प्रेतखण्ड — Adhyaya 46

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे प्रत्याब्दिकादिश्राद्धनिरूपणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ४६ तार्क्ष्य उवाच । सुकृतस्य प्रभावेण स्वर्गो नानाविधो नणाम् । भोगाः सौख्याति रूपञ्च बलं बुद्धैः पराक्रमः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde pratyābdikādiśrāddhanirūpaṇaṃ nāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 46 tārkṣya uvāca / sukṛtasya prabhāveṇa svargo nānāvidho naṇām / bhogāḥ saukhyāti rūpañca balaṃ buddhaiḥ parākramaḥ

2.46.1

सत्यं पुण्यवतां देव जायते ऽत्र परत्र च । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं वेदवाक्यं न चान्यथा

satyaṃ puṇyavatāṃ deva jāyate 'tra paratra ca / satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ vedavākyaṃ na cānyathā

2.46.2

धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयाते नानृतम् । क्षमा जयति न क्रोधो विष्णुर्जयति नासुरः

dharmo jayati nādharmaḥ satyaṃ jayāte nānṛtam / kṣamā jayati na krodho viṣṇurjayati nāsuraḥ

2.46.3

तद्वत्सत्यं मया ज्ञातं सुकृताच्छोभनं भवेत् । यतोत्कृष्टतमं पुण्यं तथोत्कृष्टतरोनरः

tadvatsatyaṃ mayā jñātaṃ sukṛtācchobhanaṃ bhavet / yatotkṛṣṭatamaṃ puṇyaṃ tathotkṛṣṭataronaraḥ

2.46.4

एवन्तु श्रोतुमिच्छामि जायन्ते पापिनो यथा । येन कर्मविपाकेन यथा नियमभाग्भवेत्

evantu śrotumicchāmi jāyante pāpino yathā / yena karmavipākena yathā niyamabhāgbhavet

2.46.5

यांयां योनिमवाप्नोति यथारूपश्च जायते । तन्मे वद सुरश्रेष्ठ समासेनापि काङ्क्षितम्

yāṃyāṃ yonimavāpnoti yathārūpaśca jāyate / tanme vada suraśreṣṭha samāsenāpi kāṅkṣitam

2.46.6

श्रीकृष्ण उवाच । शुभाशुभफलैस्तार्क्ष्य भुक्तभोगा नरास्त्विह । जायन्ते लक्षणैर्यैस्तुतानि मे शृणु काश्यप

śrīkṛṣṇa uvāca / śubhāśubhaphalaistārkṣya bhuktabhogā narāstviha / jāyante lakṣaṇairyaistutāni me śṛṇu kāśyapa

2.46.7

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

gururātmavatāṃ śāstā rājā śāstā durātmanām / iha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ

2.46.8

प्रायश्चित्तेष्वचीर्णेषु यमलोका ह्यनेकधा । यातनाभिर्विमुक्ता ये यान्ति ते जीवसन्ततीम्

prāyaścitteṣvacīrṇeṣu yamalokā hyanekadhā / yātanābhirvimuktā ye yānti te jīvasantatīm

2.46.9

गत्वा मानुषभावे तु पापचिह्ना भवन्ति ते । तान्यहं तव चिह्नानि कथयिष्ये खगोत्तम

gatvā mānuṣabhāve tu pāpacihnā bhavanti te / tānyahaṃ tava cihnāni kathayiṣye khagottama

2.46.10

सोढ्वा वै यातनाः सर्वा गत्वा वैवस्वतक्षयम् । निस्तीर्णयातनास्ते तु लोकमायान्ति चिह्निताः

soḍhvā vai yātanāḥ sarvā gatvā vaivasvatakṣayam / nistīrṇayātanāste tu lokamāyānti cihnitāḥ

2.46.11

गद्गदो ऽनतवादी स्यान्मूकश्चैव गवानृते । ब्रह्महा जायते कुष्ठी श्यावदन्तश्च मद्यपः

gadgado 'natavādī syānmūkaścaiva gavānṛte / brahmahā jāyate kuṣṭhī śyāvadantaśca madyapaḥ

