प्रेतखण्ड — Adhyaya 26

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धमकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसवादे मृतबालान्त्येष्टिभिन्नाभिन्नसुतकृतान्त्येष्ट्योर्वर्णनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमाहपुराणम्- २६ गरुड उवाच । सत्यं ब्रूहि सुरश्रेष्ठ कृपां कृत्वा मयि प्रभो । मृतानां चैव जन्तूनां कदा कुर्यात्सपिण्डनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dhamakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasavāde mṛtabālāntyeṣṭibhinnābhinnasutakṛtāntyeṣṭyorvarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamāhapurāṇam- 26 garuḍa uvāca / satyaṃ brūhi suraśreṣṭha kṛpāṃ kṛtvā mayi prabho / mṛtānāṃ caiva jantūnāṃ kadā kuryātsapiṇḍanam

2.26.1

सपिण्डत्वे कुतो यान्ति असपिण्डे कुतो गतिः । केनैव सहपिण्डत्वं स्त्रीपुसोर्वक्तुमर्हसि

sapiṇḍatve kuto yānti asapiṇḍe kuto gatiḥ / kenaiva sahapiṇḍatvaṃ strīpusorvaktumarhasi

2.26.2

स्त्रीपुमांशौ सहैकत्वं पाप्नुतः कथमुत्तमम् । जीवेद्भर्तरि नारीणां सपिण्डीकरणं कुतः

strīpumāṃśau sahaikatvaṃ pāpnutaḥ kathamuttamam / jīvedbhartari nārīṇāṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ kutaḥ

2.26.3

भर्तृलोकं कथं यान्ति स्वर्गलोकं सुरेश्वर । अग्न्यारोहे कथं श्राद्धं वृषोत्सर्गः कथं भवेत्

bhartṛlokaṃ kathaṃ yānti svargalokaṃ sureśvara / agnyārohe kathaṃ śrāddhaṃ vṛṣotsargaḥ kathaṃ bhavet

2.26.4

घटदानं कथं कार्यं सपिण्डीकरणे कृते । कथयस्व प्रसादेन हीताय जगतां प्रभो

ghaṭadānaṃ kathaṃ kāryaṃ sapiṇḍīkaraṇe kṛte / kathayasva prasādena hītāya jagatāṃ prabho

2.26.5

श्रीभगवानुवाच । यथावत्कथयिष्यामि सपिण्डीकरणं खग । वर्षं यावत्खगश्रेष्ठ यदाचरति मानवः

śrībhagavānuvāca / yathāvatkathayiṣyāmi sapiṇḍīkaraṇaṃ khaga / varṣaṃ yāvatkhagaśreṣṭha yadācarati mānavaḥ

2.26.6

सपिण्डने ततो वृत्ते पितृलोकं स गच्छति । तस्मात्पुत्त्रेण कर्तव्यं सपिण्डीकरणं पितुः

sapiṇḍane tato vṛtte pitṛlokaṃ sa gacchati / tasmātputtreṇa kartavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ pituḥ

2.26.7

संवत्सरे तु सम्पूर्णे कुर्यात्पिण्ड प्रवेशनम् । पिण्डप्रवेशविधना तस्य नित्यं मृताह्निकम्

saṃvatsare tu sampūrṇe kuryātpiṇḍa praveśanam / piṇḍapraveśavidhanā tasya nityaṃ mṛtāhnikam

2.26.8

निश्चितं पक्षिशार्दूल वर्षान्ते पिण्डमेलनम् । सहपिण्डे कृते प्रेतस्ततो याति परां गतिम् । तन्नाम सम्परित्यज्य ततः पितृगणो भवेत्

niścitaṃ pakṣiśārdūla varṣānte piṇḍamelanam / sahapiṇḍe kṛte pretastato yāti parāṃ gatim / tannāma samparityajya tataḥ pitṛgaṇo bhavet

2.26.9

त्रिपक्षे वापि षण्मासे मेलयेत्प्रपितामहैः । ज्ञात्वा वृद्धिविवाहादि स्वगोत्रविहितानि च

tripakṣe vāpi ṣaṇmāse melayetprapitāmahaiḥ / jñātvā vṛddhivivāhādi svagotravihitāni ca

