प्रेतखण्ड — Adhyaya 35

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे और्ध्वदेहिकादिनिरूपणं नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३५ तर्क्ष्य उवाच । अपरं मम सन्देहं कथयस्व जनार्दन । पुरुषस्य च कस्यापि मता पञ्चत्वमागता

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde aurdhvadehikādinirūpaṇaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 35 tarkṣya uvāca / aparaṃ mama sandehaṃ kathayasva janārdana / puruṣasya ca kasyāpi matā pañcatvamāgatā

2.35.1

पितामही जीवति च तथा च प्रपितामही । वृद्धप्रपितामही तद्वन्मातृसक्तः पिता तथा

pitāmahī jīvati ca tathā ca prapitāmahī / vṛddhaprapitāmahī tadvanmātṛsaktaḥ pitā tathā

2.35.2

प्रमातामहश्च तथा वृद्धप्रमातामहस्तथा । केन सा मेल्यते माता एतत् कथय मे प्रभो

pramātāmahaśca tathā vṛddhapramātāmahastathā / kena sā melyate mātā etat kathaya me prabho

2.35.3

श्रीकृष्ण उवाच । पुनरुक्तं प्रवक्ष्यामि सपिण्डीकरणं खग । उमा लक्ष्मीश्च सावित्रीत्यताभिर्मेलयेद्ध्रुवम्

śrīkṛṣṇa uvāca / punaruktaṃ pravakṣyāmi sapiṇḍīkaraṇaṃ khaga / umā lakṣmīśca sāvitrītyatābhirmelayeddhruvam

2.35.4

त्रयः पिण्डभुजो ज्ञेयास्त्यजाकाश्च त्रयः स्मृताः । त्रयः पिण्डानुलेपाश्च दशमः पङ्क्तिसंन्निधः

trayaḥ piṇḍabhujo jñeyāstyajākāśca trayaḥ smṛtāḥ / trayaḥ piṇḍānulepāśca daśamaḥ paṅktisaṃnnidhaḥ

2.35.5

इत्येते पुरुषाः ख्याताः पितृमातृकुलेषु च । तारयेद्यजमानस्तु दश पूर्वान् दशावरान्

ityete puruṣāḥ khyātāḥ pitṛmātṛkuleṣu ca / tārayedyajamānastu daśa pūrvān daśāvarān

2.35.6

सपिण्डः स भवेदादौ सपिण्डीकरणे कृते । अन्त्यस्तु त्याजको ज्ञेयो यो वृद्धप्रपितामहः

sapiṇḍaḥ sa bhavedādau sapiṇḍīkaraṇe kṛte / antyastu tyājako jñeyo yo vṛddhaprapitāmahaḥ

2.35.7

अन्तिमस्त्याजको ज्ञेयो लेपकः प्रथमो भवेत् । लेपकस्त्वन्तिमो यस्तु स भवेत् पङ्क्तिसन्निधः

antimastyājako jñeyo lepakaḥ prathamo bhavet / lepakastvantimo yastu sa bhavet paṅktisannidhaḥ

2.35.8

यजमानो भवेदेको दश पृर्त्वे दशावरे । इत्येते पितरो ज्ञेया एकविंशति संख्यकाः

yajamāno bhavedeko daśa pṛrtve daśāvare / ityete pitaro jñeyā ekaviṃśati saṃkhyakāḥ

2.35.9

विधिना कुरुते यस्तु संसारे श्राद्धमुत्तमम् । जायते ऽत्र न सन्देहः शृणु तस्यापि यत् फलम्

vidhinā kurute yastu saṃsāre śrāddhamuttamam / jāyate 'tra na sandehaḥ śṛṇu tasyāpi yat phalam

2.35.10

पिता ददाति पुत्त्रान् वै विच्छिन्नसन्ततिः खग । होमदाता भवेत्सोपि यस्तस्य प्रपितामहः

pitā dadāti puttrān vai vicchinnasantatiḥ khaga / homadātā bhavetsopi yastasya prapitāmahaḥ

