आचारखण्ड — Adhyaya 99

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तदानधर्मनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ९९ याज्ञवल्क्य उवाच । अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये सर्वपापप्रणाशनम् । अमावस्याष्टकावृद्धिकृष्णपक्षायनद्वयम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadānadharmanirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 99 yājñavalkya uvāca / atha śrāddhavidhiṃ vakṣye sarvapāpapraṇāśanam / amāvasyāṣṭakāvṛddhikṛṣṇapakṣāyanadvayam

1.99.1

द्रव्यं ब्राह्मणसम्पत्तिर्विषुवत्सूर्यसंक्रमः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः

dravyaṃ brāhmaṇasampattirviṣuvatsūryasaṃkramaḥ / vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ

1.99.2

श्राद्धं प्रतिरुचिश्चैव श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः । अग्नियः सर्वदेवेषु श्रोत्रियो वेदविद्युवा

śrāddhaṃ pratiruciścaiva śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ / agniyaḥ sarvadeveṣu śrotriyo vedavidyuvā

1.99.3

वेदार्थविज्ज्येष्ठसामा त्रिमधुस्त्रिसुपर्णिकः । स्वस्त्रीय ऋत्विगजामातायज्यश्वशुरमातुलाः

vedārthavijjyeṣṭhasāmā trimadhustrisuparṇikaḥ / svastrīya ṛtvigajāmātāyajyaśvaśuramātulāḥ

1.99.4

त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसम्बन्धिबान्धवाः । कर्मनिष्ठास्तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः

triṇāciketadauhitraśiṣyasambandhibāndhavāḥ / karmaniṣṭhāstaponiṣṭhāḥ pañcāgnibrahmacāriṇaḥ

1.99.5

पितृमातृपराश्चैव ब्राह्मणाः श्राद्धदेवताः । रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा

pitṛmātṛparāścaiva brāhmaṇāḥ śrāddhadevatāḥ / rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā

1.99.6

अवकीर्ण्याद यो ये च ये चाचारविवर्जिताः । अवैष्णवाश्च ते सर्वे न श्राद्धार्हाः कदाचन

avakīrṇyāda yo ye ca ye cācāravivarjitāḥ / avaiṣṇavāśca te sarve na śrāddhārhāḥ kadācana

1.99.7

निमन्त्रयेच्च पूर्वेद्युर्द्विजैर्भाव्यं च संयतैः । आजान्तांश्चैव पूर्वाह्नेह्यासनेषूपवेशयेत्

nimantrayecca pūrvedyurdvijairbhāvyaṃ ca saṃyataiḥ / ājāntāṃścaiva pūrvāhnehyāsaneṣūpaveśayet

1.99.8

युग्मान्देवे तथा पित्र्ये स्वप्रदेशेषु शक्तितः । द्वौ दैव प्रागुदक् पित्र्ये त्रीण्येकं चोभयोः पृथक्

yugmāndeve tathā pitrye svapradeśeṣu śaktitaḥ / dvau daiva prāgudak pitrye trīṇyekaṃ cobhayoḥ pṛthak

1.99.9

मातामहानामप्येवं तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् । हस्तप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थे कुशानपि

mātāmahānāmapyevaṃ tantraṃ vā vaiśvadevikam / hastaprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthe kuśānapi

1.99.10

आवाह्य तदनुज्ञातो विश्वदेवासैत्यृचा । यवैरन्नं विकीर्याथ भाजने सपवित्रके

āvāhya tadanujñāto viśvadevāsaityṛcā / yavairannaṃ vikīryātha bhājane sapavitrake

1.99.11

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा । यादिव्या इति मन्त्रेण हस्तेष्वेव विनिः क्षिपेत्

śannodevyā payaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃstathā / yādivyā iti mantreṇa hasteṣveva viniḥ kṣipet

1.99.12

गन्धोदके तथा दीपमाल्यदामप्रदीपकम् । अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणम्

gandhodake tathā dīpamālyadāmapradīpakam / apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇam

