प्रेतखण्ड — Adhyaya 36

ताम्बूलं दन्तकाष्ठञ्च भोजनं ऋतुसेवनम् । ग्राममध्ये स्थिते प्रेते वर्जयेत् पिण्डपातनम् ॥ गर्प्_२,३५।४२ ॥ (३५।४४) स्नानं दानं जपो होमस्तर्पणं सुरपूजनम् । ग्राममध्ये स्थिते प्रेते शुद्ध्यर्थं ज्ञातिधर्मतः ॥ गर्प्_२,३५।४३ ॥ (३५।४५) ज्ञातिसम्बन्धिनामेवं व्यवहारः खगेश्वर । विलुप्य ज्ञातिधर्मञ्च प्रेतपापेन लिप्यते ॥ गर्प्_२,३५।४४ ॥ (३५।४६) इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीदृ धदृप्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे सपिण्डनशवविध्योर्निरूपणं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३६ तार्क्ष्यौवाच । कस्मादनशनं पुण्यमक्षय्यगतिदायकम् । स्वगृहन्तु परित्यज्य तीर्थे वै म्रियते यदि

tāmbūlaṃ dantakāṣṭhañca bhojanaṃ ṛtusevanam / grāmamadhye sthite prete varjayet piṇḍapātanam // garp_2,35.42 // (35.44) snānaṃ dānaṃ japo homastarpaṇaṃ surapūjanam / grāmamadhye sthite prete śuddhyarthaṃ jñātidharmataḥ // garp_2,35.43 // (35.45) jñātisambandhināmevaṃ vyavahāraḥ khageśvara / vilupya jñātidharmañca pretapāpena lipyate // garp_2,35.44 // (35.46) iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīdṛ dhadṛpretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde sapiṇḍanaśavavidhyornirūpaṇaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 36 tārkṣyauvāca / kasmādanaśanaṃ puṇyamakṣayyagatidāyakam / svagṛhantu parityajya tīrthe vai mriyate yadi

2.36.1

अप्राप्य तीर्थं म्रियते गृहे वा मृत्यु मागतः । बूत्वा कुटीचरो यस्तु स कां गतिमवाप्नुयात्

aprāpya tīrthaṃ mriyate gṛhe vā mṛtyu māgataḥ / būtvā kuṭīcaro yastu sa kāṃ gatimavāpnuyāt

2.36.2

संन्यासं कुरुते यस्तु तीर्थे वापि गृहे ऽपि वा । कथं तस्य प्रकर्तव्यमप्राप्तनिधने ऽपि वा

saṃnyāsaṃ kurute yastu tīrthe vāpi gṛhe 'pi vā / kathaṃ tasya prakartavyamaprāptanidhane 'pi vā

2.36.3

नियमे चेत् कृते देव चित्तभङ्गो हि जायते । केन तस्य भवेत् सिद्धिः कृतेनाप्यकृतेन वा

niyame cet kṛte deva cittabhaṅgo hi jāyate / kena tasya bhavet siddhiḥ kṛtenāpyakṛtena vā

2.36.4

श्रीकृष्ण उवाच । कृत्वा निरशनं यो वै मृत्युमाप्नोति को ऽपि चेत् । मानुपीं तनुमुत्सृज्य मम तुल्यो विराजते

śrīkṛṣṇa uvāca / kṛtvā niraśanaṃ yo vai mṛtyumāpnoti ko 'pi cet / mānupīṃ tanumutsṛjya mama tulyo virājate

2.36.5

यावन्त्यहानि जीवेत् व्रते निरशने कृते । क्रतुभिस्तानि तुल्यानि समग्रवदक्षिणैः

yāvantyahāni jīvet vrate niraśane kṛte / kratubhistāni tulyāni samagravadakṣiṇaiḥ

2.36.6

तीर्थे गृहे वा संन्यासं नीत्वा चेन्म्रियते यदि । प्रत्यहं लभते सो ऽपि पूर्वोक्तं द्विगुणं फलम्

tīrthe gṛhe vā saṃnyāsaṃ nītvā cenmriyate yadi / pratyahaṃ labhate so 'pi pūrvoktaṃ dviguṇaṃ phalam

2.36.7

महारोगोपपत्तौ च गृहीते ऽनशने कृते । पुनर्न जायते रोगो देववद्धि विराजते

mahārogopapattau ca gṛhīte 'naśane kṛte / punarna jāyate rogo devavaddhi virājate

2.36.8

य आतुरः सन् सन्न्यासं गृह्णाति यदि मानवः । पुनर्न जायते भूमौ संसारे दुः खसागरे

ya āturaḥ san sannyāsaṃ gṛhṇāti yadi mānavaḥ / punarna jāyate bhūmau saṃsāre duḥ khasāgare

