प्रेतखण्ड — Adhyaya 38

इति श्रीगारुडे महापुराणे द्वितीयांशे प्रेतकल्पे धर्मकाण्डे सोदकुम्भश्राद्धनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३८ तार्क्ष्य उवाच । दानतीर्थार्थितं मोक्षं स्वर्गञ्च वद मे प्रभो । केन मोक्षमवाप्नोति केन स्वर्गे वसेच्चिरम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe dvitīyāṃśe pretakalpe dharmakāṇḍe sodakumbhaśrāddhanirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 38 tārkṣya uvāca / dānatīrthārthitaṃ mokṣaṃ svargañca vada me prabho / kena mokṣamavāpnoti kena svarge vasecciram

2.38.1

केन गच्छति तेजस्तु स्वर्लोकात् सत्यलोकतः । मानुष्यं केन लभते नरकेशु निमज्जति

kena gacchati tejastu svarlokāt satyalokataḥ / mānuṣyaṃ kena labhate narakeśu nimajjati

2.38.2

एतन्मे वदनिश्चित्य भक्तानां मोक्षदायक । ब्रूहि कस्मिन् मृते स्वर्गे पुनर्जन्म न विद्यते

etanme vadaniścitya bhaktānāṃ mokṣadāyaka / brūhi kasmin mṛte svarge punarjanma na vidyate

2.38.3

श्रीविष्णुरुवाच । मानुष्यं भारते वर्षे त्रयोदशसु जातिषु

śrīviṣṇuruvāca / mānuṣyaṃ bhārate varṣe trayodaśasu jātiṣu

2.38.4

तत् प्राप्य म्रियते क्षेत्रे पुनर्जन्म न विद्यते । अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची अवन्तिका

tat prāpya mriyate kṣetre punarjanma na vidyate / ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī avantikā

2.38.5

पुरी द्वारवती ज्ञेया सप्तैता मोक्षदायिकाः । सन्न्यस्तमिति यो ब्रुयात् प्राणैः कण्ठगतैरपि

purī dvāravatī jñeyā saptaitā mokṣadāyikāḥ / sannyastamiti yo bruyāt prāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi

2.38.6

मृतो विष्णुपुरं याति न पुनर्जायते क्षितौ । सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम्

mṛto viṣṇupuraṃ yāti na punarjāyate kṣitau / sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam

2.38.7

बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति । कृष्णकृष्णेति कृष्णेति यो मां स्मरति नित्यशः

baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati / kṛṣṇakṛṣṇeti kṛṣṇeti yo māṃ smarati nityaśaḥ

2.38.8

जल भित्त्वा यथा पद्मं नरकादुद्धराम्यहम् । शालग्रामजिला यत्र यत्र द्वारवती शिला

jala bhittvā yathā padmaṃ narakāduddharāmyaham / śālagrāmajilā yatra yatra dvāravatī śilā

2.38.9

उभयोः सङ्गमो यत्र मुक्तिस्तत्र न संशयः । शालग्रामशिला यत्र पापदोषक्षयावहा

ubhayoḥ saṅgamo yatra muktistatra na saṃśayaḥ / śālagrāmaśilā yatra pāpadoṣakṣayāvahā

2.38.10

तत्सन्निधानमरणान्मुक्तिर्जन्तोः सुनिश्चता । रोपणात् पालनात् सेकाद्ध्यानस्पर्शनकीर्तनात् । तुलसी दहते पापं नृणां जन्मार्जितं खग

tatsannidhānamaraṇānmuktirjantoḥ suniścatā / ropaṇāt pālanāt sekāddhyānasparśanakīrtanāt / tulasī dahate pāpaṃ nṛṇāṃ janmārjitaṃ khaga

2.38.11

ज्ञानहृदे सत्यजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नातो मानसे तीर्थे न स लिप्येत पातकैः

jñānahṛde satyajale rāgadveṣamalāpahe / yaḥ snāto mānase tīrthe na sa lipyeta pātakaiḥ

2.38.12

न काष्ठे विद्यते देवो न शिलायां कदाचन । भावे हि विद्यते देवस्तस्माद्भावं समाचरेत्

na kāṣṭhe vidyate devo na śilāyāṃ kadācana / bhāve hi vidyate devastasmādbhāvaṃ samācaret

2.38.13

प्रातः प्रातः प्रपश्यन्ति नर्मदां मत्स्यघातिनः । न ते शिवपुरीं यान्ति चित्तवृत्तिर्गरीयसी

prātaḥ prātaḥ prapaśyanti narmadāṃ matsyaghātinaḥ / na te śivapurīṃ yānti cittavṛttirgarīyasī