1.99.13

द्विगुणांस्तु कुशान्दत्त्वा उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् । आवाह्य तदनु ज्ञातो जपेदायन्तुनस्ततः

dviguṇāṃstu kuśāndattvā uśantastvetyṛcā pitṝn / āvāhya tadanu jñāto japedāyantunastataḥ

1.99.14

यवार्थस्तु तिलैः कार्यः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् । दत्त्वार्घ्यं संस्त्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः

yavārthastu tilaiḥ kāryaḥ kuryādarghyādi pūrvavat / dattvārghyaṃ saṃstravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ

1.99.15

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः । अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृप्लुतम्

pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ / agnau kariṣya ādāya pṛcchatyannaṃ ghṛplutam

1.99.16

कुरुष्वेति तथोक्तोसौ हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् । हुतशेषं प्रदद्याच्च भाजनेषु समाहितः

kuruṣveti tathoktosau hutvāgnau pitṛyajñavat / hutaśeṣaṃ pradadyācca bhājaneṣu samāhitaḥ

1.99.17

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः । दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणम्

yathālābhopapanneṣu raupyeṣu ca viśeṣataḥ / dattvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrābhimantraṇam

1.99.18

कृत्वे दंविष्णुरित्येवं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् । सव्याहृतिं च गायत्त्रीं मधुवातेत्यृचस्तथा

kṛtve daṃviṣṇurityevaṃ dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet / savyāhṛtiṃ ca gāyattrīṃ madhuvātetyṛcastathā

1.99.19

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः । अन्नमिष्टं हविष्यं च दद्यादक्रोधनोत्वरः

japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ / annamiṣṭaṃ haviṣyaṃ ca dadyādakrodhanotvaraḥ

1.99.20

आतृप्तेस्तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा । अन्नमादाय तृप्ताः स्थः शेषं चैवानुमन्त्र्य च

ātṛptestu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā / annamādāya tṛptāḥ sthaḥ śeṣaṃ caivānumantrya ca

1.99.21

तदन्नं विकिरेद्भूमौ दद्याच्चापः सकृत्सकृत् । सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः

tadannaṃ vikiredbhūmau dadyāccāpaḥ sakṛtsakṛt / sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ

1.99.22

उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान्प्रदद्यात्पितृयज्ञवत् । मातामहानामप्यवं दद्यादाचमनं ततः

ucchiṣṭasannidhau piṇḍānpradadyātpitṛyajñavat / mātāmahānāmapyavaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ

1.99.23

स्वस्ति वाच्यं ततो दद्यादक्षय्योदकमेव च । दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत्

svasti vācyaṃ tato dadyādakṣayyodakameva ca / dattvā ca dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet

1.99.24

वाच्यतामिन्यनुज्ञातः पितृभ्यश्च स्वधोच्यताम् । विप्रैरस्तु स्वधेत्युक्तो भूमौ सिञ्चेत्ततो जलम्

vācyatāminyanujñātaḥ pitṛbhyaśca svadhocyatām / viprairastu svadhetyukto bhūmau siñcettato jalam

1.99.25

प्रीयन्तामिति चाहैवं विश्वेदेव्यं जलं ददत् । दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च

prīyantāmiti cāhaivaṃ viśvedevyaṃ jalaṃ dadat / dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca

1.99.26

श्रद्धा च नो मा व्यगमद्वहु देयं च नो ऽस्त्विति । इत्युत्क्रोत्क्रा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्

śraddhā ca no mā vyagamadvahu deyaṃ ca no 'stviti / ityutkrotkrā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet

1.99.27

वाजेवाजे इति प्रीत्या पितृपूर्वं विसर्जनम् । यस्मिंस्ते संस्त्रवाः पूर्वमर्घ्यपात्रे निपातिताः

vājevāje iti prītyā pitṛpūrvaṃ visarjanam / yasmiṃste saṃstravāḥ pūrvamarghyapātre nipātitāḥ

1.99.28

पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान्विसर्जयेत् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम्

pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet / pradakṣiṇamanuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam

1.99.29

ब्रह्मचारी भवेत्तां तु रजनीं भार्यया मह । एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखानपि

brahmacārī bhavettāṃ tu rajanīṃ bhāryayā maha / evaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vṛddhau nāndīmukhānapi