2.26.10

विवाहं नैव कुर्वीत मृते च गृहमेधिनि । भिक्षुर्भिक्षां न गृह्णाति यावत्कुर्यात्सपिण्डनम्

vivāhaṃ naiva kurvīta mṛte ca gṛhamedhini / bhikṣurbhikṣāṃ na gṛhṇāti yāvatkuryātsapiṇḍanam

2.26.11

स्वगोत्रे ऽप्यशुचिस्तावद्यावत्पिण्डं न मेलयेत् । मेलनात्प्रेतशब्दस्तु निवर्तेत खगेश्वर

svagotre 'pyaśucistāvadyāvatpiṇḍaṃ na melayet / melanātpretaśabdastu nivarteta khageśvara

2.26.12

आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात् । अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहः प्रशस्यते

ānantyātkuladharmāṇāṃ puṃsāñcaivāyuṣaḥ kṣayāt / asthiratvāccharīrasya dvādaśāhaḥ praśasyate

2.26.13

निरग्निकः साग्निको वा द्वादशाहे सपिण्डयेत्

niragnikaḥ sāgniko vā dvādaśāhe sapiṇḍayet

2.26.14

द्वादशाहे त्रिपक्षे वा षण्मासे वत्सरे ऽपि वा । सपिण्डीकरणं प्रोक्तमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

dvādaśāhe tripakṣe vā ṣaṇmāse vatsare 'pi vā / sapiṇḍīkaraṇaṃ proktamṛṣibhistattvadarśibhiḥ

2.26.15

सपुत्त्रस्य न कर्तव्यमेकोद्दिष्टं कदाचन । सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यत्रयत्र प्रदीयते

saputtrasya na kartavyamekoddiṣṭaṃ kadācana / sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ yatrayatra pradīyate

2.26.16

तत्रतत्र त्रयं कार्यमन्यथा पितृघातकः । त्रिभिः कुर्यादशक्तश्च पार्वणं मुनिनोदितम्

tatratatra trayaṃ kāryamanyathā pitṛghātakaḥ / tribhiḥ kuryādaśaktaśca pārvaṇaṃ muninoditam

2.26.17

तद्दिने तद्दिने कुर्यात्पितामहमुखान्यतः । अज्ञानाद्दिनमासानां तस्मात्पार्वणमिष्यते

taddine taddine kuryātpitāmahamukhānyataḥ / ajñānāddinamāsānāṃ tasmātpārvaṇamiṣyate

2.26.18

अनुत्पन्नशरीरस्य न दानं पितृभिः सह । एतैः षोडशभिः श्राद्धैः प्रेतो मुक्तस्तु जायते

anutpannaśarīrasya na dānaṃ pitṛbhiḥ saha / etaiḥ ṣoḍaśabhiḥ śrāddhaiḥ preto muktastu jāyate

2.26.19

अपुत्त्रस्य सपिण्डत्वं नैव कुर्यात्स्त्रियो ऽपि वा । यावज्जीव च सद्भत्र्या न कुर्यात्सहपिण्डताम्

aputtrasya sapiṇḍatvaṃ naiva kuryātstriyo 'pi vā / yāvajjīva ca sadbhatryā na kuryātsahapiṇḍatām

2.26.20

ब्राह्मादिषु विवाहेषु या वधूरिह संस्कृता । भर्तृगोत्रेण कर्तव्यास्तस्याः पिण्डोदकक्रियाः

brāhmādiṣu vivāheṣu yā vadhūriha saṃskṛtā / bhartṛgotreṇa kartavyāstasyāḥ piṇḍodakakriyāḥ

2.26.21

आसुरादिविवा हेषु या व्यूढा कन्यका भवेत् । तस्यास्तु पितृगोत्रेण कुर्यात्पिण्डोदकक्रियाः

āsurādivivā heṣu yā vyūḍhā kanyakā bhavet / tasyāstu pitṛgotreṇa kuryātpiṇḍodakakriyāḥ

