प्रेतखण्ड — Adhyaya 47

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे जीवस्य शुभाशुभगतिनिरूपणं नाम षट्चत्वारिंशोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४७ गरुड उवाच । भगवन्देवदेवेश कृपया परया वद । दानं दानस्य माहात्म्यं वैतरण्याः प्रमाणकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe jīvasya śubhāśubhagatinirūpaṇaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 47 garuḍa uvāca / bhagavandevadeveśa kṛpayā parayā vada / dānaṃ dānasya māhātmyaṃ vaitaraṇyāḥ pramāṇakam

2.47.1

श्रीकृष्ण उवाच । या सा वैतरणी नाम यममार्गे महासरित् । अगाधा दुस्तरा पापैर्दृष्टमात्रा भयावहा

śrīkṛṣṇa uvāca / yā sā vaitaraṇī nāma yamamārge mahāsarit / agādhā dustarā pāpairdṛṣṭamātrā bhayāvahā

2.47.2

पूयशोणिततोयाढ्या मांसकर्दमसकुंला । पापिनञ्चागतान्दृष्ट्वा नानाभयसमावृता

pūyaśoṇitatoyāḍhyā māṃsakardamasakuṃlā / pāpinañcāgatāndṛṣṭvā nānābhayasamāvṛtā

2.47.3

क्वाथ्यते सत्वरं तोयं पात्रमध्ये घृतं यथा । क्रिमिभिः सङ्कुलं पूयं वज्रतुण्डैः समावृतम्

kvāthyate satvaraṃ toyaṃ pātramadhye ghṛtaṃ yathā / krimibhiḥ saṅkulaṃ pūyaṃ vajratuṇḍaiḥ samāvṛtam

2.47.4

शिशुमारैश्च मकरैर्वज्रकर्तरिकायुतैः । अन्यैश्च जलजीवैश्च हिंसकैर्मांसभेदिभिः

śiśumāraiśca makarairvajrakartarikāyutaiḥ / anyaiśca jalajīvaiśca hiṃsakairmāṃsabhedibhiḥ

2.47.5

उद्यान्ति द्वादशादित्याः प्रलयान्ते तथा हि ते । तपन्ति तत्र वै मर्त्याः क्रन्द मानास्तु पापिनः

udyānti dvādaśādityāḥ pralayānte tathā hi te / tapanti tatra vai martyāḥ kranda mānāstu pāpinaḥ

2.47.6

हा भ्रातः पुत्र तातेति प्रलपन्ति मुहुर्मुहुः । विचरन्ति निमज्जन्ति ग्लानिं गच्छन्ति जन्तवः

hā bhrātaḥ putra tāteti pralapanti muhurmuhuḥ / vicaranti nimajjanti glāniṃ gacchanti jantavaḥ

2.47.7

चतुर्विधैः प्राणिगणैर्दृष्टा व्याप्ता महानदी । तरन्ति गोप्रदानेन त्वन्यथा च पतन्ति ते

caturvidhaiḥ prāṇigaṇairdṛṣṭā vyāptā mahānadī / taranti gopradānena tvanyathā ca patanti te

2.47.8

मां नरा ये ऽवमन्यन्ते चाचार्यं गुरुमेव च । वृद्धानन्यांश्चापि मूढास्तेषां वासस्तु तत्र वै

māṃ narā ye 'vamanyante cācāryaṃ gurumeva ca / vṛddhānanyāṃścāpi mūḍhāsteṣāṃ vāsastu tatra vai

2.47.9

पतिव्रतां साधुशीलामूढां धर्मेषु निश्चलाम् । परित्यजन्ति ये मूढास्तेषां वासस्तु सन्ततम्

pativratāṃ sādhuśīlāmūḍhāṃ dharmeṣu niścalām / parityajanti ye mūḍhāsteṣāṃ vāsastu santatam

2.47.10

विश्वासप्रतिपन्नानां स्वामिमित्रतपस्विनाम् । स्त्रीबालविकलादीनां वधं कृत्वा पतन्ति हि । पच्यन्ते तत्र मध्ये तु क्रन्दमानास्तु पापिनः

viśvāsapratipannānāṃ svāmimitratapasvinām / strībālavikalādīnāṃ vadhaṃ kṛtvā patanti hi / pacyante tatra madhye tu krandamānāstu pāpinaḥ

2.47.11

शान्तं बुभुक्षितं विप्रंयो विघ्नायोपसर्पति । क्रिमिभिर्भक्ष्यते तत्र यावदाभूतसंप्लवम्

