आचारखण्ड — Adhyaya 94

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवर्णधर्ंमनिरूपणं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९४ याज्ञवल्क्य उवाच । गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे ब्राह्मणस्योपनायनम् । रज्ञामेकादशे सैके विशामेके यथाकुलम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavarṇadharṃmanirūpaṇaṃ nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 94 yājñavalkya uvāca / garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde brāhmaṇasyopanāyanam / rajñāmekādaśe saike viśāmeke yathākulam

1.94.1

उपनीय कुरुः शिष्यं महाव्याहृतिपूर्वकम् । वेदमध्यापयेदेनं शौचाचारांश्च शिक्षयेत्

upanīya kuruḥ śiṣyaṃ mahāvyāhṛtipūrvakam / vedamadhyāpayedenaṃ śaucācārāṃśca śikṣayet

1.94.2

दिवा सन्ध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदड्मुखः । कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः

divā sandhyāsu karṇasthabrahmasūtra udaḍmukhaḥ / kuryānmūtrapurīṣe tu rātrau ceddakṣiṇāmukhaḥ

1.94.3

गृहीतशिश्रश्चोत्थाय मृद्भिरभ्युद्धृतैर्जलैः । गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्यान्महाव्रतः

gṛhītaśiśraścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ / gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānmahāvrataḥ

1.94.4

अन्तर्जानुः शुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः । प्राग्वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत्

antarjānuḥ śucau deśa upaviṣṭa udaṅmukhaḥ / prāgvā brāhmeṇa tīrthena dvijo nityamupaspṛśet

1.94.5

कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्यग्रं करस्य च । प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्यनुक्रमात्

kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃ karasya ca / prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāt

1.94.6

त्रिः प्राश्यापो द्विरुन्मृज्य खान्याद्भिः समुपस्पृशेत् । अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हेनाभिः फेनबुहुदैः

triḥ prāśyāpo dvirunmṛjya khānyādbhiḥ samupaspṛśet / adbhistu prakṛtisthābhirhenābhiḥ phenabuhudaiḥ

1.94.7

हृत्कण्ठतालुगाभिस्तु यथासंख्यं द्विजातयः । शुध्येरंस्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरन्ततः

hṛtkaṇṭhatālugābhistu yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ / śudhyeraṃstrī ca śūdraśca sakṛtspṛṣṭābhirantataḥ

1.94.8

स्नानमब्दैवतैर्मन्त्रैर्मार्जनं प्राणसंयमः । सूर्यस्य चाप्युपस्थानं गायत्त्रयाः प्रत्ययं जपः

snānamabdaivatairmantrairmārjanaṃ prāṇasaṃyamaḥ / sūryasya cāpyupasthānaṃ gāyattrayāḥ pratyayaṃ japaḥ

1.94.9

गायत्त्रीं शिरसा सार्धं जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् । प्रतिप्रणवसंयुक्तां त्रिरयं प्राणसंयमः

gāyattrīṃ śirasā sārdhaṃ japedvyāhṛtipūrvikām / pratipraṇavasaṃyuktāṃ trirayaṃ prāṇasaṃyamaḥ

1.94.10

प्राणानायम्य सम्प्रोक्ष्य त्र्यृचेनाब्दैवतेन तु । जपन्नासीत सावित्त्रीं प्रत्यगातारकोदयात्

prāṇānāyamya samprokṣya tryṛcenābdaivatena tu / japannāsīta sāvittrīṃ pratyagātārakodayāt

1.94.11

सन्ध्यां प्राक् प्रातरेवं हि तिष्ठेदासूर्यदर्शनात् । अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सन्ध्ययोरुभयोरपि

sandhyāṃ prāk prātarevaṃ hi tiṣṭhedāsūryadarśanāt / agnikāryaṃ tataḥ kuryātsandhyayorubhayorapi

1.94.12

ततो ऽभिवादयेद्वृद्वानसावहमिति ब्रुवन् । गुरुं चैवाप्युपासीत स्वाध्यायार्थं समाहितः

tato 'bhivādayedvṛdvānasāvahamiti bruvan / guruṃ caivāpyupāsīta svādhyāyārthaṃ samāhitaḥ

1.94.13

साहूतश्चाप्यधीयीत सर्वं चास्मै निवेदयेत् । हितं तस्याचरेन्नित्यं मनोवाक्रायकर्मभिः

sāhūtaścāpyadhīyīta sarvaṃ cāsmai nivedayet / hitaṃ tasyācarennityaṃ manovākrāyakarmabhiḥ

1.94.14

दण्डाजिनोपवीतानि मेखलां चैव धारयेत् । ब्राह्मणेषु चरेद्भैक्षमनिन्द्येष्वात्मवृत्तये

daṇḍājinopavītāni mekhalāṃ caiva dhārayet / brāhmaṇeṣu caredbhaikṣamanindyeṣvātmavṛttaye

1.94.15

आदिमध्यावसानेषु भवेच्छन्दोपलक्षिता । ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां भैक्षचर्या यथाक्रमम्

ādimadhyāvasāneṣu bhavecchandopalakṣitā / brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ bhaikṣacaryā yathākramam

1.94.16

कृताग्निकार्यो भुञ्जीत विनीतो गुर्वनुज्ञया । आपोशानक्रियापूर्वं सत्कृत्यान्नमकुत्सयन्

kṛtāgnikāryo bhuñjīta vinīto gurvanujñayā / āpośānakriyāpūrvaṃ satkṛtyānnamakutsayan