2.26.22

पितुः पुत्त्रेण कर्तव्यं सपिण्डीकरणं सदा । पुत्त्राभावे तु पत्नी स्यात्पत्न्यभावे सहोदरः

pituḥ puttreṇa kartavyaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ sadā / puttrābhāve tu patnī syātpatnyabhāve sahodaraḥ

2.26.23

भ्राता वा भ्रातृपुत्त्रो वा सपिण्डः शिष्य एव वा । सपिण्डनक्रियां कृत्वा कुर्यान्नान्दीमुखं ततः

bhrātā vā bhrātṛputtro vā sapiṇḍaḥ śiṣya eva vā / sapiṇḍanakriyāṃ kṛtvā kuryānnāndīmukhaṃ tataḥ

2.26.24

ज्येष्ठस्यैव कनिष्ठेन भ्रातृपुत्त्रेण भार्यया । सपिण्डीकरणं कार्यं पुत्रहीने नरे खग

jyeṣṭhasyaiva kaniṣṭhena bhrātṛputtreṇa bhāryayā / sapiṇḍīkaraṇaṃ kāryaṃ putrahīne nare khaga

2.26.25

भ्रातॄणामेकजातानामेकश्चेत्पुत्रवान् भवेत् । सर्वेते तेन पुत्रेण पुत्रिणो मनुरब्रवीत्

bhrātṝṇāmekajātānāmekaścetputravān bhavet / sarvete tena putreṇa putriṇo manurabravīt

2.26.26

सर्वेषां पुत्रहीनानां पत्नी कुर्यात्सपिण्डनम् । ऋत्विजा कारयेद्वापि पुरोहितमथापि वा

sarveṣāṃ putrahīnānāṃ patnī kuryātsapiṇḍanam / ṛtvijā kārayedvāpi purohitamathāpi vā

2.26.27

कृतचूडोपनीतश्च पितुः श्राद्धं समाचरेत् । उच्चारयेत्स्वधाकारं न तु वेदाक्षराण्यसौ

kṛtacūḍopanītaśca pituḥ śrāddhaṃ samācaret / uccārayetsvadhākāraṃ na tu vedākṣarāṇyasau

2.26.28

भर्त्रादिभिस्त्रिभिः कार्यं सपिण्डीकरणं स्त्रियाः । पितृव्यभ्रातृपुत्रेण सोदरेण कनीयसा

bhartrādibhistribhiḥ kāryaṃ sapiṇḍīkaraṇaṃ striyāḥ / pitṛvyabhrātṛputreṇa sodareṇa kanīyasā

2.26.29

अर्वाक् संवत्सरात्सन्धौ पूर्णे संवत्सरे ऽपि वा । ये सपिण्डीकृताः प्रेतास्तेषां न स्यात्पृथक् क्रिया

arvāk saṃvatsarātsandhau pūrṇe saṃvatsare 'pi vā / ye sapiṇḍīkṛtāḥ pretāsteṣāṃ na syātpṛthak kriyā

2.26.30

सपिण्डने कृते वत्स पृथक्त्वं तु विगर्हितम् । यस्तु कुर्यात्पृथक् पिण्डं पितृहा सो ऽभिजायते

sapiṇḍane kṛte vatsa pṛthaktvaṃ tu vigarhitam / yastu kuryātpṛthak piṇḍaṃ pitṛhā so 'bhijāyate

2.26.31

सपिण्डीकरणे वृत्ते पृथक्त्वं नोपपद्यते । पृथक् पिण्डे कृते पश्चात्पुनः कुर्यात्सपिण्डनम्

sapiṇḍīkaraṇe vṛtte pṛthaktvaṃ nopapadyate / pṛthak piṇḍe kṛte paścātpunaḥ kuryātsapiṇḍanam

2.26.32

सपिण्डीकरणं कृत्वा एकोद्दिष्टं करोति यः । आत्मानं च तथा प्रेतं स नयेद्दमशासनम्

sapiṇḍīkaraṇaṃ kṛtvā ekoddiṣṭaṃ karoti yaḥ / ātmānaṃ ca tathā pretaṃ sa nayeddamaśāsanam