śāntaṃ bubhukṣitaṃ vipraṃyo vighnāyopasarpati / krimibhirbhakṣyate tatra yāvadābhūtasaṃplavam

2.47.12

ब्राह्मणाय प्रतीश्रुत्य यमार्थं न ददाति तम् । आहूय नास्ति यो ब्रूयात्तस्य वासस्तु तत्र वै

brāhmaṇāya pratīśrutya yamārthaṃ na dadāti tam / āhūya nāsti yo brūyāttasya vāsastu tatra vai

2.47.13

अग्निदो गरदश्चैव कूटसाक्षी च मद्यपः । यज्ञविध्वंसकश्चैव राज्ञीगामी च पैशुनः

agnido garadaścaiva kūṭasākṣī ca madyapaḥ / yajñavidhvaṃsakaścaiva rājñīgāmī ca paiśunaḥ

2.47.14

कथाभङ्गकरश्चैव स्वयन्दत्ता पहारकः । क्षेत्रसेतुविभेदी च परदारप्रधर्षकः

kathābhaṅgakaraścaiva svayandattā pahārakaḥ / kṣetrasetuvibhedī ca paradārapradharṣakaḥ

2.47.15

ब्राह्मणो रसविक्रेता तथा यो वृषलीपतिः । गोधनस्य तृषार्तस्य वाप्या भेदं करोति यः

brāhmaṇo rasavikretā tathā yo vṛṣalīpatiḥ / godhanasya tṛṣārtasya vāpyā bhedaṃ karoti yaḥ

2.47.16

कन्याविदूषकश्चैव दानं दत्त्वानुतापकः । शूबद्रस्तु कपिलापायी ब्राह्मणो मांसभोजनः

kanyāvidūṣakaścaiva dānaṃ dattvānutāpakaḥ / śūbadrastu kapilāpāyī brāhmaṇo māṃsabhojanaḥ

2.47.17

एते वसन्ति सततं मा विचारं कृथाः क्वचित् । कृपणो नास्तिकः क्षुद्रः स तस्यां निवसेत्खग

ete vasanti satataṃ mā vicāraṃ kṛthāḥ kvacit / kṛpaṇo nāstikaḥ kṣudraḥ sa tasyāṃ nivasetkhaga

2.47.18

सदामर्षो सदा क्रोधी निजवाक्यप्रमाणकृत् । परोक्त्युच्छेदको नित्यं वैतरण्या वसेच्चिरम्

sadāmarṣo sadā krodhī nijavākyapramāṇakṛt / paroktyucchedako nityaṃ vaitaraṇyā vasecciram

2.47.19

यस्त्वहङ्कारवान्पापी स्वविकत्थनकारकः । कृतघ्नो गर्भसन्तापी वैतरण्यां स मज्जति

yastvahaṅkāravānpāpī svavikatthanakārakaḥ / kṛtaghno garbhasantāpī vaitaraṇyāṃ sa majjati

2.47.20

कदापि भाग्ययोगेन तरणेच्छा भवेद्यदि । सानुकूला भवेद्येन तदाकर्णय काश्यप

kadāpi bhāgyayogena taraṇecchā bhavedyadi / sānukūlā bhavedyena tadākarṇaya kāśyapa

2.47.21

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनोदये । चन्द्रसूर्योपरागे वा संक्रान्तौ दर्शवासरे

ayane viṣuve puṇye vyatīpāte dinodaye / candrasūryoparāge vā saṃkrāntau darśavāsare

2.47.22

अन्येषु पुण्यकालेषु दीयते दानमुत्तमम् । यदा तदा भवेद्वापि श्राद्धा दानं प्रति ध्रुवम्

anyeṣu puṇyakāleṣu dīyate dānamuttamam / yadā tadā bhavedvāpi śrāddhā dānaṃ prati dhruvam

2.47.23

तदैब दानकालः स्याद्यतः सम्पत्तिरस्थिरा । अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः

tadaiba dānakālaḥ syādyataḥ sampattirasthirā / anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ

2.47.24

नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसंगहः । कृष्णां वा पाटलां वापि कुर्याद्वैतरणीं शुभाम्

nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṃgahaḥ / kṛṣṇāṃ vā pāṭalāṃ vāpi kuryādvaitaraṇīṃ śubhām

2.47.25

स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां कांस्यपात्रोपदोहनीम् । कृष्णवस्त्रयुगाच्छन्नां सप्तधान्यसमन्विताम्

svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ kāṃsyapātropadohanīm / kṛṣṇavastrayugācchannāṃ saptadhānyasamanvitām

