प्रेतखण्ड — Adhyaya 20

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे यममन्दिरप्रवेशतदाज्ञालब्धमनुष्यादि देहांन्तरप्राप्तिनिरूपणं नामैकोनविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २० गरुड उवाच । ये केचित्प्रेतरूपेण कुत्र वासं लभन्ति ते । प्रेतलोकाद्विनिर्मुक्ताः कथं कुत्र व्रजन्ति ते

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde yamamandirapraveśatadājñālabdhamanuṣyādi dehāṃntaraprāptinirūpaṇaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 20 garuḍa uvāca / ye kecitpretarūpeṇa kutra vāsaṃ labhanti te / pretalokādvinirmuktāḥ kathaṃ kutra vrajanti te

2.20.1

चतुर्युक्ताशीति लक्षैर्नरकैः पर्युपासिताः । यमेन रक्षितास्तत्र भूतैश्चैव सहस्रशः

caturyuktāśīti lakṣairnarakaiḥ paryupāsitāḥ / yamena rakṣitāstatra bhūtaiścaiva sahasraśaḥ

2.20.2

विचरन्ति कथं लोके नरकाच्च विनिर्गताः । गरुडोदीरितं श्रुत्वा लक्ष्मीनाथो ऽब्रवीदिदम्

vicaranti kathaṃ loke narakācca vinirgatāḥ / garuḍodīritaṃ śrutvā lakṣmīnātho 'bravīdidam

2.20.3

श्रीकृष्ण उवाच । पक्षिराज शृणुष्व त्वं यत्र प्रेताश्चरन्ति वै । परार्थदारग्रहणाच्छ (ब) लाद्द्रोहान्निशाचराः

śrīkṛṣṇa uvāca / pakṣirāja śṛṇuṣva tvaṃ yatra pretāścaranti vai / parārthadāragrahaṇāccha (ba) lāddrohānniśācarāḥ

2.20.4

तथैव सर्वपापिष्ठः स्वात्मजान्वेषणे रताः । विचरन्त्यशरीरास्ते क्षुप्तिपासार्दिता भृशम्

tathaiva sarvapāpiṣṭhaḥ svātmajānveṣaṇe ratāḥ / vicarantyaśarīrāste kṣuptipāsārditā bhṛśam

2.20.5

बन्दीगृहवि निर्मुक्ता येभ्यो नश्यन्ति जन्तवः । ते व्यवस्यन्ति च प्रेता वधोपायं च बन्धुषु

bandīgṛhavi nirmuktā yebhyo naśyanti jantavaḥ / te vyavasyanti ca pretā vadhopāyaṃ ca bandhuṣu

2.20.6

पितृद्वदाराणि रुन्धन्ति तन्मार्गोच्छेदकास्तथा । पितृभा गान्विगृह्णन्ति पान्थेभ्यस्तस्करा इव

pitṛdvadārāṇi rundhanti tanmārgocchedakāstathā / pitṛbhā gānvigṛhṇanti pānthebhyastaskarā iva

2.20.7

स्वं वेश्म पुनरागत्य मित्रस्थाने विशन्ति ते । तत्र स्थिता निरीक्षन्ते रोगशोकादिबन्धनाः

svaṃ veśma punarāgatya mitrasthāne viśanti te / tatra sthitā nirīkṣante rogaśokādibandhanāḥ

2.20.8

पीडयन्ति ज्वरीभूय एकान्तरमिषेण तु । तृतीयकज्वरा भूत्वा शीतवातादिपीडया

pīḍayanti jvarībhūya ekāntaramiṣeṇa tu / tṛtīyakajvarā bhūtvā śītavātādipīḍayā

2.20.9

अन्यांश्च विविधान्रोगाञ्छिरो ऽर्तिं च विषूचिकाम् । चिन्त यन्ति सदा तेषामुच्छिष्टादिस्थलस्थिताः

anyāṃśca vividhānrogāñchiro 'rtiṃ ca viṣūcikām / cinta yanti sadā teṣāmucchiṣṭādisthalasthitāḥ

2.20.10

आत्मजानां छलाल्लोका भूतसङ्घैश्च रक्षिताः । पिबन्ति ते च पानीयं भोजनोच्छिष्टयोजितम्