2.36.9

अहन्यहनि दातव्यं ब्राह्मणानाञ्च भोजनम् । तिलपात्रं यथाशक्ति दीपदानं सुरार्चनम्

ahanyahani dātavyaṃ brāhmaṇānāñca bhojanam / tilapātraṃ yathāśakti dīpadānaṃ surārcanam

2.36.10

एवं वृत्तस्य दह्यन्ते पापान्युच्चावचानि च । मृतो मुक्तिमवाप्नोति यथा सर्वे महर्षयः

evaṃ vṛttasya dahyante pāpānyuccāvacāni ca / mṛto muktimavāpnoti yathā sarve maharṣayaḥ

2.36.11

तस्मादनशनं नॄणां वैकुण्ठपददायकम् । तस्मात् स्वस्थे चोत्तरे वा साधयेन्मोक्षलक्षणम्

tasmādanaśanaṃ nṝṇāṃ vaikuṇṭhapadadāyakam / tasmāt svasthe cottare vā sādhayenmokṣalakṣaṇam

2.36.12

पुत्त्रद्रव्यादि सन्त्यज्य तीर्थं व्रजति यो नरः । ब्रह्माद्या देवतास्तस्य भवेयुस्तुष्टिपुष्टिदाः

puttradravyādi santyajya tīrthaṃ vrajati yo naraḥ / brahmādyā devatāstasya bhaveyustuṣṭipuṣṭidāḥ

2.36.13

यस्तीर्थसंमुखो भूत्वा व्रते ह्यनशने कृते । चेन्म्रियेतान्तराले ऽपि ऋषीणां मण्डले वसेत्

yastīrthasaṃmukho bhūtvā vrate hyanaśane kṛte / cenmriyetāntarāle 'pi ṛṣīṇāṃ maṇḍale vaset

2.36.14

व्रतं निरशन कृत्वा स्वगृहे ऽपि मृतो यदि । स्वकुलानि परित्यज्य एकाकी विचरेद्दिवि

vrataṃ niraśana kṛtvā svagṛhe 'pi mṛto yadi / svakulāni parityajya ekākī vicareddivi

2.36.15

अन्नञ्चैव तथा तोयं परित्यज्य नरो यदि । पीतमत्पादतोयश्च न पुनर्जायते क्षितौ

annañcaiva tathā toyaṃ parityajya naro yadi / pītamatpādatoyaśca na punarjāyate kṣitau

2.36.16

कृत्त्यासीनन्तत्तीर्थगतं रक्षन्ति वनदेवताः । यमदूता विशेषेण न याम्यास्तस्य पार्श्वगाः

kṛttyāsīnantattīrthagataṃ rakṣanti vanadevatāḥ / yamadūtā viśeṣeṇa na yāmyāstasya pārśvagāḥ

2.36.17

तीर्थसेवी नरो यस्तु सर्वकिल्बिषवर्जितः । तत्र म्रियते दह्येत तत्तीर्थफलभाग्भवेत्

tīrthasevī naro yastu sarvakilbiṣavarjitaḥ / tatra mriyate dahyeta tattīrthaphalabhāgbhavet

2.36.18

सेविते ऽपि सदा तथि ह्यन्यत्र म्रियते यदि । शुभे देशे कुले धीमान् स भवेद्वेदविद्द्विजः

sevite 'pi sadā tathi hyanyatra mriyate yadi / śubhe deśe kule dhīmān sa bhavedvedaviddvijaḥ

2.36.19

कृत्वा निरशनं तार्क्ष्य पुनर्जीवति मानवः । ब्राह्मणान् स समाहूय सर्वस्वं यत् परित्यजेत्

kṛtvā niraśanaṃ tārkṣya punarjīvati mānavaḥ / brāhmaṇān sa samāhūya sarvasvaṃ yat parityajet

2.36.20

चान्द्रायणं चरेत् कृत्स्नमनुज्ञातश्च तैर्द्विजैः । अनृतं न वदेत् पश्चाद्धर्ममेव समाचरेत्

cāndrāyaṇaṃ caret kṛtsnamanujñātaśca tairdvijaiḥ / anṛtaṃ na vadet paścāddharmameva samācaret

2.36.21

तीर्थे गत्वा च यः को ऽपि पुनरायाति वै गृहम् । अनुज्ञातः स वै विप्रैः प्रायश्चित्तमथाचरेत्

tīrthe gatvā ca yaḥ ko 'pi punarāyāti vai gṛham / anujñātaḥ sa vai vipraiḥ prāyaścittamathācaret

2.36.22

दत्त्वा वा स्वर्णदानानि गो-मही-गज-वाजिनः । तीर्थं यदि लभेद् यस्तु मृत्युकाले स भाग्यवान्

dattvā vā svarṇadānāni go-mahī-gaja-vājinaḥ / tīrthaṃ yadi labhed yastu mṛtyukāle sa bhāgyavān

