आचारखण्ड — Adhyaya 46

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शालग्राममूर्तिलक्षणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४६ हरिरुवाच । वास्तुं संक्षेपतो वक्ष्ये गृहादौ विघ्ननाशनम् । ईसानकोणादारभ्य ह्येकाशीतिपदे यजेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śālagrāmamūrtilakṣaṇaṃ nāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 46 hariruvāca / vāstuṃ saṃkṣepato vakṣye gṛhādau vighnanāśanam / īsānakoṇādārabhya hyekāśītipade yajet

1.46.1

ईशाने च शिरः पादौ नैरृते ऽग्न्यनिले करौ । आवासवासवेश्मादौ पुरे ग्रामे वणिक्पथे

īśāne ca śiraḥ pādau nairṛte 'gnyanile karau / āvāsavāsaveśmādau pure grāme vaṇikpathe

1.46.2

प्रासादारामदुर्गेषु देवालयमठेषु च । द्वाविंशति सुरान्बाह्ये तदन्तश्च त्रयोदश

prāsādārāmadurgeṣu devālayamaṭheṣu ca / dvāviṃśati surānbāhye tadantaśca trayodaśa

1.46.3

ईशश्चैवाथ पर्जन्यो जयन्तः कुलिशायुधः । सूर्यः सत्यो भृगुश्चैव आकाशो वायुरेव च

īśaścaivātha parjanyo jayantaḥ kuliśāyudhaḥ / sūryaḥ satyo bhṛguścaiva ākāśo vāyureva ca

1.46.4

पूषा च वितथश्चैव ग्रहक्षेत्रयमावुभौ । गन्धर्वो भृगुराजस्तु मृगः पितृगणस्तथा

pūṣā ca vitathaścaiva grahakṣetrayamāvubhau / gandharvo bhṛgurājastu mṛgaḥ pitṛgaṇastathā

1.46.5

दौवारिको ऽथ सुग्रीवः पुष्पदन्तो गणाधिपः । असुरः शेषपापौ (दौ) च रोगो।डहिमुख (ख्य) एव च

dauvāriko 'tha sugrīvaḥ puṣpadanto gaṇādhipaḥ / asuraḥ śeṣapāpau (dau) ca rogo/ḍahimukha (khya) eva ca

1.46.6

भल्लाटः सोमसर्पौ च अदितिश्चदितिस्तथा । बहिर्द्वात्रिंशदेते तु तदन्तश्चतुरः शृणु

bhallāṭaḥ somasarpau ca aditiścaditistathā / bahirdvātriṃśadete tu tadantaścaturaḥ śṛṇu

1.46.7

ईशानादिचतुष्कोणसंस्थितान्पूजयेद्धुधः । आपश्चैवाथ सावित्री जयो रुद्रस्तथैव च

īśānādicatuṣkoṇasaṃsthitānpūjayeddhudhaḥ / āpaścaivātha sāvitrī jayo rudrastathaiva ca

1.46.8

मध्ये नवपदे ब्रह्मा तस्याष्ठौ च समीपगान् । देवानेकोत्तरानेतान्पूर्वादौ नामतः शृणु

madhye navapade brahmā tasyāṣṭhau ca samīpagān / devānekottarānetānpūrvādau nāmataḥ śṛṇu

1.46.9

अर्यमा सविता चैव विवस्वान्विबुधाधिपः । मित्रो ऽथ राजयक्ष्मा च तथा पृथ्वीधरः क्रमात्

aryamā savitā caiva vivasvānvibudhādhipaḥ / mitro 'tha rājayakṣmā ca tathā pṛthvīdharaḥ kramāt

1.46.10

अष्टमश्चापवत्सश्च परितो ब्रह्मणः स्मृताः । ईशानकोणादारभ्य दुर्गे चर् (ज्ञेयो) वंश उच्यते

aṣṭamaścāpavatsaśca parito brahmaṇaḥ smṛtāḥ / īśānakoṇādārabhya durge car (jñeyo) vaṃśa ucyate

1.46.11

आग्नेयकोणादारभ्य वंशो भवति दुर्धरः । अदितिं हिमवन्तं च जयन्तं च इदं त्रयम्

āgneyakoṇādārabhya vaṃśo bhavati durdharaḥ / aditiṃ himavantaṃ ca jayantaṃ ca idaṃ trayam

1.46.12

नायिका कालिका नाम शक्राद्रन्धर्वगाः पुनः । वास्तुदेवान्पूजयित्वा गृहप्रासादकृद्भवेत्

nāyikā kālikā nāma śakrādrandharvagāḥ punaḥ / vāstudevānpūjayitvā gṛhaprāsādakṛdbhavet