2.26.33

वर्षं यावक्त्रिया कार्या नामगोत्रेण धीमता । घटादि भोजनं नित्यं पददानानि यानि च । सपिण्डीकरणे वृत्ते एकस्यैव तु दापयेत्

varṣaṃ yāvaktriyā kāryā nāmagotreṇa dhīmatā / ghaṭādi bhojanaṃ nityaṃ padadānāni yāni ca / sapiṇḍīkaraṇe vṛtte ekasyaiva tu dāpayet

2.26.34

अन्नं पानीयसहितं संख्यां कृत्वाब्दिकस्य च । दातव्यं ब्राह्मणे पक्षिञ्जलपूर्णघटादिकम्

annaṃ pānīyasahitaṃ saṃkhyāṃ kṛtvābdikasya ca / dātavyaṃ brāhmaṇe pakṣiñjalapūrṇaghaṭādikam

2.26.35

पिण्डान्ते तस्य सकला वर्षवृत्तिः स्वशक्तितः । दिव्यदेहो विमानस्थः सुखं याति यमालयम्

piṇḍānte tasya sakalā varṣavṛttiḥ svaśaktitaḥ / divyadeho vimānasthaḥ sukhaṃ yāti yamālayam

2.26.36

जीवमाने च पितरि न हि पुत्त्रे सपिण्डता । स्त्रीणां सपिण्डनं नास्ति तथा भर्तरि जीवति

jīvamāne ca pitari na hi puttre sapiṇḍatā / strīṇāṃ sapiṇḍanaṃ nāsti tathā bhartari jīvati

2.26.37

हुताशं या समारूढा चतुर्थे ऽह्नि पतिव्रता । तस्या भर्तृदिने कार्यं वृषोत्सर्गादिकं च यत्

hutāśaṃ yā samārūḍhā caturthe 'hni pativratā / tasyā bhartṛdine kāryaṃ vṛṣotsargādikaṃ ca yat

2.26.38

पुत्त्रिका पतिगोत्रा स्यादधस्तात्पुत्रजन्मनः । पुत्रोत्पत्तेः परस्तात्सा पितृगोत्रं व्रजेत्पुनः

puttrikā patigotrā syādadhastātputrajanmanaḥ / putrotpatteḥ parastātsā pitṛgotraṃ vrajetpunaḥ

2.26.39

पतिपत्न्योः सदैकत्वं हुताशं याधिरोहति । पुत्रेणैव पृथक् श्राद्धं क्षयाख्ये तस्य वासरे

patipatnyoḥ sadaikatvaṃ hutāśaṃ yādhirohati / putreṇaiva pṛthak śrāddhaṃ kṣayākhye tasya vāsare

2.26.40

अपुत्त्रौ चेन्मृतौ स्यातामेकचित्यां समे ऽहनि । पृथक् श्राद्धानि कुर्वीत सापिड्यं पतिना सह

aputtrau cenmṛtau syātāmekacityāṃ same 'hani / pṛthak śrāddhāni kurvīta sāpiḍyaṃ patinā saha

2.26.41

पृथक्पृथक् च पिण्डेन दम्पती पतिना सह । न लिप्यते महादोषैरेतत्सत्यं वचो मम

pṛthakpṛthak ca piṇḍena dampatī patinā saha / na lipyate mahādoṣairetatsatyaṃ vaco mama

2.26.42

एकचित्यां समारूढौ दम्पती निधनं गतौ । एकपाकं प्रकुर्वीत पिण्डान्दद्यात्पृथक्पृथक्

ekacityāṃ samārūḍhau dampatī nidhanaṃ gatau / ekapākaṃ prakurvīta piṇḍāndadyātpṛthakpṛthak

2.26.43

एकादशे वृषोत्सर्गं प्रेतश्राद्धानि षोडश । घटादिपददानानि महादानानि यानि च । वर्षं यावत्पृथक्कुर्यात्प्रेतस्तृप्तिं व्रजेच्चिरम्

ekādaśe vṛṣotsargaṃ pretaśrāddhāni ṣoḍaśa / ghaṭādipadadānāni mahādānāni yāni ca / varṣaṃ yāvatpṛthakkuryātpretastṛptiṃ vrajecciram

