आचारखण्ड — Adhyaya 98

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तद्रव्यशुद्धिनिरूपणं नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९८ याज्ञवल्क्य उवाच । अथ दानिविधिं वक्ष्ये तन्मे शृणुत सुव्रताः । अन्येभ्यो ब्राह्मणाः श्रेष्ठास्तेभ्यश्चैव क्रियापराः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadravyaśuddhinirūpaṇaṃ nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 98 yājñavalkya uvāca / atha dānividhiṃ vakṣye tanme śṛṇuta suvratāḥ / anyebhyo brāhmaṇāḥ śreṣṭhāstebhyaścaiva kriyāparāḥ

1.98.1

ब्रह्मवेत्ता च तेभ्यो ऽपि पात्रं विद्यात्तपो ऽन्विताः (तम्) । गोभूधान्यहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

brahmavettā ca tebhyo 'pi pātraṃ vidyāttapo 'nvitāḥ (tam) / gobhūdhānyahiraṇyādi pātre dātavyamarcitam

1.98.2

विद्यातपोभ्यां हीनेन न तु ग्राह्यः प्रतिग्रहः । गृह्णन्प्रदातारमधो नयत्यात्मानमेव च

vidyātapobhyāṃ hīnena na tu grāhyaḥ pratigrahaḥ / gṛhṇanpradātāramadho nayatyātmānameva ca

1.98.3

दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः । याचितेनापि दातव्यं श्रद्धापूतं तु शक्तितः

dātavyaṃ pratyahaṃ pātre nimitteṣu viśeṣataḥ / yācitenāpi dātavyaṃ śraddhāpūtaṃ tu śaktitaḥ

1.98.4

हेमशृङ्गी शफैः रौप्यैः शुशीला वस्त्रसंयुता । सकांस्यापात्रा दातव्य क्षीरिणी गौः सदक्षिणा

hemaśṛṅgī śaphaiḥ raupyaiḥ śuśīlā vastrasaṃyutā / sakāṃsyāpātrā dātavya kṣīriṇī gauḥ sadakṣiṇā

1.98.5

दशसौवर्णिकं शृङ्गं शफं सप्तपलैः कृतम् । पञ्चाशत्पलिकं पात्रं कांस्यं वत्सस्य कीर्त्यते

daśasauvarṇikaṃ śṛṅgaṃ śaphaṃ saptapalaiḥ kṛtam / pañcāśatpalikaṃ pātraṃ kāṃsyaṃ vatsasya kīrtyate

1.98.6

स्वर्णपिप्पलपात्रेण वत्सो वा वत्सिकापि वा । अस्या अपि च दातव्यमपत्यं रोगवर्जितम्

svarṇapippalapātreṇa vatso vā vatsikāpi vā / asyā api ca dātavyamapatyaṃ rogavarjitam

1.98.7

दाता स्वर्गमवाप्नोति वत्सरान्रोमसंमितान् । कषिला चेतारयेत् भूयश्चासप्तमं कुलम्

dātā svargamavāpnoti vatsarānromasaṃmitān / kaṣilā cetārayet bhūyaścāsaptamaṃ kulam

1.98.8

यावद्वत्सस्य द्वौ पादौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

yāvadvatsasya dvau pādau mukhaṃ yonyāṃ pradṛśyate / tāvadgauḥ pṛthivī jñeyā yāvadgarbhaṃ na muñcati

1.98.9

यथा कथञ्चिद्दत्त्वा गान्धेनुं वाधेनुमेव वा । अरोगामपरिक्लिष्टां दाता स्वर्गे महीयते

yathā kathañciddattvā gāndhenuṃ vādhenumeva vā / arogāmaparikliṣṭāṃ dātā svarge mahīyate

1.98.10

श्रान्तसंवाहनं रोगिपरिचर्या सुरार्चनम् । पादशौचं द्विजोच्छिष्टमार्जनं गाप्रदानवत्

śrāntasaṃvāhanaṃ rogiparicaryā surārcanam / pādaśaucaṃ dvijocchiṣṭamārjanaṃ gāpradānavat

1.98.11

द्विजाय यदभीष्टं तु दत्त्वा स्वर्गमवाप्नुयात् । भूदीपांश्चान्नवस्त्राणि सर्पिर्दत्त्वा व्रजेच्छियम्

dvijāya yadabhīṣṭaṃ tu dattvā svargamavāpnuyāt / bhūdīpāṃścānnavastrāṇi sarpirdattvā vrajecchiyam

1.98.12

गृहधान्यच्छत्रमाल्यवृक्षया नघृतं जलम् । शय्यानुलेपनं दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते

gṛhadhānyacchatramālyavṛkṣayā naghṛtaṃ jalam / śayyānulepanaṃ dattvā svargaloke mahīyate

1.98.13

ब्रह्मदाता ब्रह्मलोकं प्राप्नोति सुरदुर्लभम् । वेदार्थयज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि

brahmadātā brahmalokaṃ prāpnoti suradurlabham / vedārthayajñaśāstrāṇi dharmaśāstrāṇi caiva hi

1.98.14

मूल्येनापि लिखित्वापि ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । एतन्मूलं जगद्यस्मादसृजत्पूर्वमीश्वरः

mūlyenāpi likhitvāpi brahmalokamavāpnuyāt / etanmūlaṃ jagadyasmādasṛjatpūrvamīśvaraḥ

1.98.15

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यो वेदार्थसंग्रहः । इतिहासपुराणं वा लिखित्वा यः प्रयच्छति

tasmātsarvaprayatnena kāryo vedārthasaṃgrahaḥ / itihāsapurāṇaṃ vā likhitvā yaḥ prayacchati

1.98.16

ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणोन्नतिम् । लोकायतं कुतर्कश्च प्राकृतम्लेच्छभाषितम्

brahmadānasamaṃ puṇyaṃ prāpnoti dviguṇonnatim / lokāyataṃ kutarkaśca prākṛtamlecchabhāṣitam

1.98.17

न श्रोतव्यं द्विजेनैतदधो नयति तं द्विजम् । समर्थो यो न गृह्णीयाद्दातृलोकानवाप्नुयात्

na śrotavyaṃ dvijenaitadadho nayati taṃ dvijam / samartho yo na gṛhṇīyāddātṛlokānavāpnuyāt

1.98.18

कुशाः शाकं पयो गन्धाः प्रत्याख्येया न वारि च । अयचिताहृतं ग्राह्यमपि दुष्कृतकर्मणः

kuśāḥ śākaṃ payo gandhāḥ pratyākhyeyā na vāri ca / ayacitāhṛtaṃ grāhyamapi duṣkṛtakarmaṇaḥ

1.98.19

अन्यत्र कुलटाषण्ढपतितेभ्यो द्विषस्तथा । देवातिथ्यर्चनकृते पितृतृप्त्यर्थमेव च । सर्वतः प्रतिगृह्णीयादात्मतृप्सर्थमेव च

anyatra kulaṭāṣaṇḍhapatitebhyo dviṣastathā / devātithyarcanakṛte pitṛtṛptyarthameva ca / sarvataḥ pratigṛhṇīyādātmatṛpsarthameva ca

1.98.20