2.47.26

कार्पासद्रोणशिखरे आसीनं ताम्रभाजने । यमं हैमं प्रकुर्वीत लोहदण्डसमन्वितम् । इक्षुदण्डमयं बद्ध्वा प्लवं सुदृढबन्धनैः

kārpāsadroṇaśikhare āsīnaṃ tāmrabhājane / yamaṃ haimaṃ prakurvīta lohadaṇḍasamanvitam / ikṣudaṇḍamayaṃ baddhvā plavaṃ sudṛḍhabandhanaiḥ

2.47.27

उडुपोपरि तां धेनुं सूर्यदेहसमुद्भवाम् । कृत्वा प्रकल्पयेद्विप्रश्छत्रोपानहसंयुतम्

uḍupopari tāṃ dhenuṃ sūryadehasamudbhavām / kṛtvā prakalpayedvipraśchatropānahasaṃyutam

2.47.28

अङ्गुलीयकवासांसि ब्राह्मणाय निवेदयेत् । इममुच्चारयेन्मन्त्रं संगृह्य सजलान्कुशान्

aṅgulīyakavāsāṃsi brāhmaṇāya nivedayet / imamuccārayenmantraṃ saṃgṛhya sajalānkuśān

2.47.29

यमद्वारे महाघोरे श्रुत्वा वैतरणीं तदीम् । तर्तुकामो ददाम्येनां तुभ्यं वैतरणीं नमः

yamadvāre mahāghore śrutvā vaitaraṇīṃ tadīm / tartukāmo dadāmyenāṃ tubhyaṃ vaitaraṇīṃ namaḥ

2.47.30

गावो मे अग्रतः सन्तु गावो मे सन्तु पार्श्वतः । गावो मे हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम्

gāvo me agrataḥ santu gāvo me santu pārśvataḥ / gāvo me hṛdaye santu gavāṃ madhye vasāmyaham

2.47.31

विष्णुरूप द्विजश्रेष्ठ मामुद्धर महीसुर । सदक्षिणा मया दत्ता तुभ्यं वैतरणीनमः

viṣṇurūpa dvijaśreṣṭha māmuddhara mahīsura / sadakṣiṇā mayā dattā tubhyaṃ vaitaraṇīnamaḥ

2.47.32

धर्मराजञ्च सर्वेशं वैतरण्याख्यधेनुकाम् । सर्वं प्रदक्षिणीकृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्

dharmarājañca sarveśaṃ vaitaraṇyākhyadhenukām / sarvaṃ pradakṣiṇīkṛtya brāhmaṇāya nivedayet

2.47.33

पुच्छं संगृह्य धेन्वाश्च अग्रे कृत्वा तु वै व्दिजम् । धेनुके त्वं प्रतीक्षस्व यमद्वारे महाभये

pucchaṃ saṃgṛhya dhenvāśca agre kṛtvā tu vai vdijam / dhenuke tvaṃ pratīkṣasva yamadvāre mahābhaye

2.47.34

उत्तारणाय देवेशि वैतरण्ये नमो ऽस्तु ते । अनुव्रजेत्तु गच्छन्तं सर्वं तस्य गृहं नयेत्

uttāraṇāya deveśi vaitaraṇye namo 'stu te / anuvrajettu gacchantaṃ sarvaṃ tasya gṛhaṃ nayet

2.47.35

एवं कृते वैनतेय सा सरित्सुतरा भवेत् । सर्वान्कामानवाप्नोति यो दद्याद्भुवि मानवः

evaṃ kṛte vainateya sā saritsutarā bhavet / sarvānkāmānavāpnoti yo dadyādbhuvi mānavaḥ

2.47.36

सुकृतस्य प्रभावेण सुखञ्चेह परत्र च । स्वस्थे सहस्रगुणितमातुरे शतसंमितम्

sukṛtasya prabhāveṇa sukhañceha paratra ca / svasthe sahasraguṇitamāture śatasaṃmitam

2.47.37

मृतस्यैव तु यद्दानं परोक्षे तत्समं स्मृतम् । स्वहस्तेन ततो देयं मृते कः कस्य दास्यती

mṛtasyaiva tu yaddānaṃ parokṣe tatsamaṃ smṛtam / svahastena tato deyaṃ mṛte kaḥ kasya dāsyatī

2.47.38

दानधर्मविहीनानां कृपणैर्जीवेतक्षितैः । अस्थिरेण शरीरेण स्थिरं कर्म समाचरेत्

dānadharmavihīnānāṃ kṛpaṇairjīvetakṣitaiḥ / asthireṇa śarīreṇa sthiraṃ karma samācaret