2.26.44

एकगोत्रे मृतानां तु स्त्रिया वा पुरुषस्य वा । स्थण्डिलं चैकतः कुर्याद्धोमं कुर्यात्पृथक्पृथक्

ekagotre mṛtānāṃ tu striyā vā puruṣasya vā / sthaṇḍilaṃ caikataḥ kuryāddhomaṃ kuryātpṛthakpṛthak

2.26.45

एकादशे ऽह्नि यच्छ्राद्धं पृथक् पिण्डाश्च भोजनम् । पाकैरेन पतिस्त्रीणामन्येषां च विगर्हितम्

ekādaśe 'hni yacchrāddhaṃ pṛthak piṇḍāśca bhojanam / pākairena patistrīṇāmanyeṣāṃ ca vigarhitam

2.26.46

एकेनैव तु पाकेन श्राद्धानि कुरुते सुतः । एकं तु विकिरं कुर्यात्पिण्डान्दद्यद्बहूनपि । तीर्थे चापरपक्षे वा चन्द्रसूर्यग्रहे ऽपि वा

ekenaiva tu pākena śrāddhāni kurute sutaḥ / ekaṃ tu vikiraṃ kuryātpiṇḍāndadyadbahūnapi / tīrthe cāparapakṣe vā candrasūryagrahe 'pi vā

2.26.47

नारी भर्तारमासाद्य कुणपं दहते यदा । अग्निर्दहति गात्राणि आत्मानं नैव पीडयेत्

nārī bhartāramāsādya kuṇapaṃ dahate yadā / agnirdahati gātrāṇi ātmānaṃ naiva pīḍayet

2.26.48

दह्यते ध्मायमानानां धातूनां हि यथा मलम् । तथा नारी दहेद्देहं हुताशे ह्यमृतोपमे

dahyate dhmāyamānānāṃ dhātūnāṃ hi yathā malam / tathā nārī daheddehaṃ hutāśe hyamṛtopame

2.26.49

दिव्यादौ दिव्यदेहस्तु शुद्धो भवति पूरुषः । तप्ततैलेन लोहेन वह्निना नैव दह्यते

divyādau divyadehastu śuddho bhavati pūruṣaḥ / taptatailena lohena vahninā naiva dahyate

2.26.50

तथा सा पतिसंयुक्ता दह्यते न कदाचन । अन्तरात्मा मृते तस्मिन्मृतो ऽप्येकत्वमागतः

tathā sā patisaṃyuktā dahyate na kadācana / antarātmā mṛte tasminmṛto 'pyekatvamāgataḥ

2.26.51

भर्तृसंगं परित्यज्य अन्यत्र म्रियते यदि । भर्तृलोकं न सा याति यावदाभूतसंप्लवम्

bhartṛsaṃgaṃ parityajya anyatra mriyate yadi / bhartṛlokaṃ na sā yāti yāvadābhūtasaṃplavam

2.26.52

लक्ष्मीयुतान्परित्यज्य मातरं पितरं तथा । मृतं पतिमनुव्रज्य सा चिरं सुखमेधते

lakṣmīyutānparityajya mātaraṃ pitaraṃ tathā / mṛtaṃ patimanuvrajya sā ciraṃ sukhamedhate

2.26.53

दिव्यवर्षप्रमाणेन तिस्रः कोट्योर्ऽद्धकोटयः । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे नक्षत्रैः सह सर्वदा

divyavarṣapramāṇena tisraḥ koṭyor'ddhakoṭayaḥ / tāvatkālaṃ vasetsvarge nakṣatraiḥ saha sarvadā

2.26.54

तदन्ते चरते लोके कुले भवति भोगिनाम् । सा हि लब्धमहाप्रीतिर्भर्त्रा सह पतिव्रता

tadante carate loke kule bhavati bhoginām / sā hi labdhamahāprītirbhartrā saha pativratā

