प्रेतखण्ड — Adhyaya 13

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकादृप्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे मृतस्य धर्ममात्रानुयायित्वनिरूपणं नाम द्वादशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १३ गरुड उवाच । कर्मणा केन देवेश प्रेतत्वं नैव जायते । पृथिव्यां सर्वजन्तूनां तद् ब्रूहि परमेश्वर

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakādṛpretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde mṛtasya dharmamātrānuyāyitvanirūpaṇaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 13 garuḍa uvāca / karmaṇā kena deveśa pretatvaṃ naiva jāyate / pṛthivyāṃ sarvajantūnāṃ tad brūhi parameśvara

2.13.1

श्रीकृष्ण उवाच । अथ वक्ष्यामि संक्षेपात्क्षयाहादौर्ध्वदैहिकम् । क्वहस्तेनैव कर्तव्यं मोक्षकामैस्तु मानवैः

śrīkṛṣṇa uvāca / atha vakṣyāmi saṃkṣepātkṣayāhādaurdhvadaihikam / kvahastenaiva kartavyaṃ mokṣakāmaistu mānavaiḥ

2.13.2

स्त्रीणामपि विशेषेण पञ्चवर्षाधिके शिशौ । वृषोत्सर्गादिकं कर्म प्रेतत्वविनिवृत्तये । वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले

strīṇāmapi viśeṣeṇa pañcavarṣādhike śiśau / vṛṣotsargādikaṃ karma pretatvavinivṛttaye / vṛṣotsargādṛte nānyatkiñcidasti mahītale

2.13.3

जीवन्वापि मृतो वापि वृषोत्सर्गं करोति यः । प्रेतत्वं न भवेत्तस्य विना दानमखव्रतैः

jīvanvāpi mṛto vāpi vṛṣotsargaṃ karoti yaḥ / pretatvaṃ na bhavettasya vinā dānamakhavrataiḥ

2.13.4

गरुड उवाच । कस्मिन्काले वृषोत्सर्गं जीवन्वापि मृतो ऽपि वा । कुर्यात्सुरवरश्रेष्ठ ब्रूहि मे मधुसूदन

garuḍa uvāca / kasminkāle vṛṣotsargaṃ jīvanvāpi mṛto 'pi vā / kuryātsuravaraśreṣṭha brūhi me madhusūdana

2.13.5

किं फलं तु भवेदन्ते कृतैः श्राद्धैस्तु षोडशैः

kiṃ phalaṃ tu bhavedante kṛtaiḥ śrāddhaistu ṣoḍaśaiḥ

2.13.6

श्रीकृष्ण उवाच । अकृत्वा तु वृषोत्सर्गं कुरुते पिण्डपातनम् । नोपतिष्ठति तच्छ्रेयो दातुः प्रेतस्य निष्फलम्

śrīkṛṣṇa uvāca / akṛtvā tu vṛṣotsargaṃ kurute piṇḍapātanam / nopatiṣṭhati tacchreyo dātuḥ pretasya niṣphalam

2.13.7

एकादशाहे प्रेतस्य यस्य नोत्सृज्यते वृषः । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि

ekādaśāhe pretasya yasya notsṛjyate vṛṣaḥ / pretatvaṃ susthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi

2.13.8

गरुड उवाच । सर्पाद्धि प्राप्तमृत्यूनामग्निदाहादि न क्रिया । जलेन शृङ्गिणा वापि शस्त्राद्यैर्म्रियते यदि

garuḍa uvāca / sarpāddhi prāptamṛtyūnāmagnidāhādi na kriyā / jalena śṛṅgiṇā vāpi śastrādyairmriyate yadi

2.13.9

असन्मृत्युमृतानां च कथं शुद्धिर्भवत्प्रभो । एतन्मे संशयं देव च्छेत्तुमर्हस्यशेषतः

asanmṛtyumṛtānāṃ ca kathaṃ śuddhirbhavatprabho / etanme saṃśayaṃ deva cchettumarhasyaśeṣataḥ

2.13.10

श्रीकृष्ण उवाच । षण्मासैर्ब्राह्मणः शुध्येद्युग्मे सार्धे तु बाहुजः । सार्धमासेन वैश्यस्तु शूद्रो मासेन शुध्यति

śrīkṛṣṇa uvāca / ṣaṇmāsairbrāhmaṇaḥ śudhyedyugme sārdhe tu bāhujaḥ / sārdhamāsena vaiśyastu śūdro māsena śudhyati

2.13.11

दत्त्वा दानान्यशेषाणि सुतीर्थे म्रियते यदि । ब्रह्मचारी शुचिर्भूत्वा न स यातीह दुर्गतिम्

dattvā dānānyaśeṣāṇi sutīrthe mriyate yadi / brahmacārī śucirbhūtvā na sa yātīha durgatim