2.35.11

कृते श्राद्धे गुणा ह्येते पितॄणां तपेणे स्मृताः । दद्याद्विपुलमन्नाद्यं वृद्धस्तु प्रपितामहः

kṛte śrāddhe guṇā hyete pitṝṇāṃ tapeṇe smṛtāḥ / dadyādvipulamannādyaṃ vṛddhastu prapitāmahaḥ

2.35.12

यस्य पुंसश्च मर्त्ये वै विच्छिन्ना सन्ततिः खग । स वसेन्नरके घोरे पङ्के मग्नः करी यथा

yasya puṃsaśca martye vai vicchinnā santatiḥ khaga / sa vasennarake ghore paṅke magnaḥ karī yathā

2.35.13

योन्यन्तरेषु जायते यत्र वृक्षसरीसृपाः । न सन्ततिं विना सो ऽत्र मुच्यते नरकाद्ध्रुवम्

yonyantareṣu jāyate yatra vṛkṣasarīsṛpāḥ / na santatiṃ vinā so 'tra mucyate narakāddhruvam

2.35.14

आचार्यस्तस्य शिष्यो वा यो दूरे ऽपि हि गात्रेजः । नारायणबलिं कुर्यात् तस्याद्देशेन भक्तितः

ācāryastasya śiṣyo vā yo dūre 'pi hi gātrejaḥ / nārāyaṇabaliṃ kuryāt tasyāddeśena bhaktitaḥ

2.35.15

विशुद्धः सर्वपापेभ्यो मुक्तः स नरकाद्ध्रुवम् । निवसेन्नाकलोके च नात्र कार्या विचारणा

viśuddhaḥ sarvapāpebhyo muktaḥ sa narakāddhruvam / nivasennākaloke ca nātra kāryā vicāraṇā

2.35.16

आदौ कृत्वा धनिष्ठाञ्च एतन्नक्षत्रपञ्चकम् । रेवत्यन्तं सदा दूष्यमशुभं सर्वदा भवेत्

ādau kṛtvā dhaniṣṭhāñca etannakṣatrapañcakam / revatyantaṃ sadā dūṣyamaśubhaṃ sarvadā bhavet

2.35.17

दाह (बलि) स्तत्र न कर्तव्यो विप्रदिसर्वजातिषु । दीयते न जलं तत्र अशुभं जायते ध्रुवम् । लोकयात्रा न कर्तव्या दुः खार्तः स्वजनो यदि

dāha (bali) statra na kartavyo vipradisarvajātiṣu / dīyate na jalaṃ tatra aśubhaṃ jāyate dhruvam / lokayātrā na kartavyā duḥ khārtaḥ svajano yadi

2.35.18

पञ्चकानन्तरं तस्य कर्तव्यं सर्वमन्यथा । पुत्राणां गोत्रिणां तस्य सन्तापो ऽप्युपजायते

pañcakānantaraṃ tasya kartavyaṃ sarvamanyathā / putrāṇāṃ gotriṇāṃ tasya santāpo 'pyupajāyate

2.35.19

गृहे हानिर्भवेत्तस्य ऋक्षेष्वेषु मृतश्च यः । अथवा ऋक्षमध्ये ऽपि दाहस्तस्य विधीयते

gṛhe hānirbhavettasya ṛkṣeṣveṣu mṛtaśca yaḥ / athavā ṛkṣamadhye 'pi dāhastasya vidhīyate

2.35.20

क्रियते मानुषाणान्तु सद्य आहुतिकारणात् । सद्याहुतिकरं पुण्यं तीर्थे तद्दाह उत्तमः

kriyate mānuṣāṇāntu sadya āhutikāraṇāt / sadyāhutikaraṃ puṇyaṃ tīrthe taddāha uttamaḥ

2.35.21

विप्रैर्नियमतः कार्यः समन्त्रो विधिपूर्वकः । शवस्य च समीपे तु क्षिप्यन्ते पुत्तलास्ततः

viprairniyamataḥ kāryaḥ samantro vidhipūrvakaḥ / śavasya ca samīpe tu kṣipyante puttalāstataḥ