2.26.55

एवं न कुरुते नारी धर्मोढा पतिसंगमम् । जन्मजन्मनि दुः खार्तादुः शीलाप्रियवादिनी

evaṃ na kurute nārī dharmoḍhā patisaṃgamam / janmajanmani duḥ khārtāduḥ śīlāpriyavādinī

2.26.56

वल्गुली गृहसोधा वा गोधा वा द्विमुखी भवेत् । स्वभर्तारं परित्यज्य परपुंसोनुवर्तिनी

valgulī gṛhasodhā vā godhā vā dvimukhī bhavet / svabhartāraṃ parityajya parapuṃsonuvartinī

2.26.57

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्वपतिं स्त्री निषेवते । मनसा कर्मणा वाचा मृतं जीवन्तमेव वा

tasmātsarvaprayatnena svapatiṃ strī niṣevate / manasā karmaṇā vācā mṛtaṃ jīvantameva vā

2.26.58

जीवमाने मृते वापि किल्बिषं कुरुते तु या । स च वैधव्यमाप्नोति जन्मजन्मनि दुर्भगा

jīvamāne mṛte vāpi kilbiṣaṃ kurute tu yā / sa ca vaidhavyamāpnoti janmajanmani durbhagā

2.26.59

यद्देवेभ्यो यत्पितृभ्यः श्रद्धयैव प्रदीयते । तत्फलं भर्तृपूजातः कुर्याद्भर्त्रर्चनं ततः

yaddevebhyo yatpitṛbhyaḥ śraddhayaiva pradīyate / tatphalaṃ bhartṛpūjātaḥ kuryādbhartrarcanaṃ tataḥ

2.26.60

एवं कृते खगश्रेष्ठ पितृलोके चिरं वसेत् । यावदादित्यचन्द्रौ च तावद्देवसमा दिवि

evaṃ kṛte khagaśreṣṭha pitṛloke ciraṃ vaset / yāvadādityacandrau ca tāvaddevasamā divi

2.26.61

पुनश्चिरायुषो भूत्त्वा जायन्ते विपुले कुले । पतिव्रता यथा नारी भर्तृदुःखं न विन्दति

punaścirāyuṣo bhūttvā jāyante vipule kule / pativratā yathā nārī bhartṛduḥkhaṃ na vindati

2.26.62

सर्वमेतद्धि कथितं मया तव खगेश्वर । विशेषं कथयिष्यामि मृतस्यैव सुखप्रदम्

sarvametaddhi kathitaṃ mayā tava khageśvara / viśeṣaṃ kathayiṣyāmi mṛtasyaiva sukhapradam

2.26.63

द्वादशाहे कृतं सर्वं वर्षं यावत्सपिण्डनम् । पुनः कुर्यात्सदा नित्यं घटान्नं प्रतिमासिकम्

dvādaśāhe kṛtaṃ sarvaṃ varṣaṃ yāvatsapiṇḍanam / punaḥ kuryātsadā nityaṃ ghaṭānnaṃ pratimāsikam

2.26.64

कृतस्य करणं नास्ति प्रेतकार्यादृते खग । यः करोति नरः कश्चित्कृत् पूर्वं विनश्यति

kṛtasya karaṇaṃ nāsti pretakāryādṛte khaga / yaḥ karoti naraḥ kaścitkṛt pūrvaṃ vinaśyati

2.26.65

मृतस्यैव पुनः कुर्यात्प्रेतो ऽक्षय्यमवाप्नुयात् । प्रतिमासं घटा देया सोदना जलपूरिताः

mṛtasyaiva punaḥ kuryātpreto 'kṣayyamavāpnuyāt / pratimāsaṃ ghaṭā deyā sodanā jalapūritāḥ

2.26.66

अर्वाक्च वृद्धेः करणाच्च तार्क्ष्य सपिण्डनं यः कुरुते हि पुत्रः । तथापि मासं प्रतिपिण्डमेकमन्नं च कुम्भं सजलं च दद्यात्

arvākca vṛddheḥ karaṇācca tārkṣya sapiṇḍanaṃ yaḥ kurute hi putraḥ / tathāpi māsaṃ pratipiṇḍamekamannaṃ ca kumbhaṃ sajalaṃ ca dadyāt

2.26.67