प्रेतखण्ड — Adhyaya 28

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे बभ्रुवाहनप्रेतसंवादे प्रेतत्वहेतुतन्निवृत्त्युपायनिरूपणं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २८ गरुड उवाच । सर्वेपामनुकम्पार्थं ब्रूहि मे मधुसूदन । प्रेतत्वान्मुच्यते येन दानेन सुकृतेन वा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde babhruvāhanapretasaṃvāde pretatvahetutannivṛttyupāyanirūpaṇaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 28 garuḍa uvāca / sarvepāmanukampārthaṃ brūhi me madhusūdana / pretatvānmucyate yena dānena sukṛtena vā

2.28.1

शृकृष्ण उवाच । शृणु दानं प्रवक्ष्यामि सर्वाशु भविनाशनम् । सन्तप्तहाटकमयं घटकं विधाय ब्रह्मेशकेशवयुतं सह लोकपालैः । क्षीराज्यपूर्णविविरं प्रणिपत्य भक्त्या विप्राय देहि तव दानशतैः किमन्यैः

śṛkṛṣṇa uvāca / śṛṇu dānaṃ pravakṣyāmi sarvāśu bhavināśanam / santaptahāṭakamayaṃ ghaṭakaṃ vidhāya brahmeśakeśavayutaṃ saha lokapālaiḥ / kṣīrājyapūrṇaviviraṃ praṇipatya bhaktyā viprāya dehi tava dānaśataiḥ kimanyaiḥ

2.28.2

गरुड उवाच । किमेत्कथितं देव विस्तरेण वदस्व मे । आमुष्मिकीं क्रीयां देव उत्क्रान्तिसमयादनु

garuḍa uvāca / kimetkathitaṃ deva vistareṇa vadasva me / āmuṣmikīṃ krīyāṃ deva utkrāntisamayādanu

2.28.3

संसारे साधु मे नाथ ब्रूहि कृत्यं जनार्दन । यथा कार्या नरैः सम्यक् क्रिया चैवौर्ध्वदैहिकी

saṃsāre sādhu me nātha brūhi kṛtyaṃ janārdana / yathā kāryā naraiḥ samyak kriyā caivaurdhvadaihikī

2.28.4

कथं प्रेता महाकाया रौद्ररूपा भयानकाः । कम्भवन्ति सुरश्रेष्ठ कर्मभिः कैः शुभाशुभैः

kathaṃ pretā mahākāyā raudrarūpā bhayānakāḥ / kambhavanti suraśreṣṭha karmabhiḥ kaiḥ śubhāśubhaiḥ

2.28.5

पिशाचाः सम्भवन्तीह कस्येदं कर्मणः फलम् । तन्मे कथय देवेश अहमिच्छामि वेदितुम्

piśācāḥ sambhavantīha kasyedaṃ karmaṇaḥ phalam / tanme kathaya deveśa ahamicchāmi veditum

2.28.6

भूम्यां प्रक्षिप्यते कस्मात्पञ्चरत्नं कुतो मुखे । अधस्ताच्च तिला दर्भाः पादौ याम्यां व्यवस्थिताः

bhūmyāṃ prakṣipyate kasmātpañcaratnaṃ kuto mukhe / adhastācca tilā darbhāḥ pādau yāmyāṃ vyavasthitāḥ

2.28.7

किमर्थं मण्डलं भूमौ गोमयेनोपलिप्यते । किमर्थं स्मर्यते विष्णुः विष्णुसूक्तञ्च पठ्यते

kimarthaṃ maṇḍalaṃ bhūmau gomayenopalipyate / kimarthaṃ smaryate viṣṇuḥ viṣṇusūktañca paṭhyate

2.28.8

किमर्थं पुत्रपुत्राश्च तस्य तिष्ठन्ति चाग्रतः । किमर्थं दीपदानञ्च किमर्थं विष्णुपूजनम्

kimarthaṃ putraputrāśca tasya tiṣṭhanti cāgrataḥ / kimarthaṃ dīpadānañca kimarthaṃ viṣṇupūjanam

2.28.9

किमर्थमातुरो दानं ददाति द्विजपुङ्गवे । बन्धून्मित्राण्यमित्रांश्च क्षमापयति तत्कथम्

kimarthamāturo dānaṃ dadāti dvijapuṅgave / bandhūnmitrāṇyamitrāṃśca kṣamāpayati tatkatham

