣāṃ devānāṃ dhvajaṃ graiveyakaṃ dadau / etau dṛṣṭvā vinaṅkṣyanti dānavānabravīddhariḥ

1.43.2

विष्णूक्ते ह्यब्रवीन्नागो वासुकेरनुजस्तदा । वृणीत च वपित्राख्यं वरं चेदं वृषध्वज

viṣṇūkte hyabravīnnāgo vāsukeranujastadā / vṛṇīta ca vapitrākhyaṃ varaṃ cedaṃ vṛṣadhvaja

1.43.3

ग्रैवेयं हरिदत्तं तु मन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति । इत्युक्ते तेन ते देवास्तन्नाम्ना तद्वरं विदुः

graiveyaṃ haridattaṃ tu mannāmnā khyātimeṣyati / ityukte tena te devāstannāmnā tadvaraṃ viduḥ

1.43.4

प्रावृट्काले तु ये मर्त्या नार्चिष्यन्ति पवित्रकैः । तेषां सांवत्सरी पूजा विफला च भविष्यति

prāvṛṭkāle tu ye martyā nārciṣyanti pavitrakaiḥ / teṣāṃ sāṃvatsarī pūjā viphalā ca bhaviṣyati

1.43.5

तस्मात्सर्वेषु देवेषु पवित्रारोपणं क्रमात् । प्रतिपत्पौर्णमास्यान्ता यस्य या तिथिरुच्यते

tasmātsarveṣu deveṣu pavitrāropaṇaṃ kramāt / pratipatpaurṇamāsyāntā yasya yā tithirucyate

1.43.6

द्वादश्यां विष्णवे कार्यं शुक्ले कृष्णे ऽथ वा हर । व्यतीपाते ऽयने चैव चन्दरसूर्यग्रहे शिव

dvādaśyāṃ viṣṇave kāryaṃ śukle kṛṣṇe 'tha vā hara / vyatīpāte 'yane caiva candarasūryagrahe śiva

1.43.7

विष्णवे वृद्धिकार्ये च गुरोरागमने तथा । नित्यं पवित्रमुद्दिष्टं प्रावृट्काले त्ववश्यकम्

viṣṇave vṛddhikārye ca gurorāgamane tathā / nityaṃ pavitramuddiṣṭaṃ prāvṛṭkāle tvavaśyakam

1.43.8

कौशेयं पट्टसूत्रं वा कार्पासं क्षौममेव वा । कुशसूत्र द्विजानां स्याद्राज्ञा कौशेयपट्टकम्

kauśeyaṃ paṭṭasūtraṃ vā kārpāsaṃ kṣaumameva vā / kuśasūtra dvijānāṃ syādrājñā kauśeyapaṭṭakam

1.43.9

वैश्यानां चीरणं क्षौमं शूद्राणां शणवल्कजम् । कार्पासं पद्मजं चैव सर्वेषां शस्तमीश्वर

vaiśyānāṃ cīraṇaṃ kṣaumaṃ śūdrāṇāṃ śaṇavalkajam / kārpāsaṃ padmajaṃ caiva sarveṣāṃ śastamīśvara

1.43.10

ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं त्रिगुणं त्रिगुणीकृतम् । ॐ कारो ऽथ शिवः सोमो ह्यग्निर्ब्रह्या फणी रविः

brāhmaṇyā kartitaṃ sūtraṃ triguṇaṃ triguṇīkṛtam / oṃ kāro 'tha śivaḥ somo hyagnirbrahyā phaṇī raviḥ

1.43.11

विघ्नेशो विष्णुरित्येते स्थितास्तन्तुषु देवताः । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रिसूत्रे देवताः स्मृताः

vighneśo viṣṇurityete sthitāstantuṣu devatāḥ / brahmā viṣṇuśca rudraśca trisūtre devatāḥ smṛtāḥ

1.43.12

सौवर्णे राजते ताम्रे वैणवे मृन्मये न्यसेत् । अङ्गुष्ठेन चतुः षष्टिः श्रेष्ठं मध्यं तदर्धतः

sauvarṇe rājate tāmre vaiṇave mṛnmaye nyaset / aṅguṣṭhena catuḥ ṣaṣṭiḥ śreṣṭhaṃ madhyaṃ tadardhataḥ

1.43.13

तदर्धा तु कनिष्ठा स्यात्सूत्रमष्टोत्तरं शतम् । उत्तमं मध्यमं चैव कन्यसं पूर्ववत्क्रमात्

tadardhā tu kaniṣṭhā syātsūtramaṣṭottaraṃ śatam / uttamaṃ madhyamaṃ caiva kanyasaṃ pūrvavatkramāt

1.43.14

उत्तम्ॐऽगुष्ठमानेन मध्यमो मध्यमेन तु । कन्यसे च कनिष्ठेन अङ्गुल्या ग्रन्थयः स्मृताः

uttamoṃ'guṣṭhamānena madhyamo madhyamena tu / kanyase ca kaniṣṭhena aṅgulyā granthayaḥ smṛtāḥ

