प्रेतखण्ड — Adhyaya 33

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीदृ धर्मदृप्रेतदृश्रीकृष्णगरुडसंवादे जन्तूत्पत्तितद्गधात्वादिविभागभुवनादिविभागवर्णनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३३ गरुड उवाच । उत्पत्तिलक्षणं जन्तोः कथितं मयि पुत्त्रके । यमलोकः कियन्मात्रस्त्रैलोक्ये सचराचरे । विस्तरं तस्य मे ब्रूहि अध्वा चैव कियान् स्मृतः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīdṛ dharmadṛpretadṛśrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde jantūtpattitadgadhātvādivibhāgabhuvanādivibhāgavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 33 garuḍa uvāca / utpattilakṣaṇaṃ jantoḥ kathitaṃ mayi puttrake / yamalokaḥ kiyanmātrastrailokye sacarācare / vistaraṃ tasya me brūhi adhvā caiva kiyān smṛtaḥ

2.33.1

कैश्च पापैः कृतैर्देव केन वा शुभकर्मणा । गच्छन्ति मानवास्तत्र कथयस्व विशेषतः

kaiśca pāpaiḥ kṛtairdeva kena vā śubhakarmaṇā / gacchanti mānavāstatra kathayasva viśeṣataḥ

2.33.2

श्रीभगवानुवाच । षटशीतिसहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । यमलोकस्य चाध्वानमन्तरा मानुषस्य च

śrībhagavānuvāca / ṣaṭaśītisahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ / yamalokasya cādhvānamantarā mānuṣasya ca

2.33.3

ध्मातताम्रमिवातप्तो ज्वलद्दुर्गो महापथः । तत्र गच्छन्ति पापिष्ठा मानवा मूढचेतसः

dhmātatāmramivātapto jvaladdurgo mahāpathaḥ / tatra gacchanti pāpiṣṭhā mānavā mūḍhacetasaḥ

2.33.4

कण्टकाश्च सुतीक्ष्णा वै विविधा घोरदर्शनाः । तैस्तुवालुक्षितिर्व्याप्ता हुताशश्च तथोल्बणः

kaṇṭakāśca sutīkṣṇā vai vividhā ghoradarśanāḥ / taistuvālukṣitirvyāptā hutāśaśca tatholbaṇaḥ

2.33.5

वृक्षच्छाया न तत्रास्ति यत्र विश्रमते नरः । गृहीतः कालपाशैश्च कृतैः कर्मभिरुल्बणैः

vṛkṣacchāyā na tatrāsti yatra viśramate naraḥ / gṛhītaḥ kālapāśaiśca kṛtaiḥ karmabhirulbaṇaiḥ

2.33.6

तस्मिन् मार्गे न चान्नाद्यं येन प्राणान् प्रपोषयेत् । न जलं दृश्यते तत्र तृषा येन विलीयते

tasmin mārge na cānnādyaṃ yena prāṇān prapoṣayet / na jalaṃ dṛśyate tatra tṛṣā yena vilīyate

2.33.7

क्षुधया पीडितो याति तृष्णया च महापथे । शीतेन कम्पते क्वापि यममार्गे ऽतिदुर्गमे

kṣudhayā pīḍito yāti tṛṣṇayā ca mahāpathe / śītena kampate kvāpi yamamārge 'tidurgame

2.33.8

यद्यस्य यादृशं पापं स पन्थास्तस्य तादृशः । सुदीनाः कृपणा मूढा दुः खैर्व्याप्तास्तरन्ति तम्

yadyasya yādṛśaṃ pāpaṃ sa panthāstasya tādṛśaḥ / sudīnāḥ kṛpaṇā mūḍhā duḥ khairvyāptāstaranti tam

2.33.9

रुदन्ति दारुणं केचित् केचिद्द्रोहं वदन्ति च । आत्मकर्मकृतैर्देषैः पच्यमाना मुहुर्मुहुः

rudanti dāruṇaṃ kecit keciddrohaṃ vadanti ca / ātmakarmakṛtairdeṣaiḥ pacyamānā muhurmuhuḥ

2.33.10

ईदृग्विधः स वै पन्था विज्ञेयो दारुणः खग । वितृष्णा ये नरा लोके सुखं तस्मिन् व्रजन्ति ते

īdṛgvidhaḥ sa vai panthā vijñeyo dāruṇaḥ khaga / vitṛṣṇā ye narā loke sukhaṃ tasmin vrajanti te

2.33.11

यानियानि च दानानि दत्तानि भुवि मानवैः । तानितान्युपतिष्ठन्ति यमलोके पुरः पथि

yāniyāni ca dānāni dattāni bhuvi mānavaiḥ / tānitānyupatiṣṭhanti yamaloke puraḥ pathi

2.33.12

पापिनो नोपतिष्ठन्ति दाहश्राद्धजलाञ्जलि । भ्रमन्ति वायुभूतास्ते ये क्षुद्राः पापकर्मिणः

pāpino nopatiṣṭhanti dāhaśrāddhajalāñjali / bhramanti vāyubhūtāste ye kṣudrāḥ pāpakarmiṇaḥ