2.28.10

तिला लोहं हिरण्यं च कार्पासं लवणं तथा । सप्तधान्यं क्षितिर्गावो दीयते केन हे तुना

tilā lohaṃ hiraṇyaṃ ca kārpāsaṃ lavaṇaṃ tathā / saptadhānyaṃ kṣitirgāvo dīyate kena he tunā

2.28.11

कथं च म्रियते जन्तुर्मृतस्य च कुतो गतिः । अतिवाहशरीरं च कथं विश्रमते तदा

kathaṃ ca mriyate janturmṛtasya ca kuto gatiḥ / ativāhaśarīraṃ ca kathaṃ viśramate tadā

2.28.12

शंव स्कन्धे वहेत्पुत्रो वह्निदाता च पौत्रकः । किमर्थं देव देवेश आज्येनाभ्यञ्जनं कुतः

śaṃva skandhe vahetputro vahnidātā ca pautrakaḥ / kimarthaṃ deva deveśa ājyenābhyañjanaṃ kutaḥ

2.28.13

यमसूक्तं किमर्थं च उदीचीं दिशमाहरेत् । पानीयमेकवस्त्रेण सूर्यबिम्बनिरीक्षणम्

yamasūktaṃ kimarthaṃ ca udīcīṃ diśamāharet / pānīyamekavastreṇa sūryabimbanirīkṣaṇam

2.28.14

यवसर्षपदूर्वाश्चपाषाणे निम्बचर्वणम् । वस्त्रं नरश्च नारी च विदध्यादधरोत्तरम्

yavasarṣapadūrvāścapāṣāṇe nimbacarvaṇam / vastraṃ naraśca nārī ca vidadhyādadharottaram

2.28.15

अन्नाद्यं गृहमागत्य भोक्तव्यं गोत्रिभिः सह । नवकानि च पिण्डानि किमर्थं वितरेत्सुतः

annādyaṃ gṛhamāgatya bhoktavyaṃ gotribhiḥ saha / navakāni ca piṇḍāni kimarthaṃ vitaretsutaḥ

2.28.16

किमर्थं चत्वरे दुग्धं पात्रे पक्वे च मृन्मये । काष्ठत्रयं गुणे बद्ध्वा कृत्वा रात्रौ चतुष्पथे

kimarthaṃ catvare dugdhaṃ pātre pakve ca mṛnmaye / kāṣṭhatrayaṃ guṇe baddhvā kṛtvā rātrau catuṣpathe

2.28.17

निशायां दीयते दीपो यावदब्दं दिनेदिने । दाहोदकं किमर्थं च संवादः स्वजनैः सह

niśāyāṃ dīyate dīpo yāvadabdaṃ dinedine / dāhodakaṃ kimarthaṃ ca saṃvādaḥ svajanaiḥ saha

2.28.18

भगवन्नतिवाहस्य नवपिण्डैस्तु किं भवेत् । कथं देवपितृभ्यश्च वाहस्यावाहनं कथम् । इदं च क्रियते देव कस्मात्पिण्डं प्रदापयेत्

bhagavannativāhasya navapiṇḍaistu kiṃ bhavet / kathaṃ devapitṛbhyaśca vāhasyāvāhanaṃ katham / idaṃ ca kriyate deva kasmātpiṇḍaṃ pradāpayet

2.28.19

किं तत्प्रदीयते तस्य पिण्डदानादनन्तरम् । अस्थिसञ्चयनं चैव शय्यादानं किमर्थकम्

kiṃ tatpradīyate tasya piṇḍadānādanantaram / asthisañcayanaṃ caiva śayyādānaṃ kimarthakam

2.28.20

द्वितीये ऽह्नि कुतः स्नानं चतुर्थे साग्निके द्विजे । दशमे किं मलस्नानं कार्यं सर्वजनैः सह

dvitīye 'hni kutaḥ snānaṃ caturthe sāgnike dvije / daśame kiṃ malasnānaṃ kāryaṃ sarvajanaiḥ saha

2.28.21

कस्मात्तैलोद्वर्तनं च स्कन्धवाहान् गृहं नयेत् । तैः समुद्वर्तनं चापि दद्युः स्थलजलाश्रये

kasmāttailodvartanaṃ ca skandhavāhān gṛhaṃ nayet / taiḥ samudvartanaṃ cāpi dadyuḥ sthalajalāśraye