2.38.14

यादृक् चित्तप्रतीतिः स्यात् तादृक् कर्मफलं नृणाम् । परलोकगतिस्तादृक सूचीसूत्रविचारवत्

yādṛk cittapratītiḥ syāt tādṛk karmaphalaṃ nṛṇām / paralokagatistādṛka sūcīsūtravicāravat

2.38.15

ब्राह्मणार्थे गवार्थे च स्त्रीणां बलवधेषु च । प्राणत्यागपरो यस्तु स वै मोक्षमवाप्नुयात्

brāhmaṇārthe gavārthe ca strīṇāṃ balavadheṣu ca / prāṇatyāgaparo yastu sa vai mokṣamavāpnuyāt

2.38.16

अनाशके मृतौ यस्तु स वै मोक्षमवाप्नुयात् । अनाशके मृतो यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः

anāśake mṛtau yastu sa vai mokṣamavāpnuyāt / anāśake mṛto yastu sa muktaḥ sarvabandhanaiḥ

2.38.17

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यस्ततो मोक्षमवाप्नुयात् । एते वै मोक्षमार्गाश्च स्वर्गमार्गास्तथैव च

dattvā dānāni viprebhyastato mokṣamavāpnuyāt / ete vai mokṣamārgāśca svargamārgāstathaiva ca

2.38.18

गोग्रहे देशविध्वंसे मरणं रणतीर्थयोः । उत्तमाधममध्यस्य बाध्यमानस्य देहिनः । आत्मानं तत्र सन्त्यज्य स्वर्गवासं लभेच्चिरम्

gograhe deśavidhvaṃse maraṇaṃ raṇatīrthayoḥ / uttamādhamamadhyasya bādhyamānasya dehinaḥ / ātmānaṃ tatra santyajya svargavāsaṃ labhecciram

2.38.19

जीवितं मरणञ्चैव द्वयं शिक्षेत पण्डितः । जीवितं दानभोगाभ्यां मरणं रणतीर्थयोः

jīvitaṃ maraṇañcaiva dvayaṃ śikṣeta paṇḍitaḥ / jīvitaṃ dānabhogābhyāṃ maraṇaṃ raṇatīrthayoḥ

2.38.20

हरिक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे भृगुक्षेत्रे तथैव च । प्रभासे श्रीस्थले चैव अर्बुदे च त्रिपुष्करे

harikṣetre kurukṣetre bhṛgukṣetre tathaiva ca / prabhāse śrīsthale caiva arbude ca tripuṣkare

2.38.21

भूतेश्वरे मृतो यस्तु स्वर्गे वसति मानवः । ब्रह्मणो दिवसं यावत् ततः पतति भूतले

bhūteśvare mṛto yastu svarge vasati mānavaḥ / brahmaṇo divasaṃ yāvat tataḥ patati bhūtale

2.38.22

वर्षवृत्तिन्तु यो दद्याद्ब्राह्मणे दोषवर्जिते । सर्वं कलं स मुद्धृत्य स्वर्गलोके महीयते

varṣavṛttintu yo dadyādbrāhmaṇe doṣavarjite / sarvaṃ kalaṃ sa muddhṛtya svargaloke mahīyate

2.38.23

कन्यां विवाहयेद्यस्तु ब्राह्मणं वेदपारगम् । इन्द्रलोके वसेत् सो ऽपि स्वकुलैः परिवेष्टितः

kanyāṃ vivāhayedyastu brāhmaṇaṃ vedapāragam / indraloke vaset so 'pi svakulaiḥ pariveṣṭitaḥ

2.38.24

महादानानि दत्वा च नरस्तत्फलमामुयात्

mahādānāni datvā ca narastatphalamāmuyāt

2.38.25

वापी कूपतडागानामारामसुरसद्मनाम् । जीर्णोद्धारं प्रकुर्वाणः पूर्वकर्तुः फलं लभेत् । जीर्णोद्धारेण वा तेषां तत् पुण्यं द्विगुणं भवेत्

vāpī kūpataḍāgānāmārāmasurasadmanām / jīrṇoddhāraṃ prakurvāṇaḥ pūrvakartuḥ phalaṃ labhet / jīrṇoddhāreṇa vā teṣāṃ tat puṇyaṃ dviguṇaṃ bhavet