2.46.12

कुनखी स्वर्णहरणाद्दुश्चर्मा गुरुतल्पगः । संयोगी हीनयोनिः स्याद्दरिद्रो ऽदत्तदानतः

kunakhī svarṇaharaṇādduścarmā gurutalpagaḥ / saṃyogī hīnayoniḥ syāddaridro 'dattadānataḥ

2.46.13

अयाज्ययाजको याति ग्राहमसूकरतां द्विजः । खरो वै बहुयाजी स्यात्काको निर्मन्त्रभोजनात्

ayājyayājako yāti grāhamasūkaratāṃ dvijaḥ / kharo vai bahuyājī syātkāko nirmantrabhojanāt

2.46.14

अपरीक्षितभोक्तारो व्याघ्राः स्युर्निर्जने वने । बहुतर्जको मार्जरः खद्योतः कक्षदाहकः

aparīkṣitabhoktāro vyāghrāḥ syurnirjane vane / bahutarjako mārjaraḥ khadyotaḥ kakṣadāhakaḥ

2.46.15

पात्रे विद्याप्रदाता यो बलीवर्दो भवेत्तसः । अन्नं पर्युषितं विप्रे प्रददत्कुक्करो भवेत्

pātre vidyāpradātā yo balīvardo bhavettasaḥ / annaṃ paryuṣitaṃ vipre pradadatkukkaro bhavet

2.46.16

मात्सर्यादपि जात्यन्धो जन्मान्धः पुस्तकं हरन् । फलान्याहरतो ऽपत्यं म्रियते नात्र संशयः

mātsaryādapi jātyandho janmāndhaḥ pustakaṃ haran / phalānyāharato 'patyaṃ mriyate nātra saṃśayaḥ

2.46.17

मृतो वानरतां याति तन्मुखो गण्डवान् भवेत् । अदत्त्वा भक्ष्यमश्राति अनपत्यो भवेत्तु सः

mṛto vānaratāṃ yāti tanmukho gaṇḍavān bhavet / adattvā bhakṣyamaśrāti anapatyo bhavettu saḥ

2.46.18

हरन्वस्त्रं भवेद्गोधा गरदः पवनाशनः । प्रवज्यागमनाद्राजन् भवेन्मरुपिशाचकः

haranvastraṃ bhavedgodhā garadaḥ pavanāśanaḥ / pravajyāgamanādrājan bhavenmarupiśācakaḥ

2.46.19

चातको जलहर्ता स्याद्धान्यहर्ता च मूषिकः । अप्राप्तयौवनां सेवन् भवेत्सर्प इति श्रुतिः

cātako jalahartā syāddhānyahartā ca mūṣikaḥ / aprāptayauvanāṃ sevan bhavetsarpa iti śrutiḥ

2.46.20

गुरुदाराभिलाषी च कृकलासो भवेद्ध्रुवम् । जलप्रस्त्रवणं यस्तु भिन्द्यान्मत्स्यो भवेन्नरः

gurudārābhilāṣī ca kṛkalāso bhaveddhruvam / jalaprastravaṇaṃ yastu bhindyānmatsyo bhavennaraḥ

2.46.21

अविक्रेयक्रयाच्चैव बको गृध्रो भवेन्नरः । अयोनिगो वृको हि स्यादुलूकः क्रयवञ्चनात्

avikreyakrayāccaiva bako gṛdhro bhavennaraḥ / ayonigo vṛko hi syādulūkaḥ krayavañcanāt

2.46.22

मृतस्यैकादशाहे तु भुञ्जानश्चाभिजायते । प्रतिश्रुत्य द्विजेभ्योर्ऽथमददज्जम्बुको भवेत्

mṛtasyaikādaśāhe tu bhuñjānaścābhijāyate / pratiśrutya dvijebhyor'thamadadajjambuko bhavet

2.46.23

राज्ञरिं गत्वा भवेद्दंष्ट्री तस्करो विङ्वराहकः । शारिवा फलविक्रेता वृषश्च वृषलीपतिः

rājñariṃ gatvā bhaveddaṃṣṭrī taskaro viṅvarāhakaḥ / śārivā phalavikretā vṛṣaśca vṛṣalīpatiḥ

2.46.24

मार्जरो ऽग्निं पदा स्पृष्ट्वा रोगवान्परमांसभुक् । उदक्यागमनात्षण्डो दुर्गन्धश्च सुगन्धहृत्

mārjaro 'gniṃ padā spṛṣṭvā rogavānparamāṃsabhuk / udakyāgamanātṣaṇḍo durgandhaśca sugandhahṛt