1.94.17

ब्रह्मचार्यास्थितो नैकमन्नमद्यादनापदि । ब्राह्मणः काममश्रीयाच्छ्राद्धे व्रतमपडियन्

brahmacāryāsthito naikamannamadyādanāpadi / brāhmaṇaḥ kāmamaśrīyācchrāddhe vratamapaḍiyan

1.94.18

मधु मांसं तथा स्विन्नमित्यादि परिवर्जयेत् । स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति

madhu māṃsaṃ tathā svinnamityādi parivarjayet / sa gururyaḥ kriyāḥ kṛtvā vedamasmai prayacchati

1.94.19

उपनीय ददात्येनामाचार्यः स प्रकीर्तितः । एकदेशमुपाध्याय ऋत्विग्यज्ञकृदुच्यते

upanīya dadātyenāmācāryaḥ sa prakīrtitaḥ / ekadeśamupādhyāya ṛtvigyajñakṛducyate

1.94.20

एते मान्या यथापूर्वमेभ्यो माता गरीयसी । प्रतिवेदं ब्रह्मचर्यं द्वादशाब्दानि पञ्च वा

ete mānyā yathāpūrvamebhyo mātā garīyasī / prativedaṃ brahmacaryaṃ dvādaśābdāni pañca vā

1.94.21

ग्रहणान्तिकमित्येके केशान्तश्चैव षोडशे । आषोडशाऽद्वाविंशाच्चाचतुर्विंशाच्च वत्सरात्

grahaṇāntikamityeke keśāntaścaiva ṣoḍaśe / āṣoḍaśā'dvāviṃśāccācaturviṃśācca vatsarāt

1.94.22

ब्रह्मक्षत्त्रविशां काल औपनायनिकः परः । अत ऊर्ध्वं पतन्त्येते सर्वधर्मविवर्जिताः

brahmakṣattraviśāṃ kāla aupanāyanikaḥ paraḥ / ata ūrdhvaṃ patantyete sarvadharmavivarjitāḥ

1.94.23

सावित्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमादृते क्रतोः । मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जबन्धनम्

sāvitrīpatitā vrātyā vrātyastomādṛte kratoḥ / māturyadagre jāyante dvitīyaṃ mauñjabandhanam

1.94.24

ब्राह्मणक्षत्त्रिय विशस्तस्मादेते द्विजातयः । यज्ञानां तपसां चैव शुभानां चैव कर्मणाम्

brāhmaṇakṣattriya viśastasmādete dvijātayaḥ / yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇām

1.94.25

वेद एव द्विजातीनां निः श्रेयसकरः परः । मधुना पयसा चैव स देवांस्तर्पयेद्द्विजः

veda eva dvijātīnāṃ niḥ śreyasakaraḥ paraḥ / madhunā payasā caiva sa devāṃstarpayeddvijaḥ

1.94.26

पितॄन्मधुघृताभ्यां च ऋचो ऽधीते हि सो ऽन्वहम् । यजुः साम पठेत्तद्वदथर्वाङ्गिरसं द्विजः

pitṝnmadhughṛtābhyāṃ ca ṛco 'dhīte hi so 'nvaham / yajuḥ sāma paṭhettadvadatharvāṅgirasaṃ dvijaḥ

1.94.27

सन्तर्पयेत्पितॄन्देवान्सो ऽन्वहं हि घृतामृतैः । वाकोवाक्यं पुराणं च नाराशंसीश्च गाथिकाः

santarpayetpitṝndevānso 'nvahaṃ hi ghṛtāmṛtaiḥ / vākovākyaṃ purāṇaṃ ca nārāśaṃsīśca gāthikāḥ

1.94.28

इतिहासांस्तथा विद्या यो ऽधीते शक्तितो ऽन्वहम् । सन्तर्पयेत्पितॄन्देवान्मांसक्षीरोदनादिभिः

itihāsāṃstathā vidyā yo 'dhīte śaktito 'nvaham / santarpayetpitṝndevānmāṃsakṣīrodanādibhiḥ

1.94.29

ते तृप्तास्तर्पयन्त्येनं सर्वकामफलैः शुभैः । यंयं क्रतुमधीतेसौ तस्यस्याप्नुयात्फलम्

te tṛptāstarpayantyenaṃ sarvakāmaphalaiḥ śubhaiḥ / yaṃyaṃ kratumadhītesau tasyasyāpnuyātphalam

1.94.30

भूमिदानस्य तपसः स्वाध्यायफलभाग्द्विजः । नेष्ठिको ब्रह्मचारी तु वसेदाचार्यसन्निधौ

bhūmidānasya tapasaḥ svādhyāyaphalabhāgdvijaḥ / neṣṭhiko brahmacārī tu vasedācāryasannidhau

1.94.31

तदभावे ऽस्य तनये पत्न्यां वैश्वानरे ऽपि वा । अनेन विधिना देहे साधयेद्विजितेन्द्रियः । ब्रह्मलोकमवाप्नोति न चेह जायते पुनः

tadabhāve 'sya tanaye patnyāṃ vaiśvānare 'pi vā / anena vidhinā dehe sādhayedvijitendriyaḥ / brahmalokamavāpnoti na ceha jāyate punaḥ

1.94.32