आचारखण्ड — Adhyaya 72

इति श्रीगारुडे महापुराणे पुर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्ड मरकतपरीक्षणं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ७२ सूत उवाच । तत्रैव सिंहलवधूकरपल्लवाग्रव्यालूनबाललवलीकुसुमप्रवाले । देशे पपात दितिजस्य नितान्तकान्तं प्रोत्फुल्लनीरजसमद्युति नेत्रयुग्मम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe purvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍa marakataparīkṣaṇaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 72 sūta uvāca / tatraiva siṃhalavadhūkarapallavāgravyālūnabālalavalīkusumapravāle / deśe papāta ditijasya nitāntakāntaṃ protphullanīrajasamadyuti netrayugmam

1.72.1

तत्प्रत्ययादुभयशोभनवीचिभासा विस्तारिणी जलनिधेरुपकच्छभूमिः । प्रोद्भिन्नकेतकवनप्रतिबद्धलेखासान्द्रेन्द्रनीलमणिरत्नवती विभाति

tatpratyayādubhayaśobhanavīcibhāsā vistāriṇī jalanidherupakacchabhūmiḥ / prodbhinnaketakavanapratibaddhalekhāsāndrendranīlamaṇiratnavatī vibhāti

1.72.2

तत्रासिताब्जहलभृद्वसनासिभृङ्गशार्ङ्गायुधाङ्गहरकण्ठकषायपुष्पैः । शुष्केतरैश्च कुसुमैर्गिरिकर्णिकायास्तस्माद्भवन्ति मणयः सदृशावभासः

tatrāsitābjahalabhṛdvasanāsibhṛṅgaśārṅgāyudhāṅgaharakaṇṭhakaṣāyapuṣpaiḥ / śuṣketaraiśca kusumairgirikarṇikāyāstasmādbhavanti maṇayaḥ sadṛśāvabhāsaḥ

1.72.3

अन्ये प्रसन्नपयसः पयसां निधातुरम्बुत्विषः शिखिगणप्रतिमास्तथान्ये । नीलीरसप्रभवबुद्वुदभाश्च केचित्केचित्तथा समदकोकिलकण्ठभासः

anye prasannapayasaḥ payasāṃ nidhāturambutviṣaḥ śikhigaṇapratimāstathānye / nīlīrasaprabhavabudvudabhāśca kecitkecittathā samadakokilakaṇṭhabhāsaḥ

1.72.4

एकप्रकारा विस्पष्टवर्णशोभावभासिनः । जायन्ते मणयस्तस्मिन्निन्द्रनीला महागुणाः

ekaprakārā vispaṣṭavarṇaśobhāvabhāsinaḥ / jāyante maṇayastasminnindranīlā mahāguṇāḥ

1.72.5

मृत्पाषाणशिलारन्ध्रकर्करात्राससंयुताः । अभ्रिकापटलच्छायावर्णदोषैश्च दूषिताः

mṛtpāṣāṇaśilārandhrakarkarātrāsasaṃyutāḥ / abhrikāpaṭalacchāyāvarṇadoṣaiśca dūṣitāḥ

1.72.6

तत एव हि जायन्ते मणयस्तत्र भूरयः । सास्त्रसम्बोधितधियस्तान्प्रशंसन्ति सूरयः

tata eva hi jāyante maṇayastatra bhūrayaḥ / sāstrasambodhitadhiyastānpraśaṃsanti sūrayaḥ

1.72.7

धार्यमाणस्य ये दृष्टा पद्मरागमणेर्गुणाः । धारणादिन्द्रनीलस्य तानेवाप्नोति मानवः

dhāryamāṇasya ye dṛṣṭā padmarāgamaṇerguṇāḥ / dhāraṇādindranīlasya tānevāpnoti mānavaḥ

1.72.8

यथा च पद्मरागाणां जातकत्रितयं भवेत् । इन्द्र नीलेष्वपि तथा द्रष्टव्यमविशेषतः

yathā ca padmarāgāṇāṃ jātakatritayaṃ bhavet / indra nīleṣvapi tathā draṣṭavyamaviśeṣataḥ

1.72.9

परीक्षाप्रत्ययैर्यैश्च पद्मरागः परीक्ष्यते । त एव प्रत्यया दृष्टा इन्द्रनीलमणेरपि

parīkṣāpratyayairyaiśca padmarāgaḥ parīkṣyate / ta eva pratyayā dṛṣṭā indranīlamaṇerapi

1.72.10

यावन्तं च क्रमेदग्निं पद्मरागोपयोगतः । इन्द्रनीलमणिस्तस्मात्क्रमेत सुमहत्तरम्

yāvantaṃ ca kramedagniṃ padmarāgopayogataḥ / indranīlamaṇistasmātkrameta sumahattaram

1.72.11

तथापि न परीक्षार्थं गुणानामभि (ति) वृद्धये । मणिरग्नौ समाधेयः कथञ्चिदपि कश्चन

tathāpi na parīkṣārthaṃ guṇānāmabhi (ti) vṛddhaye / maṇiragnau samādheyaḥ kathañcidapi kaścana

1.72.12

अग्निमात्रापरिज्ञाने दाहदोषैश्च दूपितः । सो ऽनर्थाय भवेद्भर्तुः कर्तुः कारयितुस्तथा

agnimātrāparijñāne dāhadoṣaiśca dūpitaḥ / so 'narthāya bhavedbhartuḥ kartuḥ kārayitustathā

1.72.13

काचोत्पलकरवीरस्फटिकाद्या इह बुधैः सवैदूर्याः । कथिता विजातय इमे सदृशा मणिनेन्द्रनीलेन

kācotpalakaravīrasphaṭikādyā iha budhaiḥ savaidūryāḥ / kathitā vijātaya ime sadṛśā maṇinendranīlena

1.72.14

गुरुभावकठिनभावावेतेषां नित्यमेव विज्ञेयौ । काचाद्यथावदुत्तरविवर्धमानौ विशेषेण

gurubhāvakaṭhinabhāvāveteṣāṃ nityameva vijñeyau / kācādyathāvaduttaravivardhamānau viśeṣeṇa

1.72.15

इन्द्रनीलो यथा कश्चिद्विभर्त्याताम्रवर्णताम् । रक्षणयौ तथा ताम्रौ करवीरोत्पलावुभौ

indranīlo yathā kaścidvibhartyātāmravarṇatām / rakṣaṇayau tathā tāmrau karavīrotpalāvubhau

1.72.16

यस्य मध्यगता भाति नीलस्येन्द्रायुधप्रभा । तमिन्द्रनीलमित्याहुर्महार्हं भुवि दुर्लभम्

yasya madhyagatā bhāti nīlasyendrāyudhaprabhā / tamindranīlamityāhurmahārhaṃ bhuvi durlabham

1.72.17

यस्य वर्णस्य भूयस्त्वात्क्षीरे शतगुणे स्थितः । नीलतां तन्नयेत्सर्वं महानीलः स उच्यते

yasya varṇasya bhūyastvātkṣīre śataguṇe sthitaḥ / nīlatāṃ tannayetsarvaṃ mahānīlaḥ sa ucyate

1.72.18

यत्पद्मरागस्य महागुणस्य मूल्यं भवेन्माषसमुन्मितस्य । तदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्ण संख्यातु लितस्य मूल्यम्

yatpadmarāgasya mahāguṇasya mūlyaṃ bhavenmāṣasamunmitasya / tadindranīlasya mahāguṇasya suvarṇa saṃkhyātu litasya mūlyam

1.72.19