1.99.30

यजेत्तदधिकर्कन्धूमिश्राः पिण्डा यैवः श्रिताः । एकोद्दिष्टं दैवहीनं एकान्नैकपवित्रकम्

yajettadadhikarkandhūmiśrāḥ piṇḍā yaivaḥ śritāḥ / ekoddiṣṭaṃ daivahīnaṃ ekānnaikapavitrakam

1.99.31

आवाहनाग्नौकरणरहितं त्वपसव्यवत् । उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने विप्रान्विसर्जयेत्

āvāhanāgnaukaraṇarahitaṃ tvapasavyavat / upatiṣṭhatāmityakṣayyasthāne viprānvisarjayet

1.99.32

अभिरण्यतां प्रबूयाद् ब्रुयुस्तेभिरताः स्म ह । गन्धो दकतिलैर्मिश्रं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

abhiraṇyatāṃ prabūyād bruyustebhiratāḥ sma ha / gandho dakatilairmiśraṃ kuryātpātracatuṣṭayam

1.99.33

अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् । येसमाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत्

arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet / yesamānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

1.99.34

एतत्सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि । अर्वाक् सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद्भवेत्

etatsapiṇḍīkaraṇamekoddiṣṭaṃ striyā api / arvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarādbhavet

1.99.35

तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात्संवत्सरं द्विजः । पिण्डांश्च गोज विप्रेभ्यो दद्याद्ग्नौ जले ऽपि वा

tasyāpyannaṃ sodakumbhaṃ dadyātsaṃvatsaraṃ dvijaḥ / piṇḍāṃśca goja viprebhyo dadyādgnau jale 'pi vā

1.99.36

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम् । मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः

haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram / mātsyahāriṇakaurabhraśākunacchāgapārṣataiḥ

1.99.37

ऐणरौरववा राहशाशमांसैर्यथाक्रमम् । मासवृद्ध्यापि तुष्यन्ति दत्तैरिह पितामहाः

aiṇarauravavā rāhaśāśamāṃsairyathākramam / māsavṛddhyāpi tuṣyanti dattairiha pitāmahāḥ

1.99.38

दद्याद्वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः । प्रतिपत्प्रभृतिष्वेवं कन्या दीञ्छ्राद्धदो लभेत्

dadyādvarṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca na saṃśayaḥ / pratipatprabhṛtiṣvevaṃ kanyā dīñchrāddhado labhet

1.99.39

शस्त्रेण निहतानां तु चतुर्दश्यां प्रदीयते । स्वर्गं ह्यपत्यमोजश्च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा

śastreṇa nihatānāṃ tu caturdaśyāṃ pradīyate / svargaṃ hyapatyamojaśca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā

1.99.40

पुत्रश्रैष्ट्यं स सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम् । प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतींस्तथा

putraśraiṣṭyaṃ sa saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham / pravṛttacakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīṃstathā

1.99.41

अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् । धनं विद्यां च वाक्सिद्धिं कुप्यं गोजाविकं तथा

arogitvaṃ yaśo vītaśokatāṃ paramāṃ gatim / dhanaṃ vidyāṃ ca vāksiddhiṃ kupyaṃ gojāvikaṃ tathā

1.99.42

अश्वानायुश्च विधिवद्यः श्राद्धं संप्रयच्छति । कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामान्प्राप्नुयादिमान्

aśvānāyuśca vidhivadyaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati / kṛttikādibharaṇyantaṃ sa kāmānprāpnuyādimān

1.99.43

वस्त्राद्याः प्रीणयन्त्येव नरं श्राद्धकृतं द्विजाः । आयुः प्रजा धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च

vastrādyāḥ prīṇayantyeva naraṃ śrāddhakṛtaṃ dvijāḥ / āyuḥ prajā dhanaṃ vidyāṃ svargamokṣasukhāni ca

1.99.44

प्रयच्छति यथा राज्यं प्रीत्या नित्यं पितामहः

prayacchati yathā rājyaṃ prītyā nityaṃ pitāmahaḥ

1.99.45