2.28.22

देशमे ऽहनि यः पिण्डस्तं दद्यादामिषेण तु । पिण्डं चैकादशे कस्माद् वृषोत्सर्गः कथं भवेत्

deśame 'hani yaḥ piṇḍastaṃ dadyādāmiṣeṇa tu / piṇḍaṃ caikādaśe kasmād vṛṣotsargaḥ kathaṃ bhavet

2.28.23

श्राद्धानि षोडशैतानि अब्दं यावत्कुतो वद । अन्नादिचोदकेनैव षष्ट्यधिकशतत्रयम्

śrāddhāni ṣoḍaśaitāni abdaṃ yāvatkuto vada / annādicodakenaiva ṣaṣṭyadhikaśatatrayam

2.28.24

दिनेदिने च दातव्यं घटान्नं प्रेततृप्तये । प्राप्ते काले च म्रियते अनित्यो मानवः प्रभो

dinedine ca dātavyaṃ ghaṭānnaṃ pretatṛptaye / prāpte kāle ca mriyate anityo mānavaḥ prabho

2.28.25

छिद्रं तु नैव पश्यामि कुतो जीवः स निर्गतः । कुतो गच्छन्ति भूतानि पृथिव्यापो मनस्तथा

chidraṃ tu naiva paśyāmi kuto jīvaḥ sa nirgataḥ / kuto gacchanti bhūtāni pṛthivyāpo manastathā

2.28.26

तेजो वदस्व मे नाथ वायुराकाशमेव च । वायवश्चैव पञ्चैते कथं गच्छन्ति चाप्तये

tejo vadasva me nātha vāyurākāśameva ca / vāyavaścaiva pañcaite kathaṃ gacchanti cāptaye

2.28.27

लोभमोहादयः पञ्च शरीरे चैव तस्कराः । तृष्णा कामो ऽप्यहङ्कारः कुतो यान्ति जनार्दन

lobhamohādayaḥ pañca śarīre caiva taskarāḥ / tṛṣṇā kāmo 'pyahaṅkāraḥ kuto yānti janārdana

2.28.28

पुण्यं वाप्यथ वापुण्यं यत्किञ्चित्सुकृतं तथा । नष्टे देहे कुतो यान्ति दानानि विविधानि च

puṇyaṃ vāpyatha vāpuṇyaṃ yatkiñcitsukṛtaṃ tathā / naṣṭe dehe kuto yānti dānāni vividhāni ca

2.28.29

सपिण्डनं किमर्थं च पूर्णे संवत्सरे ऽपि वा । प्रेतस्य मेलनं सार्धं कैः समं तत्र को विधिः

sapiṇḍanaṃ kimarthaṃ ca pūrṇe saṃvatsare 'pi vā / pretasya melanaṃ sārdhaṃ kaiḥ samaṃ tatra ko vidhiḥ

2.28.30

ये दग्धा ये त्वदग्धाश्च पतिता ये नराभुवि । यानि चान्यानि भूतानि तेषामन्ते भवेच्च किम्

ye dagdhā ye tvadagdhāśca patitā ye narābhuvi / yāni cānyāni bhūtāni teṣāmante bhavecca kim

2.28.31

पापिनो ये दुराचारा मुद्गलत्वं च ये गताः । आत्मघाती ब्रह्महा च स्तेयी विश्वासघातकः

pāpino ye durācārā mudgalatvaṃ ca ye gatāḥ / ātmaghātī brahmahā ca steyī viśvāsaghātakaḥ

2.28.32

कपिलां यः पिबेच्छूद्रो यः पठेद्वैदिकाक्षरम् । धारयेद्वा ब्रह्मसूत्रं का गतिस्तस्य माधव

kapilāṃ yaḥ pibecchūdro yaḥ paṭhedvaidikākṣaram / dhārayedvā brahmasūtraṃ kā gatistasya mādhava

2.28.33

विप्रस्य ब्राह्मणी भार्या संगृही ता यदा भवेत् । तस्मात्पापाच्च भीतो ऽहं तन्मे वद जगत्पते । सर्वमेतन्मया पृष्टो वद लोकहिताय वै

viprasya brāhmaṇī bhāryā saṃgṛhī tā yadā bhavet / tasmātpāpācca bhīto 'haṃ tanme vada jagatpate / sarvametanmayā pṛṣṭo vada lokahitāya vai

2.28.34