1.43.15

विमाने स्थण्डिले चैव एतत्सामान्यलक्षणम् । शिवोद्धृतं पवित्रं तु प्रतिमायां च कारयेत्

vimāne sthaṇḍile caiva etatsāmānyalakṣaṇam / śivoddhṛtaṃ pavitraṃ tu pratimāyāṃ ca kārayet

1.43.16

हृन्नाभिरू(रु) रुमाने च जानुभ्यामवलम्बिनी । अष्टोत्तरसहस्रेण चत्वारो ग्रन्थयः स्मृताः

hṛnnābhirū(ru) rumāne ca jānubhyāmavalambinī / aṣṭottarasahasreṇa catvāro granthayaḥ smṛtāḥ

1.43.17

षट्त्रिं(ड्विं) शच्च चतुर्विशद्द्वादश ग्रन्थयो ऽथवा । उत्तमादिषु विज्ञेयाः पर्वभिर्वा पवित्रकम्

ṣaṭtriṃ(ḍviṃ) śacca caturviśaddvādaśa granthayo 'thavā / uttamādiṣu vijñeyāḥ parvabhirvā pavitrakam

1.43.18

चर्चितं कुङ्कुमेनैव हरिद्राचन्दनेन वा । सोपवासः पवित्रन्तु पात्रस्थमधिवासयेत्

carcitaṃ kuṅkumenaiva haridrācandanena vā / sopavāsaḥ pavitrantu pātrasthamadhivāsayet

1.43.19

अश्वत्थपत्रपुटके अष्टदिक्षु निवेशितम् । दण्डकाष्ठं कुशाग्रं च पूर्वे सङ्कर्षणेन तु

aśvatthapatrapuṭake aṣṭadikṣu niveśitam / daṇḍakāṣṭhaṃ kuśāgraṃ ca pūrve saṅkarṣaṇena tu

1.43.20

रोचनाकुङ्कुमेनव प्रद्युम्नेन तु दक्षिणे । युद्धार्थो फलसिद्ध्यर्थमनिरुद्धेन पश्चिमे

rocanākuṅkumenava pradyumnena tu dakṣiṇe / yuddhārtho phalasiddhyarthamaniruddhena paścime

1.43.21

चन्दनं नीलयुक्तं च तिलभस्माक्षतं तथा । आग्नेयादिषु कोणेषुर् श्यादीनां तु क्रमान्न्यसेत्

candanaṃ nīlayuktaṃ ca tilabhasmākṣataṃ tathā / āgneyādiṣu koṇeṣur śyādīnāṃ tu kramānnyaset

1.43.22

पवित्रं वासुदेवेन अभिमन्त्र्य सकृत्सकृत् । दृष्ट्वा पुनः प्रपूज्याथ वस्त्रेणाच्छाद्य यत्नतः

pavitraṃ vāsudevena abhimantrya sakṛtsakṛt / dṛṣṭvā punaḥ prapūjyātha vastreṇācchādya yatnataḥ

1.43.23

देवस्य पुरतः स्थाप्यं प्रतिमामण्डलस्य वा । पश्चिमे दक्षिणे चैव उत्तरे पूर्ववत्क्रमात्

devasya purataḥ sthāpyaṃ pratimāmaṇḍalasya vā / paścime dakṣiṇe caiva uttare pūrvavatkramāt

1.43.24

ब्राह्मादींश्चापि संस्थाप्य कलशं चापि पूजयेत् । अस्त्रेण मण्डलं कृत्वा नैवेद्यञ्च समर्पयेत्

brāhmādīṃścāpi saṃsthāpya kalaśaṃ cāpi pūjayet / astreṇa maṇḍalaṃ kṛtvā naivedyañca samarpayet

1.43.25

अधिवास्य पवित्रं तु त्रिसूत्रेण नवेन वा (च) । वेदिकां वेष्टयित्वा तु आत्मानंम कलशं घृतम्

adhivāsya pavitraṃ tu trisūtreṇa navena vā (ca) / vedikāṃ veṣṭayitvā tu ātmānaṃma kalaśaṃ ghṛtam

1.43.26

अग्निकुण्डं विमानं च मण्डपं गृहमेव च । सूत्रमेकं तु संगृह्य दद्याद्देवस्य मृर्धानि

agnikuṇḍaṃ vimānaṃ ca maṇḍapaṃ gṛhameva ca / sūtramekaṃ tu saṃgṛhya dadyāddevasya mṛrdhāni

1.43.27

दत्त्वा पठेदिमं मन्त्रं पूजयित्वा महेश्वरम् । आवाहितो ऽसि देवेश पूजार्थं परमेश्वर

dattvā paṭhedimaṃ mantraṃ pūjayitvā maheśvaram / āvāhito 'si deveśa pūjārthaṃ parameśvara