ātmajānāṃ chalāllokā bhūtasaṅghaiśca rakṣitāḥ / pibanti te ca pānīyaṃ bhojanocchiṣṭayojitam

2.20.11

एवं प्रेताः प्रवर्तन्ते नानादोषैर्विकर्मिणः

evaṃ pretāḥ pravartante nānādoṣairvikarmiṇaḥ

2.20.12

गरुड उवाच । कथं कुर्वन्ति ते प्रेताः केन रूपेण कस्य किम् । ज्ञायते केन विधिना जल्पन्ति न वदन्ति वा

garuḍa uvāca / kathaṃ kurvanti te pretāḥ kena rūpeṇa kasya kim / jñāyate kena vidhinā jalpanti na vadanti vā

2.20.13

एनं छिन्धि मनोमोहं मम चेदिच्छसि प्रियम् । कलिकाले हृषीकेश प्रेतत्वं जायते बहु

enaṃ chindhi manomohaṃ mama cedicchasi priyam / kalikāle hṛṣīkeśa pretatvaṃ jāyate bahu

2.20.14

श्रीविष्णुरुवाच । स्वकुलं पीडयेत्पेतः परच्छिद्रेण पीडयेत् । जीवन्स दृश्यते स्नेही मृतो दुष्टत्वमाप्नुयात्

śrīviṣṇuruvāca / svakulaṃ pīḍayetpetaḥ paracchidreṇa pīḍayet / jīvansa dṛśyate snehī mṛto duṣṭatvamāpnuyāt

2.20.15

रुद्रजापी धर्मरतो देवतातिथिपूजकः । सत्यवाक् प्रियवादी च न प्रेतैः स हि पीड्यते

rudrajāpī dharmarato devatātithipūjakaḥ / satyavāk priyavādī ca na pretaiḥ sa hi pīḍyate

2.20.16

सर्वक्रियापरिभ्रष्टो नास्तिको धर्मनिन्दकः । असत्यवादनिरतो नरः प्रेतैः स पीड्यते । कलौ प्रेतत्वमाप्नोति तार्क्ष्याशुद्धक्रियापरः

sarvakriyāparibhraṣṭo nāstiko dharmanindakaḥ / asatyavādanirato naraḥ pretaiḥ sa pīḍyate / kalau pretatvamāpnoti tārkṣyāśuddhakriyāparaḥ

2.20.17

कृतादौ द्वापरान्ते च न प्रेतो नैव पीडनम् । बहूनामेकजातानामेकः सौख्यं समश्नुते

kṛtādau dvāparānte ca na preto naiva pīḍanam / bahūnāmekajātānāmekaḥ saukhyaṃ samaśnute

2.20.18

एको दुष्कृतकर्मा च एकः सन्ततिमाञ्जनः । एकः सम्पीड्यते प्रेतैरेकः सुतधनान्वितः

eko duṣkṛtakarmā ca ekaḥ santatimāñjanaḥ / ekaḥ sampīḍyate pretairekaḥ sutadhanānvitaḥ

2.20.19

एकस्य पुत्रनाशः स्यादेको दुहितृमान् भवेत् । विरोधो बन्धुभिः सार्धं प्रेतदोषेण काश्यप

ekasya putranāśaḥ syādeko duhitṛmān bhavet / virodho bandhubhiḥ sārdhaṃ pretadoṣeṇa kāśyapa

2.20.20

सन्ततिर्दृश्यते नैव समुत्पन्ना विनश्यति । पशुद्रव्यविनाशश्च सा पीडा प्रेतसम्भवा

santatirdṛśyate naiva samutpannā vinaśyati / paśudravyavināśaśca sā pīḍā pretasambhavā

2.20.21

प्रकृतेः परिवर्तः स्याद्विद्वेषः सह बन्धुभिः । अकस्माद्व्यसनप्राप्तिः सा पीडा प्रेतसम्भवा

prakṛteḥ parivartaḥ syādvidveṣaḥ saha bandhubhiḥ / akasmādvyasanaprāptiḥ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.22

नास्तिक्यं वृत्तिलोपश्च महालोभस्तथैव च । स्याद्धन्तकलहो नित्यं सा पीडा प्रेतसम्भवा

nāstikyaṃ vṛttilopaśca mahālobhastathaiva ca / syāddhantakalaho nityaṃ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.23

