प्रेतखण्ड — Adhyaya 29

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे और्ध्वदहिककर्मकालक्रियमाणनानादानादिफलप्रश्रनिरूपणं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २९ श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde aurdhvadahikakarmakālakriyamāṇanānādānādiphalapraśranirūpaṇaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 29 śrīkṛṣṇa uvāca / sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra mānuṣāṇāṃ hitāya vai / śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvamevaurdhvadaihikam

2.29.1

कम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् । यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः

kamyagvibhedarahitaṃ śrutismṛtisamuddhṛtam / yanna dṛṣṭaṃ suraiḥ sendrairyogibhiryogacintakaiḥ

2.29.2

गुह्याद्गुह्यतरं वत्स नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् । भक्तस्त्वं हि महाभाग सर्वं ते कथयाम्यहम्

guhyādguhyataraṃ vatsa nākhyātaṃ kasyacitkvacit / bhaktastvaṃ hi mahābhāga sarvaṃ te kathayāmyaham

2.29.3

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति स्वर्गो नैव च नैव च । येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य च

aputrasya gatirnāsti svargo naiva ca naiva ca / yena kenāpyupāyena kāryaṃ janma sutasya ca

2.29.4

तारयेन्नरकात्पुत्रो यदि मोक्षो न विद्यते । दाहः पुत्रेण कर्तव्यो देयः पौत्रेण पावकः

tārayennarakātputro yadi mokṣo na vidyate / dāhaḥ putreṇa kartavyo deyaḥ pautreṇa pāvakaḥ

2.29.5

तिलैर्दर्भैश्च भूम्यां वै कुटी धातुमती भवेत् । पञ्चरत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति

tilairdarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī dhātumatī bhavet / pañcaratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati

2.29.6

लिप्यात्तु गोमयैर्भूमिं तिलान्दर्भांश्च निः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति पातकम्

lipyāttu gomayairbhūmiṃ tilāndarbhāṃśca niḥ kṣipet / tasyāmevāturo muktaḥ sarvaṃ dahati pātakam

2.29.7

दर्भमूलीनयेत्स्वर्गं संस्थितं नात्र संशयः । दर्भांस्तत्र हि ये भूम्यां तिलयुक्तान संशयः

darbhamūlīnayetsvargaṃ saṃsthitaṃ nātra saṃśayaḥ / darbhāṃstatra hi ye bhūmyāṃ tilayuktāna saṃśayaḥ

2.29.8

सर्वत्र वसुधा पूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति

sarvatra vasudhā pūtā yatra lepo na vidyate / yatra lepaḥ sthitastatra punarlepena śudhyati

2.29.9

यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलिप्ते आतुरं मुक्तं विशन्त्येते न संशयः

yātudhānāḥ piśācāśca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ / alipte āturaṃ muktaṃ viśantyete na saṃśayaḥ

2.29.10

नित्यहोमं तथा श्राद्धं विप्राणां पादशोधनम् । मण्डलेन विना भूम्यां कुर्वन्त्येतच्च निष्फलम्

nityahomaṃ tathā śrāddhaṃ viprāṇāṃ pādaśodhanam / maṇḍalena vinā bhūmyāṃ kurvantyetacca niṣphalam

2.29.11

आतुरो मुच्यते नैव मण्डलेन विना भुवि । ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च श्रीर्हुताशन एव च । मण्डले चोपतिष्ठन्तस्तस्मात्कुर्वीत मण्डलम्

āturo mucyate naiva maṇḍalena vinā bhuvi / brahmā rudraśca viṣṇuśca śrīrhutāśana eva ca / maṇḍale copatiṣṭhantastasmātkurvīta maṇḍalam

2.29.12

अन्यथा म्रियते यस्तु बालो वृद्धो युवापि वा । योन्यन्तरं स वै गच्छेत्क्रीडते वायुना सह

anyathā mriyate yastu bālo vṛddho yuvāpi vā / yonyantaraṃ sa vai gacchetkrīḍate vāyunā saha

2.29.13

मिश्रितं लोहताम्रं तु तथैव जन्म जायते । तस्मैवं वायुभूतस्य न श्राद्धं नोदक क्रिया

miśritaṃ lohatāmraṃ tu tathaiva janma jāyate / tasmaivaṃ vāyubhūtasya na śrāddhaṃ nodaka kriyā

2.29.14

मम स्वेदसमुद्भूतास्तिलास्तार्क्ष्य पवित्रकाः । असुरा दानवा दैत्यास्तृप्यन्ति तिलदानतः

mama svedasamudbhūtāstilāstārkṣya pavitrakāḥ / asurā dānavā daityāstṛpyanti tiladānataḥ

2.29.15

तिलाः श्वेतास्तिलाः कृष्णास्तिला गोमूत्रसन्निभाः । ते मे दहन्तु पाषानि शरीरेण कृतानि च

tilāḥ śvetāstilāḥ kṛṣṇāstilā gomūtrasannibhāḥ / te me dahantu pāṣāni śarīreṇa kṛtāni ca

2.29.16

एक एव तिलद्रोणो हेमद्रोणतिलैः समः । तर्पणे दानहोमे च दत्तो भवति चाक्षयः

eka eva tiladroṇo hemadroṇatilaiḥ samaḥ / tarpaṇe dānahome ca datto bhavati cākṣayaḥ

2.29.17

दर्भा मल्लोमसम्भूतास्तिलाः स्वेदसमुद्भवाः । तृप्ताः स्युर्देवता दानैः श्राद्धेन पितरस्तथा । प्रयोगविधिना ब्रह्मा विश्वञ्चाप्युपजीवनात्

darbhā mallomasambhūtāstilāḥ svedasamudbhavāḥ / tṛptāḥ syurdevatā dānaiḥ śrāddhena pitarastathā / prayogavidhinā brahmā viśvañcāpyupajīvanāt