1.43.28

तत्प्रभातेर्ऽचयिष्यामि सामग्याः सन्निधौ भव । एकरात्रं त्रिरात्रं वा अधिवास्य पवित्रकम्

tatprabhāter'cayiṣyāmi sāmagyāḥ sannidhau bhava / ekarātraṃ trirātraṃ vā adhivāsya pavitrakam

1.43.29

रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रातः संपूज्य केशवम् । आरोपयेत्क्रमेणैव ज्येष्ठमध्यकनीयसम्

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā prātaḥ saṃpūjya keśavam / āropayetkrameṇaiva jyeṣṭhamadhyakanīyasam

1.43.30

धूपयित्वा पवित्रं तु मन्त्रेणैवाभिमन्त्रयेत् । प्रजप्तग्रन्थिकं चैव पूजयेत्कुसुमादिभिः

dhūpayitvā pavitraṃ tu mantreṇaivābhimantrayet / prajaptagranthikaṃ caiva pūjayetkusumādibhiḥ

1.43.31

गायत्त्र्या चार्चितं तेन देवं संपूज्य दापयेत् । समं पुत्रकलत्राद्यैः सूत्रपुच्छं तु धारयेत्

gāyattryā cārcitaṃ tena devaṃ saṃpūjya dāpayet / samaṃ putrakalatrādyaiḥ sūtrapucchaṃ tu dhārayet

1.43.32

विशुद्धग्रन्थिकं रम्यं महापातकनाशनम् । सर्वपापक्षयं देव तवाग्रे धारयाम्यहम्

viśuddhagranthikaṃ ramyaṃ mahāpātakanāśanam / sarvapāpakṣayaṃ deva tavāgre dhārayāmyaham

1.43.33

एवं धूपादिनाभ्यर्च्य मध्यमादीन्त्समर्पयेत् । पवित्रं वैष्णवं तेजः सर्वपातकनाशनम्

evaṃ dhūpādinābhyarcya madhyamādīntsamarpayet / pavitraṃ vaiṣṇavaṃ tejaḥ sarvapātakanāśanam

1.43.34

धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकण्ठे धारयाम्यहम् । वनमालां समभ्यर्च्य स्वेन मन्त्रेण दापयेत्

dharmakāmārthasiddhyarthaṃ svakaṇṭhe dhārayāmyaham / vanamālāṃ samabhyarcya svena mantreṇa dāpayet

1.43.35

नैवेद्यं विविधं दत्त्वा कुसुमादेर्बलिं हरेत् । अग्निं संतर्प्य तत्रापि द्वादशाङ्गुलमानतः

naivedyaṃ vividhaṃ dattvā kusumāderbaliṃ haret / agniṃ saṃtarpya tatrāpi dvādaśāṅgulamānataḥ

1.43.36

अष्टोत्तरशतेनैव दद्यादेकपवित्रकम् । आदौ दत्त्वार्घ्यमादित्ये तत्र चैकं पवित्रकम्

aṣṭottaraśatenaiva dadyādekapavitrakam / ādau dattvārghyamāditye tatra caikaṃ pavitrakam

1.43.37

विष्वक्सेनं ततः प्रार्च्य सुरुमर्घ्यादिभिर्हर । देवस्याग्रे पठेन्मन्त्रं कृताञ्जलिपुटः स्थितः

viṣvaksenaṃ tataḥ prārcya surumarghyādibhirhara / devasyāgre paṭhenmantraṃ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ

1.43.38

ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि पूजनादि कृतं मया । तत्सर्वं पूर्णमेवास्तु त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

jñānato 'jñānato vāpi pūjanādi kṛtaṃ mayā / tatsarvaṃ pūrṇamevāstu tvatprasādātsureśvara

1.43.39

मणिविद्रुममालभिर्मन्दारकुसुमादिभिः । इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु गरुडध्वज

maṇividrumamālabhirmandārakusumādibhiḥ / iyaṃ sāṃvatsarī pūjā tavāstu garuḍadhvaja

1.43.40

वनमाला यथा देव कौस्तुभं सततं हृदि । तद्वत्पवित्रं तन्तूनां मालां त्वं हृदये धर

vanamālā yathā deva kaustubhaṃ satataṃ hṛdi / tadvatpavitraṃ tantūnāṃ mālāṃ tvaṃ hṛdaye dhara

1.43.41

एवं प्रार्थ्य द्विजान् भोज्य दत्त्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्तु तेनैव सायाह्ने त्वपरे ऽहनि

evaṃ prārthya dvijān bhojya dattvā tebhyaśca dakṣiṇām / visarjayettu tenaiva sāyāhne tvapare 'hani

1.43.42

सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिवन्मया । व्रजेः पवित्रकेदानीं विष्णुलेकं विसर्जितः

sāṃvatsarīmimāṃ pūjāṃ sampādya vidhivanmayā / vrajeḥ pavitrakedānīṃ viṣṇulekaṃ visarjitaḥ

1.43.43