1.46.13

सुरेज्यः पुरतः कार्यो यस्याग्नेय्यां महानसम् । कपिनिर्गमने (णी)?येन पूर्वतः सत्रमण्डपम्

surejyaḥ purataḥ kāryo yasyāgneyyāṃ mahānasam / kapinirgamane (ṇī)?yena pūrvataḥ satramaṇḍapam

1.46.14

गन्धपुष्पगृहं कार्यमैशान्यां पट्टसंयुतम् । भाण्डागारं च कौबेर्यां गोष्ठागारं च वायवे

gandhapuṣpagṛhaṃ kāryamaiśānyāṃ paṭṭasaṃyutam / bhāṇḍāgāraṃ ca kauberyāṃ goṣṭhāgāraṃ ca vāyave

1.46.15

उदगाश्रयं च वारुण्यां वातायनसमन्वितम् । समित्कुशेन्धनस्थानमायुधानां च नैरृते

udagāśrayaṃ ca vāruṇyāṃ vātāyanasamanvitam / samitkuśendhanasthānamāyudhānāṃ ca nairṛte

1.46.16

अभ्यागतालयं रम्यसशय्यासनापदुकम् । तोयाग्निदीपसद्भृत्यैर्युक्तं दक्षिणतो भवेत्

abhyāgatālayaṃ ramyasaśayyāsanāpadukam / toyāgnidīpasadbhṛtyairyuktaṃ dakṣiṇato bhavet

1.46.17

गृहान्तराणि सर्वाणि सजलैः कदलीगृहैः । पञ्चवर्णैश्च कुसुमैः शोभितानि प्रकल्पयेत्

gṛhāntarāṇi sarvāṇi sajalaiḥ kadalīgṛhaiḥ / pañcavarṇaiśca kusumaiḥ śobhitāni prakalpayet

1.46.18

प्राकारं तद्वहिर्दद्यात्पञ्चहस्तप्रमाणतः । एवं विष्ण्वाश्रमं कुर्याद्वनैश्चोपवनैर्युतम्

prākāraṃ tadvahirdadyātpañcahastapramāṇataḥ / evaṃ viṣṇvāśramaṃ kuryādvanaiścopavanairyutam

1.46.19

चतुः षष्टिपदो वास्तुः प्रासादादौ प्रपूजितः । मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा द्विप दास्त्वर्यमादयः

catuḥ ṣaṣṭipado vāstuḥ prāsādādau prapūjitaḥ / madhye catuṣpado brahmā dvipa dāstvaryamādayaḥ

1.46.20

कर्णे चैवाथ शिख्याद्यास्तथा देवाः प्रकीर्तिताः । तेभ्यो ह्युभयतः सार्धादन्ये ऽपि द्विपदाः सुराः

karṇe caivātha śikhyādyāstathā devāḥ prakīrtitāḥ / tebhyo hyubhayataḥ sārdhādanye 'pi dvipadāḥ surāḥ

1.46.21

चतुः षष्टिपदा देवा इत्येवं परिकीर्तिताः । चरकी च विदारी च पूतना पापराक्षसी

catuḥ ṣaṣṭipadā devā ityevaṃ parikīrtitāḥ / carakī ca vidārī ca pūtanā pāparākṣasī

1.46.22

ईशानाद्यास्ततो बाह्ये देवाद्या हेतुकादयः । हैतुकस्त्रिपुरान्तश्च अग्निवेतालकौ यमः

īśānādyāstato bāhye devādyā hetukādayaḥ / haitukastripurāntaśca agnivetālakau yamaḥ

1.46.23

अग्निजिह्वः कालकश्च करालो ह्यकपादकः । ऐशान्यां भीमरूपस्तु पाताले प्रेतनायकः

agnijihvaḥ kālakaśca karālo hyakapādakaḥ / aiśānyāṃ bhīmarūpastu pātāle pretanāyakaḥ

1.46.24

आकाशे गन्धमाली स्यात्क्षेत्रपालांस्ततो यजेत् । विस्ताराभिहतं दैर्घ्यं राशिं वास्तोस्तु कारयेत्

ākāśe gandhamālī syātkṣetrapālāṃstato yajet / vistārābhihataṃ dairghyaṃ rāśiṃ vāstostu kārayet

1.46.25

कृत्वा च वसुभिर्भागं शेषं बद्धा यमादिशेत् । पुनर्गुणितमष्टाभिरृभागं तु भाजयेत्

kṛtvā ca vasubhirbhāgaṃ śeṣaṃ baddhā yamādiśet / punarguṇitamaṣṭābhirṛbhāgaṃ tu bhājayet