2.35.22

दर्भमयाश्च चत्वारो विप्रा मन्त्राभिमन्त्रिताः । ततो दाहः प्रकर्तव्यः तैश्च पुत्तलकैः सह

darbhamayāśca catvāro viprā mantrābhimantritāḥ / tato dāhaḥ prakartavyaḥ taiśca puttalakaiḥ saha

2.35.23

सूतकान्ते ततः पुत्रः कुर्याच्छान्तिकमुत्तमम्

sūtakānte tataḥ putraḥ kuryācchāntikamuttamam

2.35.24

पञ्चकेषु मृतो यो ऽसौ न गतिं लभते नरः । तिलान् गाश्च सुवर्णं च तमुद्दिश्य घृतं ददेत्

pañcakeṣu mṛto yo 'sau na gatiṃ labhate naraḥ / tilān gāśca suvarṇaṃ ca tamuddiśya ghṛtaṃ dadet

2.35.25

विप्राणां दीयते दानं सर्वोपद्रवनाशनम् । सूतकान्ते च सत्पुत्रैः स प्रेतो लभते गतिम्

viprāṇāṃ dīyate dānaṃ sarvopadravanāśanam / sūtakānte ca satputraiḥ sa preto labhate gatim

2.35.26

भाजनोपानहौ च्छत्रं हेममुद्राच वाससी । दक्षिणा दीयते विप्र सर्वपातकमोचनी

bhājanopānahau cchatraṃ hemamudrāca vāsasī / dakṣiṇā dīyate vipra sarvapātakamocanī

2.35.27

बालवृद्धातुराणाञ्च मृतानां पञ्चकेषु हि । विधानं यो न कुर्वीत विघ्नस्तस्य प्रजायते

bālavṛddhāturāṇāñca mṛtānāṃ pañcakeṣu hi / vidhānaṃ yo na kurvīta vighnastasya prajāyate

2.35.28

अष्टादशैव वस्तूनि प्रेतश्राद्धे विवर्जयेत् । आशिषो द्विगुणान् दर्भान् प्रणवान् नैकपिण्डताम्

aṣṭādaśaiva vastūni pretaśrāddhe vivarjayet / āśiṣo dviguṇān darbhān praṇavān naikapiṇḍatām

2.35.29

अग्नौकरणमुच्छिष्टं श्राद्धं वै वैश्वदैविकम् । विकिरं च स्वधाकारं पितृशब्दं न चोच्चरेत्

agnaukaraṇamucchiṣṭaṃ śrāddhaṃ vai vaiśvadaivikam / vikiraṃ ca svadhākāraṃ pitṛśabdaṃ na coccaret

2.35.30

अनुशब्दं न कुर्वीत नावाहनमथोल्मुकम् । आसीमान्तं न कुर्वीत प्रदक्षिणविसर्जनम्

anuśabdaṃ na kurvīta nāvāhanamatholmukam / āsīmāntaṃ na kurvīta pradakṣiṇavisarjanam

2.35.31

न कुर्यात् तिलहोमञ्च द्विजः पूर्णाहुतिं तथा । न कुर्याद्वैश्वदेवं चेत्कर्ता गच्छत्यधोगतिम्

na kuryāt tilahomañca dvijaḥ pūrṇāhutiṃ tathā / na kuryādvaiśvadevaṃ cetkartā gacchatyadhogatim

2.35.32

मलिनश्राद्धसंज्ञानं पूर्वषोडशकं तथा । स्थाने द्वारे चार्धमार्गे चितायां शवहस्तके

malinaśrāddhasaṃjñānaṃ pūrvaṣoḍaśakaṃ tathā / sthāne dvāre cārdhamārge citāyāṃ śavahastake