2.13.12

वृषोत्सर्गादिकं कृत्वा यतिधर्मं समाचरेत् । यतित्वे मृत्युमाप्नोति स गच्छेद्ब्रह्मशाख्वतम्

vṛṣotsargādikaṃ kṛtvā yatidharmaṃ samācaret / yatitve mṛtyumāpnoti sa gacchedbrahmaśākhvatam

2.13.13

विकर्म कुरुते यस्तु शिष्टाचारविवर्जितः । वृषोत्सर्गादिकं कृत्वा न गच्छेद्यमशासनम्

vikarma kurute yastu śiṣṭācāravivarjitaḥ / vṛṣotsargādikaṃ kṛtvā na gacchedyamaśāsanam

2.13.14

पुत्त्रो वा सोदरो वापि पौत्रो बन्धुजनस्तथा । गोत्रिणश्चार्थभागी च मृते कुर्याद् वृषोत्सवम्

puttro vā sodaro vāpi pautro bandhujanastathā / gotriṇaścārthabhāgī ca mṛte kuryād vṛṣotsavam

2.13.15

पुत्राभावे तु पत्नी स्याद्दौहित्त्रो दुहीतापि वा । पुत्त्रेषु विद्यमानेषु वृषं नान्येन कारयेत्

putrābhāve tu patnī syāddauhittro duhītāpi vā / puttreṣu vidyamāneṣu vṛṣaṃ nānyena kārayet

2.13.16

गरुड उवाच । पुत्त्रा यस्य न विद्यन्ते नरा नार्यः सुरेश्वर । एतन्मे संशयं देव च्छेतुमर्हस्यशेषतः

garuḍa uvāca / puttrā yasya na vidyante narā nāryaḥ sureśvara / etanme saṃśayaṃ deva cchetumarhasyaśeṣataḥ

2.13.17

श्रीकृष्ण उवाच । अपुत्त्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च । तस्मात्केनाप्युपायेन पुत्त्रस्य जननं चरेत्

śrīkṛṣṇa uvāca / aputtrasya gatirnāsti svargo naiva ca naiva ca / tasmātkenāpyupāyena puttrasya jananaṃ caret

2.13.18

यानि कानि च दानानि स्वयं दत्तानि मानवैः । तानितानि च सर्वाणि तूपतिष्ठन्ति चाग्रतः

yāni kāni ca dānāni svayaṃ dattāni mānavaiḥ / tānitāni ca sarvāṇi tūpatiṣṭhanti cāgrataḥ

2.13.19

व्यञ्जनानि विचित्राणि भक्ष्यभोज्यानि यानि च । स्वहस्तेन प्रदत्तानि देहान्ते चाक्षयं फलम्

vyañjanāni vicitrāṇi bhakṣyabhojyāni yāni ca / svahastena pradattāni dehānte cākṣayaṃ phalam

2.13.20

गोभूहिरण्यवासांसि भोजनानि पादनि च । यत्रयत्र वसेज्जन्तुस्तत्रतत्रोपतिष्ठति

gobhūhiraṇyavāsāṃsi bhojanāni pādani ca / yatrayatra vasejjantustatratatropatiṣṭhati

2.13.21

यावत्स्वस्थं शरीरं हि तावद्धर्मं समाचरेत् । अस्वस्थः प्रेरितश्चान्यैर्नाकिञ्चित्कर्तुमर्हति

yāvatsvasthaṃ śarīraṃ hi tāvaddharmaṃ samācaret / asvasthaḥ preritaścānyairnākiñcitkartumarhati

2.13.22

जीवतो ऽपि मृतस्येह न भूतं चौर्ध्वदैहिकम् । वायुभूतः क्षुधाविष्टो भ्रमते च दिवानिशम्

jīvato 'pi mṛtasyeha na bhūtaṃ caurdhvadaihikam / vāyubhūtaḥ kṣudhāviṣṭo bhramate ca divāniśam

2.13.23

कृमिः कीटः पतङ्गो वा जायते म्रियते पुनः । असद्गर्भे भवेत्सो ऽपि जातः सद्यो विनश्यति

kṛmiḥ kīṭaḥ pataṅgo vā jāyate mriyate punaḥ / asadgarbhe bhavetso 'pi jātaḥ sadyo vinaśyati

2.13.24

यावत्स्वस्थमिदं शरीरमरुजं यावज्जरा दूरतो यावच्चेन्द्रियशक्तिरप्रतिहता यावत्क्षयो नायुषः । आत्मश्रेयसि तावदेव विदुषा कार्यः प्रयत्नो महान्सन्दीप्ते भवने तु कूपखननं प्रत्युद्यमः कीदृशः

yāvatsvasthamidaṃ śarīramarujaṃ yāvajjarā dūrato yāvaccendriyaśaktirapratihatā yāvatkṣayo nāyuṣaḥ / ātmaśreyasi tāvadeva viduṣā kāryaḥ prayatno mahānsandīpte bhavane tu kūpakhananaṃ pratyudyamaḥ kīdṛśaḥ

2.13.25