आचारखण्ड — Adhyaya 5

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सृष्टिवर्णनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५ इरिरुवाच । कृत्वेहामुत्रसंस्थानं प्रजासर्गं तु मानसम् । अथामृजत्प्रजाकर्तॄन्भानसांस्तनयान्प्रभुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sṛṣṭivarṇanaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 5 iriruvāca / kṛtvehāmutrasaṃsthānaṃ prajāsargaṃ tu mānasam / athāmṛjatprajākartṝnbhānasāṃstanayānprabhuḥ

1.5.1

धर्मं रुद्रं मनुं चैव सनकं च सनातनम् । भृगुं सनत्कुमारं च रुचिं श्रद्धां तथैव च

dharmaṃ rudraṃ manuṃ caiva sanakaṃ ca sanātanam / bhṛguṃ sanatkumāraṃ ca ruciṃ śraddhāṃ tathaiva ca

1.5.2

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । वसिष्ठं नारदं चैव पितॄन्बर्हिषदस्तथा

marīcimatryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum / vasiṣṭhaṃ nāradaṃ caiva pitṝnbarhiṣadastathā

1.5.3

अग्निष्वात्तांश्च कव्यादानाज्यपांश्च सुकालिनः । उपहूतांस्तथा दीप्यां (प्रा) स्त्रींश्च मूर्तिविवर्जितान्

agniṣvāttāṃśca kavyādānājyapāṃśca sukālinaḥ / upahūtāṃstathā dīpyāṃ (prā) strīṃśca mūrtivivarjitān

1.5.4

चतुरो मूर्तियुक्तांश्च अङ्गुष्ठाद्दक्षमीश्वरम् । वामां गुष्ठात्तस्य भार्यामसृजत्पद्मसम्भवः

caturo mūrtiyuktāṃśca aṅguṣṭhāddakṣamīśvaram / vāmāṃ guṣṭhāttasya bhāryāmasṛjatpadmasambhavaḥ

1.5.5

तस्यां तु जनयामास दक्षो दुहितरः शुभाः । ददौ ता ब्रह्मपुत्रेभ्यः सतीं रुद्राय दत्तवान्

tasyāṃ tu janayāmāsa dakṣo duhitaraḥ śubhāḥ / dadau tā brahmaputrebhyaḥ satīṃ rudrāya dattavān

1.5.6

रुद्र पुत्रा बभूवुर्हि असंख्याता महाबलाः । भृगवे च ददौ ख्यातिं रूपेणाप्रतिमां शुभाम्

rudra putrā babhūvurhi asaṃkhyātā mahābalāḥ / bhṛgave ca dadau khyātiṃ rūpeṇāpratimāṃ śubhām

1.5.7

भृगोर्धाताविधातारौ जनयामास सा शुभा । श्रियं च जनयामास पत्नी नारायणस्य या

bhṛgordhātāvidhātārau janayāmāsa sā śubhā / śriyaṃ ca janayāmāsa patnī nārāyaṇasya yā

1.5.8

तस्यां वै जनयामास बलोन्मादौ हरिः स्वयम् । आयतिर्नियतिश्चैव मनोः कन्ये महात्मनः

tasyāṃ vai janayāmāsa balonmādau hariḥ svayam / āyatirniyatiścaiva manoḥ kanye mahātmanaḥ

1.5.9

धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ । प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः

dhātāvidhātroste bhārye tayorjātau sutāvubhau / prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍutaḥ

1.5.10

पत्नि मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत । विरजाः सर्वगश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः

patni marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsamasūyata / virajāḥ sarvagaścaiva tasya putrau mahātmanaḥ

1.5.11

स्मृतेश्चांङ्गिरसः पुत्राः प्रसूताः कन्यकास्तथा । सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

smṛteścāṃṅgirasaḥ putrāḥ prasūtāḥ kanyakāstathā / sinīvālī kuhūścaiva rākā cānumatistathā

1.5.12

अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान् । सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम्

anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalmaṣān / somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam

1.5.13

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस्तत्सुतो ऽभवत् । कर्ंमशश्चार्थवीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम्

prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolistatsuto 'bhavat / karṃmaśaścārthavīraśca sahiṣṇuśca sutatrayam

1.5.14

क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रिजापतेः । क्रतोश्च सुमतिर्भार्या बालखिल्यानसूयत

kṣamā tu suṣuve bhāryā pulahasya prijāpateḥ / kratośca sumatirbhāryā bālakhilyānasūyata

1.5.15

षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणामूर्धरेतसाम् । अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां ज्वलद्भास्करवर्चसाम्

ṣaṣṭiryāni sahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdharetasām / aṅguṣṭhaparvamātrāṇāṃ jvaladbhāskaravarcasām

1.5.16

ऊर्जायां तु वसिष्टस्य सप्ताजायन्त वै सुताः । रजोगात्रोर्धबाहुश्च शरणश्चानघस्तथा

ūrjāyāṃ tu vasiṣṭasya saptājāyanta vai sutāḥ / rajogātrordhabāhuśca śaraṇaścānaghastathā