2.29.18

सव्ययज्ञोपवीतेन ब्रह्माद्यास्तृप्तिमान्पुयुः । अपसव्येन तृप्यन्ति पितरो दिविदेवताः

savyayajñopavītena brahmādyāstṛptimānpuyuḥ / apasavyena tṛpyanti pitaro dividevatāḥ

2.29.19

अपसव्यादितो ब्रह्मा दर्भमध्ये तु केशवः । दर्भाग्रे शङ्करं विद्यात्त्रयो देवाः कुशे स्थिताः

apasavyādito brahmā darbhamadhye tu keśavaḥ / darbhāgre śaṅkaraṃ vidyāttrayo devāḥ kuśe sthitāḥ

2.29.20

विप्रा मन्त्राः कुशा वह्निस्तुलसी च खगेश्वर । नैते निर्माल्यतां यान्ति क्रियमाणाः पुनः पुनः

viprā mantrāḥ kuśā vahnistulasī ca khageśvara / naite nirmālyatāṃ yānti kriyamāṇāḥ punaḥ punaḥ

2.29.21

कुशाः पिण्डेषु निर्माल्याः ब्राह्मणाः प्रेतभोजने । मन्त्राः शूद्रेषु पतिताश्चितायाश्च हुताशनः

kuśāḥ piṇḍeṣu nirmālyāḥ brāhmaṇāḥ pretabhojane / mantrāḥ śūdreṣu patitāścitāyāśca hutāśanaḥ

2.29.22

तुलसी ब्राह्मणा गावो विष्णुरेकादशी खग । पञ्च प्रवहणान्येव भवाब्धौ मज्जतां सताम्

tulasī brāhmaṇā gāvo viṣṇurekādaśī khaga / pañca pravahaṇānyeva bhavābdhau majjatāṃ satām

2.29.23

विष्णुरेकादशी गीता तुलसीविप्रधेनवः । अपारे दुर्गसंकारे षट्पदी मुक्तिदायिनी

viṣṇurekādaśī gītā tulasīvipradhenavaḥ / apāre durgasaṃkāre ṣaṭpadī muktidāyinī

2.29.24

तिलाः पवित्रास्त्रिविधा दर्भाश्च तुलसीदालम् । निवारयन्ति चैतानि दुर्गतिं यान्तमातुरम्

tilāḥ pavitrāstrividhā darbhāśca tulasīdālam / nivārayanti caitāni durgatiṃ yāntamāturam

2.29.25

हस्ताभ्यामुद्धृतैर्दर्भैस्तोयेन प्रोक्षयेद्भुवम् । मृत्युकाले क्षिपेद्दर्भानातुरस्य करद्वये

hastābhyāmuddhṛtairdarbhaistoyena prokṣayedbhuvam / mṛtyukāle kṣipeddarbhānāturasya karadvaye

2.29.26

दर्भेषु क्षिप्यते यो ऽसौ दभस्तु परिवेष्टितः । विष्णुलोकं स वै याति मन्त्रहीनो ऽपि मानवः

darbheṣu kṣipyate yo 'sau dabhastu pariveṣṭitaḥ / viṣṇulokaṃ sa vai yāti mantrahīno 'pi mānavaḥ

2.29.27

दर्भमूलीगतो भूमौ दर्भपाणिस्तु यो मृतः । प्रायश्चित्तविशुद्धो ऽसौ संसारेपारसागरे

darbhamūlīgato bhūmau darbhapāṇistu yo mṛtaḥ / prāyaścittaviśuddho 'sau saṃsārepārasāgare

2.29.28

गोमयेनोपलिप्ते तु दर्भस्यास्तरणे स्थितः । तत्र दत्तेन दानेन सर्वं पापं व्यपोहति

gomayenopalipte tu darbhasyāstaraṇe sthitaḥ / tatra dattena dānena sarvaṃ pāpaṃ vyapohati

2.29.29

लवणं तद्रसं दिव्यं सर्वकामप्रदं नृणाम् । यस्मादन्नरसाः सर्वे नोत्कटा लवणं विना

lavaṇaṃ tadrasaṃ divyaṃ sarvakāmapradaṃ nṛṇām / yasmādannarasāḥ sarve notkaṭā lavaṇaṃ vinā

2.29.30

पितॄणां च प्रियं भव्यं तस्मात्स्वर्गप्रदं भवेत् । विष्णुदेहसमुद्भूतो यतो ऽयं लवणो रसः

pitṝṇāṃ ca priyaṃ bhavyaṃ tasmātsvargapradaṃ bhavet / viṣṇudehasamudbhūto yato 'yaṃ lavaṇo rasaḥ

2.29.31

विशेषाल्लवणं दानं तेन शंसन्ति योगिनः । ब्राह्मण क्षत्त्रियविशां स्त्रीणां शूद्रजनस्य च

viśeṣāllavaṇaṃ dānaṃ tena śaṃsanti yoginaḥ / brāhmaṇa kṣattriyaviśāṃ strīṇāṃ śūdrajanasya ca

2.29.32

आतुराणां यदा प्राणाः प्रयान्ति वसुधातले । लवणं तु तदा देयं द्बारस्योद्धाटनं दिवः

āturāṇāṃ yadā prāṇāḥ prayānti vasudhātale / lavaṇaṃ tu tadā deyaṃ dbārasyoddhāṭanaṃ divaḥ

2.29.33