पितृमातृनिहन्ता च देवब्राह्मणनिन्दकः । इत्यादोषमवाप्नोति सा पीडा प्रेतसम्भवा

pitṛmātṛnihantā ca devabrāhmaṇanindakaḥ / ityādoṣamavāpnoti sā pīḍā pretasambhavā

2.20.24

नित्यकर्मविनिंमुक्तो जपहोमविवर्जितः । परद्रव्याणां च हर्ता सा पीडा प्रेतसम्भवा

nityakarmaviniṃmukto japahomavivarjitaḥ / paradravyāṇāṃ ca hartā sā pīḍā pretasambhavā

2.20.25

सुवृष्टौ कृषिनाशश्च व्यवहारो विनश्यति । लोके कलहकारी च सा पीडा प्रेतसम्भवा

suvṛṣṭau kṛṣināśaśca vyavahāro vinaśyati / loke kalahakārī ca sā pīḍā pretasambhavā

2.20.26

मार्गे जङ्गम्यमानं तं पीडयेद्वातमण्डली । प्रेतपीडा तु सा ज्ञेया सत्यंसत्यं खगेश्वर

mārge jaṅgamyamānaṃ taṃ pīḍayedvātamaṇḍalī / pretapīḍā tu sā jñeyā satyaṃsatyaṃ khageśvara

2.20.27

हीनजात्या च सम्बन्धो हीनकर्म करोति यः । अधर्मे रमते नित्यं सा पीडा प्रेतसम्भवा

hīnajātyā ca sambandho hīnakarma karoti yaḥ / adharme ramate nityaṃ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.28

व्यसनैर्द्रव्यनाशः स्यादुपक्रान्तं विनश्यति । चौराग्निराजभिर्हानिः सा पीडा प्रेतसम्भवा

vyasanairdravyanāśaḥ syādupakrāntaṃ vinaśyati / caurāgnirājabhirhāniḥ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.29

महारोगोपलब्धिश्च बालकानां च पीडनम् । जाया संपीढ्यते यच्च सा पीडा प्रेतसम्भवा

mahārogopalabdhiśca bālakānāṃ ca pīḍanam / jāyā saṃpīḍhyate yacca sā pīḍā pretasambhavā

2.20.30

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धर्मशास्त्रसमुद्भवे । अभावो जायते धर्मे सा पीडा प्रेतसम्भवा

śrutismṛtipurāṇeṣu dharmaśāstrasamudbhave / abhāvo jāyate dharme sā pīḍā pretasambhavā

2.20.31

देवतीर्थद्विजानां तु निन्दांयः कुरुते नरः । प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा सा पीडा प्रेतसम्भवा

devatīrthadvijānāṃ tu nindāṃyaḥ kurute naraḥ / pratyakṣaṃ vā parokṣaṃ vā sā pīḍā pretasambhavā

2.20.32

स्ववृत्तिहरणं यच्च स्वप्रतिष्ठाहतिस्तथा । वंशच्छेदः नदृश्येत प्रेतदोषाद्विनान्यथा

svavṛttiharaṇaṃ yacca svapratiṣṭhāhatistathā / vaṃśacchedaḥ nadṛśyeta pretadoṣādvinānyathā

2.20.33

स्त्रीणां गर्भविनाशः स्यान्न पुष्पं दृश्यते तथा । बालानां मरणं यत्र सा पीडा प्रेतसम्भवा

strīṇāṃ garbhavināśaḥ syānna puṣpaṃ dṛśyate tathā / bālānāṃ maraṇaṃ yatra sā pīḍā pretasambhavā

2.20.34

भावशुद्ध्या न कुरुते श्राद्धं सांवत्सरादिकम् । स्वयमेव न कुर्वीत सा पीडा प्रेतसम्भवा

bhāvaśuddhyā na kurute śrāddhaṃ sāṃvatsarādikam / svayameva na kurvīta sā pīḍā pretasambhavā

2.20.35

तीर्थे गत्त्वा परासक्तः स्वकृत्यं च परित्यजेत् । धर्मकार्ये न सम्पत्तिः सा पीडा प्रेतसम्भवा

tīrthe gattvā parāsaktaḥ svakṛtyaṃ ca parityajet / dharmakārye na sampattiḥ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.36

