आचारखण्ड — Adhyaya 45

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ब्रह्ममूर्तिध्याननिरूपणं नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४५ हरिरुवाच । प्रसंगात्कथयिष्यामि शालग्रामस्य लक्षणम् । शालग्रामशिलास्पर्शात्कोटिजन्माघनाशनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe brahmamūrtidhyānanirūpaṇaṃ nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 45 hariruvāca / prasaṃgātkathayiṣyāmi śālagrāmasya lakṣaṇam / śālagrāmaśilāsparśātkoṭijanmāghanāśanam

1.45.1

शखचक्रगदापद्मी (हस्तः) (केशवाख्यो) गदाधरः । सब्जकौमादकीचक्रशङ्खी (नारायणो) विभुः

śakhacakragadāpadmī (hastaḥ) (keśavākhyo) gadādharaḥ / sabjakaumādakīcakraśaṅkhī (nārāyaṇo) vibhuḥ

1.45.2

सचक्रशङ्खाब्जगदो (माधवः) श्रीगदाधरः । गदब्जशङ्खचक्री वा (गोविन्दो)ऽर्च्यो गदाधरः

sacakraśaṅkhābjagado (mādhavaḥ) śrīgadādharaḥ / gadabjaśaṅkhacakrī vā (govindo)'rcyo gadādharaḥ

1.45.3

पद्मशङ्खारिगादिने (विष्णुरूपाय) ते नमः । सशङ्खाब्जगदाचक्र (मधुसूदनमूर्तये)

padmaśaṅkhārigādine (viṣṇurūpāya) te namaḥ / saśaṅkhābjagadācakra (madhusūdanamūrtaye)

1.45.4

नमो गदारिशङ्खाब्जयुक्त(त्रैविक्रमाय) च । सारिकौमोदकीपद्मशङ्ख(वामनमूर्तये)

namo gadāriśaṅkhābjayukta(traivikramāya) ca / sārikaumodakīpadmaśaṅkha(vāmanamūrtaye)

1.45.5

चक्राब्जशङ्खगादिने नमः (श्रीधरमूर्तये) । (हृषीकेशाया)ऽब्जगदाशङ्खिने चक्रिणे नमः

cakrābjaśaṅkhagādine namaḥ (śrīdharamūrtaye) / (hṛṣīkeśāyā)'bjagadāśaṅkhine cakriṇe namaḥ

1.45.6

साब्जचक्रगदाशङ्ख(पद्मनाभस्वरूपिणे) । शङ्खचक्रगदापद्मिन् (दामोदर) मनोनमः

sābjacakragadāśaṅkha(padmanābhasvarūpiṇe) / śaṅkhacakragadāpadmin (dāmodara) manonamaḥ

1.45.7

सारिशङ्खगदाब्जाय (वासुदेवाय) वै नमः । शङ्खाब्जचक्रगादिने नमः (सङ्कर्षणाय) च

sāriśaṅkhagadābjāya (vāsudevāya) vai namaḥ / śaṅkhābjacakragādine namaḥ (saṅkarṣaṇāya) ca

1.45.8

सुशङ्खसुगदाब्जारिधृते (प्रद्युम्नमूर्तये) । नमो(ऽनिरुद्धाय) गदाशङ्खाब्जारीविधारिणे

suśaṅkhasugadābjāridhṛte (pradyumnamūrtaye) / namo('niruddhāya) gadāśaṅkhābjārīvidhāriṇe

1.45.9

साब्जशङ्खगदाचक्र(पुरुषोत्तममूर्तये) । नमो(ऽधोक्षजरूपाय) गदाशङ्खारिपद्मिने

sābjaśaṅkhagadācakra(puruṣottamamūrtaye) / namo('dhokṣajarūpāya) gadāśaṅkhāripadmine

1.45.10

(नृसिंहमूर्तये) पद्मगदाशङ्खारिधारिणे । पद्मारिशङ्खगदिने नमो ऽ(स्त्वच्युतमूर्तये)

(nṛsiṃhamūrtaye) padmagadāśaṅkhāridhāriṇe / padmāriśaṅkhagadine namo '(stvacyutamūrtaye)

1.45.11

सशङ्कचक्राब्जगदं (जनार्दन) मिहानये । (उपेन्द्रः) सगदः सारिः पद्मशङ्खिन्नमोनमः

saśaṅkacakrābjagadaṃ (janārdana) mihānaye / (upendraḥ) sagadaḥ sāriḥ padmaśaṅkhinnamonamaḥ

