प्रेतखण्ड — Adhyaya 8

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे श्रीकृष्णगरुडसंवादे प्रेतकल्पे पञ्चप्रेतोपाख्यानं नाम सप्तमो ऽद्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ८ गरुड उवाच । स्वामिन्कस्याधिकारो ऽत्र सर्व एवौर्ध्वदेहिके । क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ता वदैतत्सर्वमेव मे

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde pretakalpe pañcapretopākhyānaṃ nāma saptamo 'dyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 8 garuḍa uvāca / svāminkasyādhikāro 'tra sarva evaurdhvadehike / kriyāḥ katividhāḥ proktā vadaitatsarvameva me

2.8.1

श्रीकृष्ण उवाच । पुत्रः पौत्रः प्रपौत्रो वा तद्भ्राता भ्रातृसन्ततिः । सपिण्डसन्ततिर्वापि क्रियार्हाः खग ज्ञातयः

śrīkṛṣṇa uvāca / putraḥ pautraḥ prapautro vā tadbhrātā bhrātṛsantatiḥ / sapiṇḍasantatirvāpi kriyārhāḥ khaga jñātayaḥ

2.8.2

तेषामभावे सर्वेषां समानोदकसन्ततिः । कुलद्वये ऽपि चोच्छिन्ने स्त्रीभिः कार्याः क्रियाः खग

teṣāmabhāve sarveṣāṃ samānodakasantatiḥ / kuladvaye 'pi cocchinne strībhiḥ kāryāḥ kriyāḥ khaga

2.8.3

इच्छयोच्छिन्नबन्धश्च कारयेदवनीपतिः । पूर्वाः क्रिया मध्यमाश्च तथा चैवोत्तराः क्रियाः

icchayocchinnabandhaśca kārayedavanīpatiḥ / pūrvāḥ kriyā madhyamāśca tathā caivottarāḥ kriyāḥ

2.8.4

प्रतिसंवत्सरं पक्षिन्नेकोद्दिष्टविधानतः । श्राद्धं तत्र प्रकर्तव्यं फलं तस्य शृणुष्व मे

pratisaṃvatsaraṃ pakṣinnekoddiṣṭavidhānataḥ / śrāddhaṃ tatra prakartavyaṃ phalaṃ tasya śṛṇuṣva me

2.8.5

ब्रह्मेन्द्ररुद्रनासत्यसूर्याग्निवसुमारुतान् । विश्वेदेवान्पितृ गणान्वयांसि मनुजान्पशून्

brahmendrarudranāsatyasūryāgnivasumārutān / viśvedevānpitṛ gaṇānvayāṃsi manujānpaśūn

2.8.6

सरीसृपान्मातृगणान्यच्चान्यद्भूतसंज्ञितम् । श्राद्धं श्रद्धान्वितः कुर्वन्प्रीणयत्यखिलं जगत्

sarīsṛpānmātṛgaṇānyaccānyadbhūtasaṃjñitam / śrāddhaṃ śraddhānvitaḥ kurvanprīṇayatyakhilaṃ jagat

2.8.7

ते तृप्तास्तर्पयन्त्येनं पुत्रदारधनैस्तथा । अधिकारः क्रियाभेदः समासात्ते निरूपितः

te tṛptāstarpayantyenaṃ putradāradhanaistathā / adhikāraḥ kriyābhedaḥ samāsātte nirūpitaḥ

2.8.8

गरुड उवाच । उक्तेष्वेको ऽपि चेन्न स्यादधिकारी सुरोत्तम । कर्तव्यं किं तदा विष्णो पुरुषेण विजानता

garuḍa uvāca / ukteṣveko 'pi cenna syādadhikārī surottama / kartavyaṃ kiṃ tadā viṣṇo puruṣeṇa vijānatā

2.8.9

श्रीकृष्ण उवाच । अधिकारो यदा नास्ति यदि नास्ति च निश्चयः । जीविते सति जीवाय दद्याच्छ्राद्धंस्वयं नरः

śrīkṛṣṇa uvāca / adhikāro yadā nāsti yadi nāsti ca niścayaḥ / jīvite sati jīvāya dadyācchrāddhaṃsvayaṃ naraḥ

2.8.10

कृतोपवासः सुस्नातः कृष्णासङ्गः समाहितः । कर्तारमथ भोक्तारं विष्णुं सर्वेश्वरं यजेत्

kṛtopavāsaḥ susnātaḥ kṛṣṇāsaṅgaḥ samāhitaḥ / kartāramatha bhoktāraṃ viṣṇuṃ sarveśvaraṃ yajet

2.8.11

सदक्षिणाश्च सतिलास्तिस्त्रश्च जलधेनवः । निवेदयेत्पितृभ्यश्च स्वधेति सुसमाहितः

sadakṣiṇāśca satilāstistraśca jaladhenavaḥ / nivedayetpitṛbhyaśca svadheti susamāhitaḥ

2.8.12

अग्नये कव्यवाहनाय स्वधा नम इति स्मरन् । सोमायत्वा पितृमते स्वधा नम इति स्मरन्

agnaye kavyavāhanāya svadhā nama iti smaran / somāyatvā pitṛmate svadhā nama iti smaran

2.8.13

दक्षिणेन तु दद्याच्च तृतीयां दक्षिणायुताम् । यमायाङ्गिरसे चाथ स्वधा नम इति स्मरन्

dakṣiṇena tu dadyācca tṛtīyāṃ dakṣiṇāyutām / yamāyāṅgirase cātha svadhā nama iti smaran