2.35.33

श्मशानवासिभूतेभ्यः पञ्चमं प्रतिवेश्यकम् । षष्ठं सञ्चयने प्रोक्तं दश पिण्डा दशाहिकाः । श्राद्धषोडषकञ्चैतत् प्रथमं परिकीर्तितम्

śmaśānavāsibhūtebhyaḥ pañcamaṃ prativeśyakam / ṣaṣṭhaṃ sañcayane proktaṃ daśa piṇḍā daśāhikāḥ / śrāddhaṣoḍaṣakañcaitat prathamaṃ parikīrtitam

2.35.34

अन्यच्च षोडशं मध्ये द्वितीयं तार्क्ष्य मे शृणु । कर्तव्यानीह विधिना श्राद्धान्येकादशैव तु

anyacca ṣoḍaśaṃ madhye dvitīyaṃ tārkṣya me śṛṇu / kartavyānīha vidhinā śrāddhānyekādaśaiva tu

2.35.35

ब्रह्मविष्णुशिवाद्यञ्च तथान्यच्छ्राद्धपञ्चकम् । एवं षोडशकं प्राहुरेतत् तत्त्वविदो जनाः

brahmaviṣṇuśivādyañca tathānyacchrāddhapañcakam / evaṃ ṣoḍaśakaṃ prāhuretat tattvavido janāḥ

2.35.36

द्वादश प्रतिमास्यानि श्राद्धमेकादशे तथा । त्रिपक्षसम्भवञ्चैव द्वे रिक्ते खग षोडश

dvādaśa pratimāsyāni śrāddhamekādaśe tathā / tripakṣasambhavañcaiva dve rikte khaga ṣoḍaśa

2.35.37

आद्यं शवविशुद्ध्यर्थं कृत्वान्यच्च त्रिषोडशम् । पितृपाङ्क्तिविशुद्ध्यर्थं शताद्धैंन तु योजयेत्

ādyaṃ śavaviśuddhyarthaṃ kṛtvānyacca triṣoḍaśam / pitṛpāṅktiviśuddhyarthaṃ śatāddhaiṃna tu yojayet

2.35.38

शतार्धेन विहीनो यो मिलितः पङ्क्तिभाङ्न हि । चत्वारिंशत् तथैवाष्टश्राद्धं प्रेतत्वनाशनम्

śatārdhena vihīno yo militaḥ paṅktibhāṅna hi / catvāriṃśat tathaivāṣṭaśrāddhaṃ pretatvanāśanam

2.35.39

सकृदूनशतार्धेन सम्भवेत् पङ्क्तिसन्निधः । मेलनीयः शतार्धेन सन्धिः श्राद्धेन तत्त्वतः

sakṛdūnaśatārdhena sambhavet paṅktisannidhaḥ / melanīyaḥ śatārdhena sandhiḥ śrāddhena tattvataḥ

2.35.40

(अथ शवाविधिः) । शवस्य शिबिकायां करचरणबन्धनं तत्र कर्तव्यम् । एवं चेन्न विधानं विधीयते तत्पिशाचपरिभवनम्

(atha śavāvidhiḥ) / śavasya śibikāyāṃ karacaraṇabandhanaṃ tatra kartavyam / evaṃ cenna vidhānaṃ vidhīyate tatpiśācaparibhavanam

2.35.41

संजायते रजन्याञ्च शवनिर्गमने राष्ट्रं भयशून्यम् । शवं न मुञ्चेत मुच्यते चेत् दुः स्पर्शाद्दुर्गतिर्भवेत्

saṃjāyate rajanyāñca śavanirgamane rāṣṭraṃ bhayaśūnyam / śavaṃ na muñceta mucyate cet duḥ sparśāddurgatirbhavet

2.35.42

ग्राममध्ये स्थिते प्रेते श्रुते भुङ्क्ते यदृच्छया । तदन्नं मांसवज्ज्ञेयं तत्तोयं रुधिरोपमम्

grāmamadhye sthite prete śrute bhuṅkte yadṛcchayā / tadannaṃ māṃsavajjñeyaṃ tattoyaṃ rudhiropamam

2.35.43