1.45.12

सुचक्राब्जगदाशङ्खयुक्ताय (हरिमूर्तये) । सगदाब्जारिशङ्खाय नमः (श्रीकृष्णमूर्तये)

sucakrābjagadāśaṅkhayuktāya (harimūrtaye) / sagadābjāriśaṅkhāya namaḥ (śrīkṛṣṇamūrtaye)

1.45.13

शालग्रामशिलाद्वारगतलग्नद्विचक्रधृक् । शुक्लाभो(वासुदेवाख्यः) सो ऽव्याद्वः श्रीगदाधरः

śālagrāmaśilādvāragatalagnadvicakradhṛk / śuklābho(vāsudevākhyaḥ) so 'vyādvaḥ śrīgadādharaḥ

1.45.14

लग्नद्विचक्रो रक्ताभः पूर्वभागस्तुपुष्कलः । संकर्षणो ऽथ(प्रद्युम्नः) सूक्ष्मचक्रस्तु पीतकः

lagnadvicakro raktābhaḥ pūrvabhāgastupuṣkalaḥ / saṃkarṣaṇo 'tha(pradyumnaḥ) sūkṣmacakrastu pītakaḥ

1.45.15

स दीर्घः सशिरश्छिद्रो यो(ऽनिरुद्धस्तु) वर्तुलः । नीलो द्वारि त्रिरेखश्च अथ (नारायणो)ऽसितः

sa dīrghaḥ saśiraśchidro yo('niruddhastu) vartulaḥ / nīlo dvāri trirekhaśca atha (nārāyaṇo)'sitaḥ

1.45.16

मध्ये गादकृती रेखा नाभिचक्रो (क्र) महोन्नतः । पृथुवक्षा (नृसिंहो) वः कपिलो ऽव्यात्त्रिबिन्दुकः

madhye gādakṛtī rekhā nābhicakro (kra) mahonnataḥ / pṛthuvakṣā (nṛsiṃho) vaḥ kapilo 'vyāttribindukaḥ

1.45.17

अथवा पञ्चबिन्दुस्तत्पूजनं ब्रह्मचारिणः । (वराहः) शक्तिलिङ्गो ऽव्याद्विषमद्वयचक्रकः

athavā pañcabindustatpūjanaṃ brahmacāriṇaḥ / (varāhaḥ) śaktiliṅgo 'vyādviṣamadvayacakrakaḥ

1.45.18

नीलस्त्रिरेखः स्थूलो ऽथ (कूर्ममूर्तिः स बिन्दुमान् । (कृष्णः) स वर्तुलावर्तः पातु वो नतपृष्ठकः

nīlastrirekhaḥ sthūlo 'tha (kūrmamūrtiḥ sa bindumān / (kṛṣṇaḥ) sa vartulāvartaḥ pātu vo natapṛṣṭhakaḥ

1.45.19

(श्रीधरः) पञ्चरेखो ऽव्या (द्वनमाली) गादाङ्कितः । (वामनो) वर्तुलो ह्रस्वो वा (रा) मचक्रः सुरेश्वरः

(śrīdharaḥ) pañcarekho 'vyā (dvanamālī) gādāṅkitaḥ / (vāmano) vartulo hrasvo vā (rā) macakraḥ sureśvaraḥ

1.45.20

नानावर्णो ऽनेकमूर्तिर्नागभोगी (त्वनन्तकः) । स्थूलो (दामोदरो) नीलो मध्येवक्रः सुनीलकः

nānāvarṇo 'nekamūrtirnāgabhogī (tvanantakaḥ) / sthūlo (dāmodaro) nīlo madhyevakraḥ sunīlakaḥ

1.45.21

संकीर्णद्वारकः सो ऽव्यादथ ब्रह्मा सुलोहितः । सदीर्घरेखः सुषिर एकचक्राम्बुजः पृथुः

saṃkīrṇadvārakaḥ so 'vyādatha brahmā sulohitaḥ / sadīrgharekhaḥ suṣira ekacakrāmbujaḥ pṛthuḥ

1.45.22

पृथुच्छिद्रः स्थूलचक्रः(कृष्णो) (विष्णुश्च) बिल्ववत् । (हयग्रीवो) ऽङ्कुशाकारः पञ्चरेखः सकौस्तुभः

pṛthucchidraḥ sthūlacakraḥ(kṛṣṇo) (viṣṇuśca) bilvavat / (hayagrīvo) 'ṅkuśākāraḥ pañcarekhaḥ sakaustubhaḥ