1.5.17

सुतपाः शुक्र इत्येते सर्वे सप्तर्षयो ऽमलाः । स्वाहां प्रादात्स दक्षो ऽपि शशरीराय वह्नये

sutapāḥ śukra ityete sarve saptarṣayo 'malāḥ / svāhāṃ prādātsa dakṣo 'pi śaśarīrāya vahnaye

1.5.18

तस्मात्स्वाहा सुतांल्लेभे त्रीनुदारौजसो हर ! । फावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनः

tasmātsvāhā sutāṃllebhe trīnudāraujaso hara ! / phāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ cāpi jalāśinaḥ

1.5.19

पितृभ्यश्च स्वधा जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा । ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ मेनायां तु हिमाचलः

pitṛbhyaśca svadhā jajñe menāṃ vaitaraṇīṃ tathā / te ubhe brahmavādinyau menāyāṃ tu himācalaḥ

1.5.20

मैनाकं जनयामास गौरीं पूर्वं तु या सती । ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभुः

mainākaṃ janayāmāsa gaurīṃ pūrvaṃ tu yā satī / tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ

1.5.21

आत्मानमेव कृतवान्प्रजापाल्यं मनुं हर ! । शतरूपां च तां नारीं तपोनिहतकल्मषाम्

ātmānameva kṛtavānprajāpālyaṃ manuṃ hara ! / śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponihatakalmaṣām

1.5.22

स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नित्वे जगृहे विभुः । तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत

svāyambhuvo manurdevaḥ patnitve jagṛhe vibhuḥ / tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata

1.5.23

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञेते । देवहूतिं मनुस्तासु आकूतिं रुचये ददौ

priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñete / devahūtiṃ manustāsu ākūtiṃ rucaye dadau

1.5.24

प्रसूतिं चैव दक्षाय दवहूतिं च कर्दमे । रुचेर्यज्ञो दक्षिणाभूद्दक्षिणायां च यज्ञतः

prasūtiṃ caiva dakṣāya davahūtiṃ ca kardame / ruceryajño dakṣiṇābhūddakṣiṇāyāṃ ca yajñataḥ

1.5.25

अभवन्द्वादश सुता यामा नाम महाबलाः । चतुर्वोशतिकन्याश्च सृष्टवान्दक्ष उत्तमाः

abhavandvādaśa sutā yāmā nāma mahābalāḥ / caturvośatikanyāśca sṛṣṭavāndakṣa uttamāḥ

1.5.26

श्रद्धा चला धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिरृद्धिः कीर्तिस्त्नयोदशी

śraddhā calā dhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā / buddhirlajjā vapuḥ śāntirṛddhiḥ kīrtistnayodaśī

1.5.27

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीप्रभुः । ख्यतिः सत्यथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīprabhuḥ / khyatiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā

1.5.28

सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृघुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः

sannatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā / bhṛghurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ

1.5.29

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । आत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivarastathā / ātrirvasiṣṭho vahniśca pitaraśca yathākramam

1.5.30

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः । श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिरात्मजम्

khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattamāḥ / śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam

1.5.31

सन्तोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत । मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं लयं विनयमेव च

santoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata / medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ layaṃ vinayameva ca

1.5.32

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् । व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत

bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam / vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata

1.5.33

सुखमृद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मसूनवः । कामस्य च रतिर्भार्या तत्पुत्रो हर्ष उच्यते

sukhamṛddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ / kāmasya ca ratirbhāryā tatputro harṣa ucyate

1.5.34

ईजे कदाचिद्यज्ञेन हयमेधेन दक्षकः । तस्य जामातरः सर्वे यज्ञं जग्मुर्निमन्त्रिताः

īje kadācidyajñena hayamedhena dakṣakaḥ / tasya jāmātaraḥ sarve yajñaṃ jagmurnimantritāḥ

1.5.35

भार्यभिः सहिताः सर्वे रुद्रं देवीं सतीं विना । अनाहूता सती प्राप्ता दक्षेणैवावमानिता

bhāryabhiḥ sahitāḥ sarve rudraṃ devīṃ satīṃ vinā / anāhūtā satī prāptā dakṣeṇaivāvamānitā

1.5.36

त्यक्ता देहं पुनर्जाता मेनायां तु हिमालयात् । शम्भोर्भार्याभवद्रौरी तस्यां जज्ञे विनायकः

tyaktā dehaṃ punarjātā menāyāṃ tu himālayāt / śambhorbhāryābhavadraurī tasyāṃ jajñe vināyakaḥ

1.5.37

कुमारश्चैव भृङ्गीशः क्रुद्धो रुद्रः प्रतापवान् । विध्वंस्य यज्ञं दक्षं तु तं शशाप पिनाकधृक् । ध्रुवस्यान्वयसम्भूतो मनुष्यस्त्वं भविष्यसि

kumāraścaiva bhṛṅgīśaḥ kruddho rudraḥ pratāpavān / vidhvaṃsya yajñaṃ dakṣaṃ tu taṃ śaśāpa pinākadhṛk / dhruvasyānvayasambhūto manuṣyastvaṃ bhaviṣyasi

1.5.38