2.33.13

ईदृशं वर्त्म तद्रौद्रं कथितं तव सुव्रत । पुनश्च कथयिष्यामि यममार्गस्य या स्थितिः

īdṛśaṃ vartma tadraudraṃ kathitaṃ tava suvrata / punaśca kathayiṣyāmi yamamārgasya yā sthitiḥ

2.33.14

याम्यनैरृतयोर्मध्ये पुरं वैवस्वतस्य तु । सर्वं वज्रमयं दिव्यमभेद्यं तत् सुरासुरैः

yāmyanairṛtayormadhye puraṃ vaivasvatasya tu / sarvaṃ vajramayaṃ divyamabhedyaṃ tat surāsuraiḥ

2.33.15

चतुरश्रं चतुर्द्वारं सप्तप्राकारतोरणम् । स्वयं तिष्ठति वै यस्यां यमो दूतैः समन्वितः

caturaśraṃ caturdvāraṃ saptaprākāratoraṇam / svayaṃ tiṣṭhati vai yasyāṃ yamo dūtaiḥ samanvitaḥ

2.33.16

योजनानां सहस्रं वै प्रमाणेन तदुच्यते । सर्वरत्नमयं दिव्यं विद्युज्ज्वालार्कतैजसम्

yojanānāṃ sahasraṃ vai pramāṇena taducyate / sarvaratnamayaṃ divyaṃ vidyujjvālārkataijasam

2.33.17

तद्गुहं धर्मराजस्य विस्तीर्णं काञ्चनप्रभम् । योजनानां पञ्चशतप्रमाणेन समुच्छ्रितम्

tadguhaṃ dharmarājasya vistīrṇaṃ kāñcanaprabham / yojanānāṃ pañcaśatapramāṇena samucchritam

2.33.18

वृतं स्तम्भसहस्रैस्तु वैदूर्यमणिमण्डितम् । मुक्ताजालगवाक्षं च पताकाशतभूषितम्

vṛtaṃ stambhasahasraistu vaidūryamaṇimaṇḍitam / muktājālagavākṣaṃ ca patākāśatabhūṣitam

2.33.19

घण्टाशतनिनादाढ्यं तोरणानां शतैर्वृतम् । एवमादिभिरन्यैश्च भूषणैर्भूषितं सदा

ghaṇṭāśataninādāḍhyaṃ toraṇānāṃ śatairvṛtam / evamādibhiranyaiśca bhūṣaṇairbhūṣitaṃ sadā

2.33.20

तत्रस्थो भगवान् धर्म आसने तु समे शुभे । दशयो जनविस्तीर्णे नीलजीमूतसन्निभे

tatrastho bhagavān dharma āsane tu same śubhe / daśayo janavistīrṇe nīlajīmūtasannibhe

2.33.21

धर्मज्ञो धर्मशीलश्च धर्मयुक्तो हितो यमः । भयदः पापयुक्तानां धार्मिकाणां सुखप्रदः

dharmajño dharmaśīlaśca dharmayukto hito yamaḥ / bhayadaḥ pāpayuktānāṃ dhārmikāṇāṃ sukhapradaḥ

2.33.22

मन्दमारु तसंयोगैरुत्सवैर्विविधैस्तथा । व्याख्यानैर्विविधैर्युक्तः शङ्खवादित्रनिः स्वनैः

mandamāru tasaṃyogairutsavairvividhaistathā / vyākhyānairvividhairyuktaḥ śaṅkhavāditraniḥ svanaiḥ

2.33.23

पुरमध्यप्रवेशे तु चित्रगुप्तस्य वै गृहम् । पञ्चविंशतिसंख्यानां योजनानां सुविस्तरम्

puramadhyapraveśe tu citraguptasya vai gṛham / pañcaviṃśatisaṃkhyānāṃ yojanānāṃ suvistaram

2.33.24

दशोच्छ्रितं महादिव्यं लोहप्राकारवोष्टितम् । प्रतोलीशतसंचारं पतताकाशतशोभितम्

daśocchritaṃ mahādivyaṃ lohaprākāravoṣṭitam / pratolīśatasaṃcāraṃ patatākāśataśobhitam

2.33.25

दीपिकाशतसङ्कीर्णं गीतध्वनिसमाकुलम् । विचित्रचित्रकुशलैश्चित्रगुप्तस्य वै गृहम्

dīpikāśatasaṅkīrṇaṃ gītadhvanisamākulam / vicitracitrakuśalaiścitraguptasya vai gṛham

2.33.26

मणिमुक्तामये दिव्ये आसने परमाद्भुते । तत्रस्थो गणयत्यायुर्मानुषेष्वितरेषु च

maṇimuktāmaye divye āsane paramādbhute / tatrastho gaṇayatyāyurmānuṣeṣvitareṣu ca

