आचारखण्ड — Adhyaya 93

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुध्यानं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९३ महेश्वर उवाच । याज्ञवल्क्येन यत्पूर्वं धर्मं प्रोक्तं कयं हरे ! । तन्मे काथय केशिघ्न ! यथा तत्त्वेन माधव !

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇudhyānaṃ nāma dvinavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 93 maheśvara uvāca / yājñavalkyena yatpūrvaṃ dharmaṃ proktaṃ kayaṃ hare ! / tanme kāthaya keśighna ! yathā tattvena mādhava !

1.93.1

हरिरुवाच । याज्ञवल्क्यं नमस्कृत्य मिथिलायां समास्थितम् । अपृच्छन्नॄषयो गत्वा वर्णधर्माद्यशेषतः । तेभ्यः स कथयामास विष्णुं ध्यात्वा जितेन्द्रियः

hariruvāca / yājñavalkyaṃ namaskṛtya mithilāyāṃ samāsthitam / apṛcchannṝṣayo gatvā varṇadharmādyaśeṣataḥ / tebhyaḥ sa kathayāmāsa viṣṇuṃ dhyātvā jitendriyaḥ

1.93.2

याज्ञवल्क्य उवाच । यस्मिन्देशे मृगः कृष्णस्तस्मिन्धर्मान्निबोधत । पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः

yājñavalkya uvāca / yasmindeśe mṛgaḥ kṛṣṇastasmindharmānnibodhata / purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṅgamiśritāḥ

1.93.3

वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश । वक्तारो धर्मशास्त्राणां मनुर्विष्णुर्यमो ऽङ्गिराः

vedāḥ sthānāni vidyānāṃ dharmasya ca caturdaśa / vaktāro dharmaśāstrāṇāṃ manurviṣṇuryamo 'ṅgirāḥ

1.93.4

वसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशराः । आपस्तम्बोशनोव्यासाः कात्यायनबृहस्पती

vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ / āpastambośanovyāsāḥ kātyāyanabṛhaspatī

1.93.5

गौतमः शङ्खलिखितो हारीतो ऽत्रिरहं तथा । एते विष्णुं समाराध्य जाता धर्मोपदेशकाः

gautamaḥ śaṅkhalikhito hārīto 'trirahaṃ tathā / ete viṣṇuṃ samārādhya jātā dharmopadeśakāḥ

1.93.6

देशकाल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्

deśakāla upāyena dravyaṃ śraddhāsamanvitam / pātre pradīyate yattatsakalaṃ dharmalakṣaṇam

1.93.7

इज्याचारो दमो ऽहिंसा दानं स्वाध्यायकर्म च । अयं च परमो धर्मो यद्योगेनात्मदर्शनम्

ijyācāro damo 'hiṃsā dānaṃ svādhyāyakarma ca / ayaṃ ca paramo dharmo yadyogenātmadarśanam

1.93.8

चत्वारो वेदधर्मज्ञाः पर्षत्त्रैविद्यमेव वा । सा ब्रूते यत्स्वधर्मः स्यादेको वाध्यात्मवित्तमः

catvāro vedadharmajñāḥ parṣattraividyameva vā / sā brūte yatsvadharmaḥ syādeko vādhyātmavittamaḥ

1.93.9

ब्रह्मक्षात्त्रियविट्शूद्रा वर्णास्त्वाद्यास्त्रयो द्विजाः । निषेकाद्याः श्मशानान्तास्तेषां वै मन्त्रतः क्रियाः

brahmakṣāttriyaviṭśūdrā varṇāstvādyāstrayo dvijāḥ / niṣekādyāḥ śmaśānāntāsteṣāṃ vai mantrataḥ kriyāḥ

1.93.10

गर्भाधानमृतौ पुंसः सवनं स्पन्दनात्पुरा । षष्ठे ऽष्टमे वा सीमन्तः प्रसवे जातकर्म च

garbhādhānamṛtau puṃsaḥ savanaṃ spandanātpurā / ṣaṣṭhe 'ṣṭame vā sīmantaḥ prasave jātakarma ca

1.93.11

अहन्येकादशे नाम चतुर्थे मासि निष्क्रमः । षष्ठे ऽन्नप्राशनं मासि चूडां कुर्याद्यथाकुलम्

ahanyekādaśe nāma caturthe māsi niṣkramaḥ / ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi cūḍāṃ kuryādyathākulam

1.93.12

एवमेनः शमं याति बीजगर्भसमुद्भवम् । तूष्ण ईमेताः क्रियाः स्त्रीणां विवाहश्च समन्त्रकः

evamenaḥ śamaṃ yāti bījagarbhasamudbhavam / tūṣṇa īmetāḥ kriyāḥ strīṇāṃ vivāhaśca samantrakaḥ

1.93.13