2.36.23

गृहात् प्रचलितस्तीर्थं मरणे समुपस्थिते । पदेपदे तु गोदानं यदि हिंसा न जायते

gṛhāt pracalitastīrthaṃ maraṇe samupasthite / padepade tu godānaṃ yadi hiṃsā na jāyate

2.36.24

गृहे तु यत् कृतं पापं तीर्थस्नानेन शुध्यति । कुरुते तत्र पापञ्चेद्वज्रलेपसमं हि तत्

gṛhe tu yat kṛtaṃ pāpaṃ tīrthasnānena śudhyati / kurute tatra pāpañcedvajralepasamaṃ hi tat

2.36.25

क्लिश्येत् स नात्र सन्देहो यावच्चन्द्रार्कतारकम् । तत्र दत्तानि दानानि जायन्ते चाक्षयाणि वै

kliśyet sa nātra sandeho yāvaccandrārkatārakam / tatra dattāni dānāni jāyante cākṣayāṇi vai

2.36.26

आतुरे सति दातव्यं निर्धनैरपि मानवैः । गावस्तिला हिरण्यञ्च सप्तधान्यं विशेषतः

āture sati dātavyaṃ nirdhanairapi mānavaiḥ / gāvastilā hiraṇyañca saptadhānyaṃ viśeṣataḥ

2.36.27

दानवन्तं नरं दृष्ट्वा हृष्टाः सर्वे दिवौकसः । ऋषिभिः सह धर्मण चित्रगुप्तेन सर्वदा

dānavantaṃ naraṃ dṛṣṭvā hṛṣṭāḥ sarve divaukasaḥ / ṛṣibhiḥ saha dharmaṇa citraguptena sarvadā

2.36.28

आत्मायत्तं धनं यावत् तावद्विप्रे समर्पयेत् । पराधीनं मृते सर्वं कृपया कः प्रदास्यति

ātmāyattaṃ dhanaṃ yāvat tāvadvipre samarpayet / parādhīnaṃ mṛte sarvaṃ kṛpayā kaḥ pradāsyati

2.36.29

पित्रुद्देशेन यः पुत्त्रैर्धनं विप्रकरे ऽर्पितम् । आत्मानं सधनं तेन चक्रे पुत्रप्रपौत्रकैः

pitruddeśena yaḥ puttrairdhanaṃ viprakare 'rpitam / ātmānaṃ sadhanaṃ tena cakre putraprapautrakaiḥ

2.36.30

पितुः शतगुणं दत्तं सहस्रं मातुरुच्यते । भगिन्या शतसाहस्रं सोदर्ये दत्तमक्षयम्

pituḥ śataguṇaṃ dattaṃ sahasraṃ māturucyate / bhaginyā śatasāhasraṃ sodarye dattamakṣayam

2.36.31

यदि लोभान्न यच्छन्ति प्रमादान्मोहतो ऽपि वा । मृताः शोचन्ति ते सर्वे कदर्याः पापिनस्त्विति

yadi lobhānna yacchanti pramādānmohato 'pi vā / mṛtāḥ śocanti te sarve kadaryāḥ pāpinastviti

2.36.32

अतिक्लेशेन लब्धस्य प्रकृत्या चञ्चलस्य च । गतिरेकैव वित्तस्य दानमन्या विपत्तयः

atikleśena labdhasya prakṛtyā cañcalasya ca / gatirekaiva vittasya dānamanyā vipattayaḥ

2.36.33

मृत्युः शरीगोप्तारं वसुरक्षं वसुन्धरा । दुश्चारिणीव हसति स्वपतिं पुत्रवत्सलम्

mṛtyuḥ śarīgoptāraṃ vasurakṣaṃ vasundharā / duścāriṇīva hasati svapatiṃ putravatsalam

2.36.34

उदासे धार्मिकः सौम्यः प्राप्यापि विपुलं धनम् । तृणवन्मन्यते तार्क्ष्य आत्मानं वित्तमप्यथ

udāse dhārmikaḥ saumyaḥ prāpyāpi vipulaṃ dhanam / tṛṇavanmanyate tārkṣya ātmānaṃ vittamapyatha

2.36.35

न चैवोपद्रवास्तस्य मोहजालो न चैव हि । मृत्युकाले न च भयं यमदूतसमुद्भवम्

na caivopadravāstasya mohajālo na caiva hi / mṛtyukāle na ca bhayaṃ yamadūtasamudbhavam

2.36.36

समाः सहस्राणि च सप्त वै जले दशैकमग्नौ पवने च षोडश । महाहवे पष्टिरशीतिर्गोगृहे अनाशके काश्यप चाक्षया गतिः

samāḥ sahasrāṇi ca sapta vai jale daśaikamagnau pavane ca ṣoḍaśa / mahāhave paṣṭiraśītirgogṛhe anāśake kāśyapa cākṣayā gatiḥ

2.36.37