2.46.25

यद्वा तद्वापि पारक्यं स्वल्पं वा हरते बहु । हृत्वा वै योनिमाप्नोति तिरश्चां नात्र संशयः

yadvā tadvāpi pārakyaṃ svalpaṃ vā harate bahu / hṛtvā vai yonimāpnoti tiraścāṃ nātra saṃśayaḥ

2.46.26

एवमादीनि चिह्नानि अन्यान्यपि खगेश्वर । स्वकर्मविततान्येव? दृश्यन्ते यैस्तु मानवैः

evamādīni cihnāni anyānyapi khageśvara / svakarmavitatānyeva? dṛśyante yaistu mānavaiḥ

2.46.27

एवं दुष्कृतकर्मा हि भुक्त्वा च नरकान्क्रमात् । जायते कर्मशेषेण उक्तास्वेतासु योनिषु

evaṃ duṣkṛtakarmā hi bhuktvā ca narakānkramāt / jāyate karmaśeṣeṇa uktāsvetāsu yoniṣu

2.46.28

ततो जन्मशतं मर्त्ये सर्वजन्तुषु काश्यप । जायते नात्र सन्देहः समीभूते शुभाशुभे

tato janmaśataṃ martye sarvajantuṣu kāśyapa / jāyate nātra sandehaḥ samībhūte śubhāśubhe

2.46.29

स्त्रीपुंसयो प्रसङ्गेन निरुद्धे शुक्रसोणिते । समुपेतः पञ्चभूतैर्जायते पाञ्चभौतिकः

strīpuṃsayo prasaṅgena niruddhe śukrasoṇite / samupetaḥ pañcabhūtairjāyate pāñcabhautikaḥ

2.46.30

इन्द्रियाणि मनः प्राणा ज्ञानमायुः सुखं धृतिः । धारणा प्रेरणं दुः खं मिथ्याहङ्कार एव च

indriyāṇi manaḥ prāṇā jñānamāyuḥ sukhaṃ dhṛtiḥ / dhāraṇā preraṇaṃ duḥ khaṃ mithyāhaṅkāra eva ca

2.46.31

प्रयताकृतिवर्णस्तु रागद्वेषौ भवाभवौ । तस्येदमात्मनः सर्वमनादेरादिमिच्छतः

prayatākṛtivarṇastu rāgadveṣau bhavābhavau / tasyedamātmanaḥ sarvamanāderādimicchataḥ

2.46.32

स्वकर्म बद्धस्य तदा गर्भवृद्धिर्भवेदिति । पुरा यथा मया प्रोक्तं तव जन्तोर्हि लक्षणम्

svakarma baddhasya tadā garbhavṛddhirbhavediti / purā yathā mayā proktaṃ tava jantorhi lakṣaṇam

2.46.33

एवं प्रवर्तितं चक्रं भूतग्रामे चतुर्विधे । समुत्पत्तिर्विनाशश्च जायते तार्क्ष्य देहिनाम्

evaṃ pravartitaṃ cakraṃ bhūtagrāme caturvidhe / samutpattirvināśaśca jāyate tārkṣya dehinām

2.46.34

स्वधर्मेणैवोर्ध्वगतिरधर्मेणाप्यधोगतिः । जायते सर्ववर्णानां स्वधर्मचलनात् खग

svadharmeṇaivordhvagatiradharmeṇāpyadhogatiḥ / jāyate sarvavarṇānāṃ svadharmacalanāt khaga

2.46.35

देवत्वे मानुषत्वे च दानभोगादिकाः क्रियाः । या दृश्यन्ते वैनतेय तत्सर्वं कर्मजं फलम्

devatve mānuṣatve ca dānabhogādikāḥ kriyāḥ / yā dṛśyante vainateya tatsarvaṃ karmajaṃ phalam

2.46.36

अकर्मविहिते घोरे कामक्रोधार्जिते ऽशुभे । पतेद्वै नरके भूयो तस्योत्तारो न विद्यते

akarmavihite ghore kāmakrodhārjite 'śubhe / patedvai narake bhūyo tasyottāro na vidyate

2.46.37