2.47.39

अवश्यमेव यास्यन्ति प्राणाः प्राघुणि (घूर्णि) का इव

avaśyameva yāsyanti prāṇāḥ prāghuṇi (ghūrṇi) kā iva

2.47.40

इतीदमुक्तं तव पक्षिराज विडम्बनं जन्तुगणस्य सर्वम् । प्रेतस्य मोक्षाय तदौद्ध्वन्दैहिकं हिताय लोकस्य चरेच्छुभाय तु

itīdamuktaṃ tava pakṣirāja viḍambanaṃ jantugaṇasya sarvam / pretasya mokṣāya tadauddhvandaihikaṃ hitāya lokasya carecchubhāya tu

2.47.41

सूत उवाच । एवं विप्राः समाद्दिष्टो विष्णुना प्रभविष्णुना । गरुड प्रेतचरितं श्रुत्वा सन्तुष्टिमागतः

sūta uvāca / evaṃ viprāḥ samāddiṣṭo viṣṇunā prabhaviṣṇunā / garuḍa pretacaritaṃ śrutvā santuṣṭimāgataḥ

2.47.42

व्रततीर्थादिकं सर्वं पुनः पप्रच्छ केशवम् । ध्यात्वा मनसि सर्वेशं सर्वकारणकारणम्

vratatīrthādikaṃ sarvaṃ punaḥ papraccha keśavam / dhyātvā manasi sarveśaṃ sarvakāraṇakāraṇam

2.47.43

ऋषयः सर्वमेवैतज्जन्तूनां प्रभवादिकम् । मरणं जन्म च तथा प्रेतत्वञ्चौर्ध्वदैहिकम्

ṛṣayaḥ sarvamevaitajjantūnāṃ prabhavādikam / maraṇaṃ janma ca tathā pretatvañcaurdhvadaihikam

2.47.44

मया प्रोक्तं वै मुक्त्यै निदानं चैव सर्वशः । लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः । येषामिन्दीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः

mayā proktaṃ vai muktyai nidānaṃ caiva sarvaśaḥ / lābhasteṣāṃ jayasteṣāṃ kutasteṣāṃ parājayaḥ / yeṣāmindīvaraśyāmo hṛdayastho janārdanaḥ

2.47.45

धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् । क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुराः

dharmo jayati nādharmaḥ satyaṃ jayati nānṛtam / kṣamā jayati na krodho viṣṇurjayati nāsurāḥ

2.47.46

विष्णुर्माता पिता विष्णुर्विष्णुः स्वजनबान्धवाः । येषामेव स्थिरा बुद्धिर्न तेषां दुर्गतिर्भवेत्

viṣṇurmātā pitā viṣṇurviṣṇuḥ svajanabāndhavāḥ / yeṣāmeva sthirā buddhirna teṣāṃ durgatirbhavet

2.47.47

मङ्गलं भगवान्विष्णुर्मङ्गलं गरुडध्वजः । मङ्गलं पुण्डरीकाक्षो मङ्गलायतनं हरिः

maṅgalaṃ bhagavānviṣṇurmaṅgalaṃ garuḍadhvajaḥ / maṅgalaṃ puṇḍarīkākṣo maṅgalāyatanaṃ hariḥ

2.47.48

हरिर्भागीरथी विप्रा विप्रा भागीरथी हरिः । भागीरथी हरिर्विप्राः सारमेतज्जगत्त्रये

harirbhāgīrathī viprā viprā bhāgīrathī hariḥ / bhāgīrathī harirviprāḥ sārametajjagattraye

2.47.49

इति सूतमुखोद्गीर्णां सर्वशास्त्रार्थमण्डिताम् । वैष्णविं वाक्सुधां पीत्वा ऋषयस्तुष्टिमाययुः

iti sūtamukhodgīrṇāṃ sarvaśāstrārthamaṇḍitām / vaiṣṇaviṃ vāksudhāṃ pītvā ṛṣayastuṣṭimāyayuḥ

2.47.50

प्रशशंसुस्तथान्योन्यं सूतं सर्वार्थदर्शिनम् । प्रहर्षमतुलं प्रापुर्मुनयः शौनकादयः

praśaśaṃsustathānyonyaṃ sūtaṃ sarvārthadarśinam / praharṣamatulaṃ prāpurmunayaḥ śaunakādayaḥ

2.47.51

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोपि वा । यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरं शुचिः

apavitraḥ pavitro vā sarvāvasthāṃ gatopi vā / yaḥ smaretpuṇḍarīkākṣaṃ sa bāhyābhyantaraṃ śuciḥ

2.47.52