1.45.23

(वैकुण्ठो मणिरत्नाभ एकचक्राम्बुजो ऽसितः । (मत्स्यो) दीर्घो ऽम्बुजाकारो द्वाररेखश्च पातु वः

(vaikuṇṭho maṇiratnābha ekacakrāmbujo 'sitaḥ / (matsyo) dīrgho 'mbujākāro dvārarekhaśca pātu vaḥ

1.45.24

रामचक्रो दक्षरेखः श्यामोवो ऽव्या (त्त्रिविक्रमः) । शालग्रामे द्वारकायां स्थिताय गदिन नमः

rāmacakro dakṣarekhaḥ śyāmovo 'vyā (ttrivikramaḥ) / śālagrāme dvārakāyāṃ sthitāya gadina namaḥ

1.45.25

एकद्वारश्चतुश्चक्रो वनमालाविभूषितः । स्वर्णरेखासमायुक्तो गोष्पदेन विराजितः

ekadvāraścatuścakro vanamālāvibhūṣitaḥ / svarṇarekhāsamāyukto goṣpadena virājitaḥ

1.45.26

कदम्बकुसुमाकारो (लक्ष्मीनारायणो)ऽवतु । एकेन लक्षितो योव्याद्रदाधारी (सुदर्शनः)

kadambakusumākāro (lakṣmīnārāyaṇo)'vatu / ekena lakṣito yovyādradādhārī (sudarśanaḥ)

1.45.27

(लक्ष्मीनारायणो) द्वाभ्यान्त्रिभिर्मूर्ति(स्त्रिविक्रमः) । चतुर्भिश्च (चतुर्व्यूहो) (वासुदेवश्च) पञ्चभिः

(lakṣmīnārāyaṇo) dvābhyāntribhirmūrti(strivikramaḥ) / caturbhiśca (caturvyūho) (vāsudevaśca) pañcabhiḥ

1.45.28

(प्रद्युम्नः) षडूभिरेव स्यात् (संकर्षण) इतस्ततः । (पुरुषोत्तमो)ऽष्टभिः स्या(न्नवव्यूहो) नवाङ्कितः

(pradyumnaḥ) ṣaḍūbhireva syāt (saṃkarṣaṇa) itastataḥ / (puruṣottamo)'ṣṭabhiḥ syā(nnavavyūho) navāṅkitaḥ

1.45.29

(दशावतारो) दशभिरनिरुद्धो ऽवतादथ । (द्वादशात्मा) द्वादशबिरत ऊर्ध्व(मनन्तकः)

(daśāvatāro) daśabhiraniruddho 'vatādatha / (dvādaśātmā) dvādaśabirata ūrdhva(manantakaḥ)

1.45.30

विष्णोर्मूर्तिमयं स्तोत्रं यः पठेत्स दिवं व्रजेत् । (ब्रह्मा) चतुर्मुखो दण्डी कमण्डलुयुगान्वितः

viṣṇormūrtimayaṃ stotraṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet / (brahmā) caturmukho daṇḍī kamaṇḍaluyugānvitaḥ

1.45.31

(महेश्वरः) प्रञ्चवक्रो दशबाहुर्वृषध्वजः । यथायुधस्तथा गौरी चण्डिका च सरस्वती

(maheśvaraḥ) prañcavakro daśabāhurvṛṣadhvajaḥ / yathāyudhastathā gaurī caṇḍikā ca sarasvatī

1.45.32

महालक्ष्मीर्मातरश्च पद्महस्तो (दिवाकरः) । गजास्यश्च गणः स्कन्दः षण्मुखोनेकधा गुणाः

mahālakṣmīrmātaraśca padmahasto (divākaraḥ) / gajāsyaśca gaṇaḥ skandaḥ ṣaṇmukhonekadhā guṇāḥ

1.45.33

एते ऽर्चिताः स्थापिताश्च प्रासादे वास्तुपूजिते । धर्मार्थकाममोक्षाद्याः प्राप्यन्ते पुरुषेण च

ete 'rcitāḥ sthāpitāśca prāsāde vāstupūjite / dharmārthakāmamokṣādyāḥ prāpyante puruṣeṇa ca

1.45.34