2.33.27

न मुह्यति कदाचित् स सुकृते दुष्कृते ऽपि वा । यद्येनोपार्जितं यावत् तावद्वै वेत्ति तस्य तत्

na muhyati kadācit sa sukṛte duṣkṛte 'pi vā / yadyenopārjitaṃ yāvat tāvadvai vetti tasya tat

2.33.28

दशाष्टदोषरहितं कृत कर्म लिखत्यसौ । चित्रगुप्तालयात् आच्यां ज्वरस्यास्ति महागृहम्

daśāṣṭadoṣarahitaṃ kṛta karma likhatyasau / citraguptālayāt ācyāṃ jvarasyāsti mahāgṛham

2.33.29

दक्षिणे चापि शूलस्य लताविस्फोटकस्य च । पश्चिमे काल पाशस्य अजीर्णस्यारुचेस्तथा

dakṣiṇe cāpi śūlasya latāvisphoṭakasya ca / paścime kāla pāśasya ajīrṇasyārucestathā

2.33.30

मध्यपीठोत्तरे ज्ञेयो तथा चान्या विषचिका । ऐशन्यां वै शिरो ऽर्तिश्च आग्नेय्याञ्चैव मृकता

madhyapīṭhottare jñeyo tathā cānyā viṣacikā / aiśanyāṃ vai śiro 'rtiśca āgneyyāñcaiva mṛkatā

2.33.31

अतिसारश्च नैरृत्यां वायव्यां दाहसंज्ञकः । एभिः परिवृतो नित्यं चित्रगुप्तः स तिष्ठति

atisāraśca nairṛtyāṃ vāyavyāṃ dāhasaṃjñakaḥ / ebhiḥ parivṛto nityaṃ citraguptaḥ sa tiṣṭhati

2.33.32

यत् कर्म कुरुते कश्चित्तत् सर्वं विलखत्यसौ । धर्मराजगृहद्वारि दूतास्तार्क्ष्य तथा निशि । तिष्ठन्ति पापकर्माणः पच्यमाना नराधमाः

yat karma kurute kaścittat sarvaṃ vilakhatyasau / dharmarājagṛhadvāri dūtāstārkṣya tathā niśi / tiṣṭhanti pāpakarmāṇaḥ pacyamānā narādhamāḥ

2.33.33

यमदूतैर्महापाशैर्हन्यमानाश्च मुद्गरैः । वध्यन्ते विविधैः पापैः पूर्वकर्मकृतैर्नराः

yamadūtairmahāpāśairhanyamānāśca mudgaraiḥ / vadhyante vividhaiḥ pāpaiḥ pūrvakarmakṛtairnarāḥ

2.33.34

नानाप्रहारणाग्रैश्च नानायन्त्रैस्तथा परे । छिद्यन्ते पापकर्माणः क्रकचैः काष्ठवद्द्विधा

nānāprahāraṇāgraiśca nānāyantraistathā pare / chidyante pāpakarmāṇaḥ krakacaiḥ kāṣṭhavaddvidhā

2.33.35

अन्ये ज्वलद्भिरङ्गारैर्वेष्टिताः परितो भृशम् । पूर्वकर्मविपाकेन ध्मायन्ते लोहपिण्डवत्

anye jvaladbhiraṅgārairveṣṭitāḥ parito bhṛśam / pūrvakarmavipākena dhmāyante lohapiṇḍavat

2.33.36

क्षिप्त्वान्ये च धरापृष्ठे कुठारेणावकर्तिताः । क्रन्दमानाश्च दृश्यन्ते पूर्वकर्मविपाकतः

kṣiptvānye ca dharāpṛṣṭhe kuṭhāreṇāvakartitāḥ / krandamānāśca dṛśyante pūrvakarmavipākataḥ

2.33.37

केचिद्गुडमयैः पाकैस्तैलपाकैस्तथा परे । पीड्यन्ते यमदूतैश्च पापिष्ठाः सुभृशं नराः

kecidguḍamayaiḥ pākaistailapākaistathā pare / pīḍyante yamadūtaiśca pāpiṣṭhāḥ subhṛśaṃ narāḥ

2.33.38

क्षणाह्नि प्रार्थयन्त्यन्ये देहिदेहीति कोटिशः । यमलोके मया दृष्टा ममस्वं भक्षितं त्वया

kṣaṇāhni prārthayantyanye dehidehīti koṭiśaḥ / yamaloke mayā dṛṣṭā mamasvaṃ bhakṣitaṃ tvayā

2.33.39

इत्येवं बहुशस्तार्क्ष्य नरकाः पापिनां स्मृताः । कर्मभिर्बहुभिः प्रोक्तैः सर्वशास्त्रेषु भाषितैः । दानोपकारं वक्ष्यामि यथा तत्र सुखं भवेत्

ityevaṃ bahuśastārkṣya narakāḥ pāpināṃ smṛtāḥ / karmabhirbahubhiḥ proktaiḥ sarvaśāstreṣu bhāṣitaiḥ / dānopakāraṃ vakṣyāmi yathā tatra sukhaṃ bhavet

2.33.40