1.46.26

यच्छेषं तद्भवेदृक्षं भागैर्हृत्वाव्ययं भवेत् । ऋक्षं चतुर्गुणं कृत्वा नवभिर्भागहारितम्

yaccheṣaṃ tadbhavedṛkṣaṃ bhāgairhṛtvāvyayaṃ bhavet / ṛkṣaṃ caturguṇaṃ kṛtvā navabhirbhāgahāritam

1.46.27

शेषमंशं विजानीयाद्देवलस्य मतं यथा । अष्टाभिर्गुणितं पिण्डं षष्टिभिर्भागाहरितम्

śeṣamaṃśaṃ vijānīyāddevalasya mataṃ yathā / aṣṭābhirguṇitaṃ piṇḍaṃ ṣaṣṭibhirbhāgāharitam

1.46.28

यच्छेषं तद्भवेज्जीवं मरणं भतहारितम् । वास्तुक्रोडे गृहं कुर्यान्न पृष्ठे मानवः सदा

yaccheṣaṃ tadbhavejjīvaṃ maraṇaṃ bhatahāritam / vāstukroḍe gṛhaṃ kuryānna pṛṣṭhe mānavaḥ sadā

1.46.29

वामपार्श्वेन स्वापिति नात्र कार्या विचारणा । सिंहकन्यातुलायां च द्वारं शुध्येदथोत्तरम्

vāmapārśvena svāpiti nātra kāryā vicāraṇā / siṃhakanyātulāyāṃ ca dvāraṃ śudhyedathottaram

1.46.30

एवं च वृश्चिकादौ स्यात्पूर्वदक्षिणपश्चिमम् । द्वारं दीर्घार्धविस्तारं द्वाराण्यष्टौ स्मृतानि च

evaṃ ca vṛścikādau syātpūrvadakṣiṇapaścimam / dvāraṃ dīrghārdhavistāraṃ dvārāṇyaṣṭau smṛtāni ca

1.46.31

सन्तानप्रेष्यनीचत्वं स्वयानं स्वर्णभूषणम् । सुतहीनं तु रौद्रेण वीर्यघ्नं दक्षिणे तथा

santānapreṣyanīcatvaṃ svayānaṃ svarṇabhūṣaṇam / sutahīnaṃ tu raudreṇa vīryaghnaṃ dakṣiṇe tathā

1.46.32

वह्नौ बधश्चायुर्वृद्धिंपुत्त्रलाभसुतृप्तिदः । धनदे नृपपीडादमर्थघ्नं रोगदं जले

vahnau badhaścāyurvṛddhiṃputtralābhasutṛptidaḥ / dhanade nṛpapīḍādamarthaghnaṃ rogadaṃ jale

1.46.33

नृपभी तिर्मृतापत्यं ह्यनपत्यं न वैरदम् । अर्थदं चार्थहान्यै च दोषदं पुत्रमृत्युदम्

nṛpabhī tirmṛtāpatyaṃ hyanapatyaṃ na vairadam / arthadaṃ cārthahānyai ca doṣadaṃ putramṛtyudam

1.46.34

द्वाराण्युत्तरसंज्ञानि पूर्वद्वाराणि वच्म्यहम् । अग्निभीतिर्बहु कन्याधनसंमानकोपदम्

dvārāṇyuttarasaṃjñāni pūrvadvārāṇi vacmyaham / agnibhītirbahu kanyādhanasaṃmānakopadam

1.46.35

राजघ्नं कोपदं पूर्वे फलतो द्वारमीरितम् । ईशानादौ भवेत्पूर्वमग्नेय्यादौ तु दक्षिणम्

rājaghnaṃ kopadaṃ pūrve phalato dvāramīritam / īśānādau bhavetpūrvamagneyyādau tu dakṣiṇam

1.46.36

नैरृत्यादौ पश्चिमं स्याद्वायव्यादौ तु चोत्तरम् । अष्टभागे कृते भागे द्वाराणां च फलाफलम्

nairṛtyādau paścimaṃ syādvāyavyādau tu cottaram / aṣṭabhāge kṛte bhāge dvārāṇāṃ ca phalāphalam

1.46.37

अश्वत्थप्लक्षन्यग्रोधाः पूर्वादौ स्यादुदुम्बरः । गृहस्य शोभनः प्रोक्त ईशाने चैव साल्मलिः । पूजितो विग्नहारी स्यात्प्रासादस्य गृहस्य च

aśvatthaplakṣanyagrodhāḥ pūrvādau syādudumbaraḥ / gṛhasya śobhanaḥ prokta īśāne caiva sālmaliḥ / pūjito vignahārī syātprāsādasya gṛhasya ca

1.46.38