दम्पत्योः कलहश्चैव भोजने कोपसंयुतः । परद्रोहे मतिश्चैव सा पीडा प्रेतसंभवा

dampatyoḥ kalahaścaiva bhojane kopasaṃyutaḥ / paradrohe matiścaiva sā pīḍā pretasaṃbhavā

2.20.37

पुष्पं यत्र न दृश्येन फलं तथा । विरहो भार्यया यत्र सा पीडा प्रेतसग्भवा

puṣpaṃ yatra na dṛśyena phalaṃ tathā / viraho bhāryayā yatra sā pīḍā pretasagbhavā

2.20.38

येषां वै जायते चिह्नं सदोच्चाटपरं नृणाम् । स्वक्षेत्रे निष्फलं तेजः सा पीडा प्रेतसम्भवा

yeṣāṃ vai jāyate cihnaṃ sadoccāṭaparaṃ nṛṇām / svakṣetre niṣphalaṃ tejaḥ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.39

स्वगोत्रघातकश्चैव हन्ति शत्रुमिवात्मजम् । न प्रीतिर्नापि सौख्यं च सा पीडा प्रेतसम्भवा

svagotraghātakaścaiva hanti śatrumivātmajam / na prītirnāpi saukhyaṃ ca sā pīḍā pretasambhavā

2.20.40

पितृवाक्यं न कुरुते स्वपत्नीं च न सेवते । सदा क्रूरमतिर्व्यग्रः सा पीडा प्रेतसम्भवा

pitṛvākyaṃ na kurute svapatnīṃ ca na sevate / sadā krūramatirvyagraḥ sā pīḍā pretasambhavā

2.20.41

विकर्मा जायते प्रेतो ह्यविधिक्रियया तथा । तत्कालदुष्टसंसर्गाद्वृषोत्सर्गादृते तथा

vikarmā jāyate preto hyavidhikriyayā tathā / tatkāladuṣṭasaṃsargādvṛṣotsargādṛte tathā

2.20.42

दृष्टगृत्युवशाद्वापि अदग्धवपुषस्तथा । प्रेतत्वं जायते तार्क्ष्य पीड्यन्ते येन जन्तवः

dṛṣṭagṛtyuvaśādvāpi adagdhavapuṣastathā / pretatvaṃ jāyate tārkṣya pīḍyante yena jantavaḥ

2.20.43

एवं ज्ञात्वा खगश्रेष्ठ प्रेतमुक्तिं समाचरेत् । यो वै न मन्यते प्रेतान्मृतः प्रेतत्वमाप्नुयात्

evaṃ jñātvā khagaśreṣṭha pretamuktiṃ samācaret / yo vai na manyate pretānmṛtaḥ pretatvamāpnuyāt

2.20.44

प्रेतदोषः कुले यस्य सुखं तस्य न विद्यते । मतिः प्रीती रतिर्बुद्धिर्लक्ष्मीः पञ्चविनाशनम्

pretadoṣaḥ kule yasya sukhaṃ tasya na vidyate / matiḥ prītī ratirbuddhirlakṣmīḥ pañcavināśanam

2.20.45

तृतीये पञ्चमे पुंसि वंशच्छेदो हि जायते । दरिद्रो निर्धनश्चैव पापकर्मा भवेभवे

tṛtīye pañcame puṃsi vaṃśacchedo hi jāyate / daridro nirdhanaścaiva pāpakarmā bhavebhave

2.20.46

ये केचित्पेतरूपा विकृतमुखदृशो रौद्ररूपाः कराला मन्यन्ते नैव गोत्रं सुतदुहितृपितॄन् भ्रातृजायां वधूं वा । कृत्वा काम्यं च रूपं सुखगतिरहिता भाषमाणा यथेष्टं हा कष्टं भोक्तुकामा विधिवशपतिताः संस्मरन्ति स्वपाकम्

ye kecitpetarūpā vikṛtamukhadṛśo raudrarūpāḥ karālā manyante naiva gotraṃ sutaduhitṛpitṝn bhrātṛjāyāṃ vadhūṃ vā / kṛtvā kāmyaṃ ca rūpaṃ sukhagatirahitā bhāṣamāṇā yatheṣṭaṃ hā kaṣṭaṃ bhoktukāmā vidhivaśapatitāḥ saṃsmaranti svapākam

2.20.47