2.38.26

शीतवा तातपहरमपि पर्णकुटीरकम् । कृत्वा विप्राय विदुषे प्रददाति कुटुम्बिने

śītavā tātapaharamapi parṇakuṭīrakam / kṛtvā viprāya viduṣe pradadāti kuṭumbine

2.38.27

तिस्रः कोट्योर्धकोटी च नरः स्वर्गे महीयते

tisraḥ koṭyordhakoṭī ca naraḥ svarge mahīyate

2.38.28

या स्त्री सवर्णा संशुबा मृतं पतिमनुव्रजेत् । सा मृता स्वर्गमाप्नोति वर्षाणां रोमसंख्यता

yā strī savarṇā saṃśubā mṛtaṃ patimanuvrajet / sā mṛtā svargamāpnoti varṣāṇāṃ romasaṃkhyatā

2.38.29

पुत्रपौत्रादिकं त्यक्त्वा स्वपतिं यानुगच्छति । स्वर्गं लभेतां तौ चोभौ दिव्यस्त्रीभिरलङ्कृतौ

putrapautrādikaṃ tyaktvā svapatiṃ yānugacchati / svargaṃ labhetāṃ tau cobhau divyastrībhiralaṅkṛtau

2.38.30

कृत्वा पापान्यनेकानि भर्तृद्रोहमतिः सदा । प्रक्षालयति सर्वाणि या स्वं पतिमनुव्रजेत्

kṛtvā pāpānyanekāni bhartṛdrohamatiḥ sadā / prakṣālayati sarvāṇi yā svaṃ patimanuvrajet

2.38.31

महापापसमाचारो भर्ता चेद्दुष्कृती भवेत् । तस्याप्यनुव्रता नारी नारायेत् सर्वकिल्बिषम्

mahāpāpasamācāro bhartā cedduṣkṛtī bhavet / tasyāpyanuvratā nārī nārāyet sarvakilbiṣam

2.38.32

ग्रासमात्रं नियमतो नित्यदानं करोति यः । चतुश्चामरसंयुक्तविमानेनाधिगच्छति

grāsamātraṃ niyamato nityadānaṃ karoti yaḥ / catuścāmarasaṃyuktavimānenādhigacchati

2.38.33

यत् कृतं हि मनुष्येण पापमामरणान्तिकम् । तत् सर्वं नाशमायाति वर्षवृत्तिप्रदानतः

yat kṛtaṃ hi manuṣyeṇa pāpamāmaraṇāntikam / tat sarvaṃ nāśamāyāti varṣavṛttipradānataḥ

2.38.34

भूतं भव्यं बविष्यञ्च पापं जन्मत्रयार्जितम् । पक्षालयति तत् सर्वं विप्रकन्योपनायनात्

bhūtaṃ bhavyaṃ baviṣyañca pāpaṃ janmatrayārjitam / pakṣālayati tat sarvaṃ viprakanyopanāyanāt

2.38.35

दशकूपसमा वापि दशवापीसमं सरः । सरो भिर्दशभिस्तुल्या या प्रपा निर्जले वने

daśakūpasamā vāpi daśavāpīsamaṃ saraḥ / saro bhirdaśabhistulyā yā prapā nirjale vane

2.38.36

या वापी निर्जले देशे यद्दानं निर्धने द्विजे । प्राणिनां यो दयां धत्ते स भवेन्नाकनायकः

yā vāpī nirjale deśe yaddānaṃ nirdhane dvije / prāṇināṃ yo dayāṃ dhatte sa bhavennākanāyakaḥ

2.38.37

एवमादिभिरन्यैश्च सुकृतैः स्वर्गभाग्भवेत् । स तत् सर्वं फलं प्राप्य प्रतिष्ठां परमां लभेत्

evamādibhiranyaiśca sukṛtaiḥ svargabhāgbhavet / sa tat sarvaṃ phalaṃ prāpya pratiṣṭhāṃ paramāṃ labhet

2.38.38

फल्गु कार्यं परित्यज्य सततं धर्मवान् भवेत् । दानं दमो दया चेति सारमेतत् त्रयं भुवि

phalgu kāryaṃ parityajya satataṃ dharmavān bhavet / dānaṃ damo dayā ceti sārametat trayaṃ bhuvi

2.38.39

दानं साधोर्दरिद्रस्य शून्यलिङ्गस्य पूजनम् । अनाथप्रेतसंस्कारः कोटियज्ञफलप्रदः

dānaṃ sādhordaridrasya śūnyaliṅgasya pūjanam / anāthapretasaṃskāraḥ koṭiyajñaphalapradaḥ

2.38.40