2.8.14

तयोर्मध्ये तु निः क्षिप्य विप्रान्संमन्त्र्य भो जयेत् । प्रथमामुत्तरे न्यस्य द्वितीयां दक्षिणे न्यसेत्

tayormadhye tu niḥ kṣipya viprānsaṃmantrya bho jayet / prathamāmuttare nyasya dvitīyāṃ dakṣiṇe nyaset

2.8.15

मध्ये तृतीयां विन्यस्य पश्चादावाहनादिकम् । आवाहनादिना पूर्वं विश्वेदेवान्प्रपूज्यच

madhye tṛtīyāṃ vinyasya paścādāvāhanādikam / āvāhanādinā pūrvaṃ viśvedevānprapūjyaca

2.8.16

वसुभ्यस्त्वामहं विप्र रुद्रेभ्यस्त्वामहं ततः । सूर्येभ्यस्त्वामहं विप्र भोजयामीति तान्वदेत्

vasubhyastvāmahaṃ vipra rudrebhyastvāmahaṃ tataḥ / sūryebhyastvāmahaṃ vipra bhojayāmīti tānvadet

2.8.17

आवाहनादिकं शेषं कुर्याच्च पितृशेषवत् । साम्यां धेनुं ततो दद्याद्वसूद्देशं द्विजाय तु

āvāhanādikaṃ śeṣaṃ kuryācca pitṛśeṣavat / sāmyāṃ dhenuṃ tato dadyādvasūddeśaṃ dvijāya tu

2.8.18

आग्नेय्यां चाथ रौद्राय याम्यां सूर्यद्विजाय तु । विश्वेभ्यश्चाथ देवेभ्यस्तिलपात्रं निवेदयेत्

āgneyyāṃ cātha raudrāya yāmyāṃ sūryadvijāya tu / viśvebhyaścātha devebhyastilapātraṃ nivedayet

2.8.19

स्वस्तीत्येव तथाक्षय्यं जलं दत्त्वाथ तान्द्विजान् । विसर्जयेत्स्मरन्विष्णुं देवमष्टाक्षरं विभुम्

svastītyeva tathākṣayyaṃ jalaṃ dattvātha tāndvijān / visarjayetsmaranviṣṇuṃ devamaṣṭākṣaraṃ vibhum

2.8.20

ततः कामं कुलेशानीं शिवं नारायणं स्मरेत् । चतुर्दश्यां ततो गच्छेद्यथाप्राप्तां सरिद्वराम्

tataḥ kāmaṃ kuleśānīṃ śivaṃ nārāyaṇaṃ smaret / caturdaśyāṃ tato gacchedyathāprāptāṃ saridvarām

2.8.21

वस्त्राणि लोहखण्डानि जितं त इति संजपन् । दक्षिणाभिमुखो वह्निं ज्वालयेत्तत्र च स्वयम्

vastrāṇi lohakhaṇḍāni jitaṃ ta iti saṃjapan / dakṣiṇābhimukho vahniṃ jvālayettatra ca svayam

2.8.22

पञ्चाशता कुशैर्ब्राह्मीं कृत्वा प्रतिकृतिं दहेत् । हुत्वा श्माशानिकं होमं पूर्णाहुत्यन्तमेव हि

pañcāśatā kuśairbrāhmīṃ kṛtvā pratikṛtiṃ dahet / hutvā śmāśānikaṃ homaṃ pūrṇāhutyantameva hi

2.8.23

निरग्रिमथ वा भूमिं यमं रुद्रञ्च संस्मरेत् । हुत्वा प्राधानिके स्थाने पश्चादावाहयेच्च तम्

niragrimatha vā bhūmiṃ yamaṃ rudrañca saṃsmaret / hutvā prādhānike sthāne paścādāvāhayecca tam

2.8.24

श्रपयेच्चापरं वह्नौ मुद्गमिश्रं चरुं ततः । तिलतण्डुलमिश्रञ्च द्वितीयं सपवित्रकम्

śrapayeccāparaṃ vahnau mudgamiśraṃ caruṃ tataḥ / tilataṇḍulamiśrañca dvitīyaṃ sapavitrakam

2.8.25

ॐ पृथिव्यै नमस्तुभ्यमिति चैकं निवेदयेत् । ॐ यमाय नमश्चेति द्वितीयं तदनन्तरम्

oṃ pṛthivyai namastubhyamiti caikaṃ nivedayet / oṃ yamāya namaśceti dvitīyaṃ tadanantaram

2.8.26

ॐ नमश्चाथ रुद्राय श्माशानपतये नमः । ततो दीप्ते समिद्धे ऽग्नौ भूमौ प्रकृतिदारुणे

oṃ namaścātha rudrāya śmāśānapataye namaḥ / tato dīpte samiddhe 'gnau bhūmau prakṛtidāruṇe

2.8.27

सप्तभ्यो यमसंज्ञेभ्यो दद्यात्सप्त जलाञ्जलीन् । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च

saptabhyo yamasaṃjñebhyo dadyātsapta jalāñjalīn / yamāya dharmarājāya mṛtyave cāntakāya ca

2.8.28

वैवस्वताय कालाय सर्वप्राणहराय च । स्वधाकारनमस्कारप्रणवैः सह सप्तधा

vaivasvatāya kālāya sarvaprāṇaharāya ca / svadhākāranamaskārapraṇavaiḥ saha saptadhā

2.8.29

अमुकामुकगौत्रैतत्तुभ्यमस्तु तिलोदकम् । प्रदद्याद्दश पिण्डांस्तु अर्घपुष्पसमन्वितान्

amukāmukagautraitattubhyamastu tilodakam / pradadyāddaśa piṇḍāṃstu arghapuṣpasamanvitān

2.8.30

धूपो दीपो बलिर्गन्धः सर्वेषामस्तु चाक्षयः । दश पिण्डांस्तु दान्दत्त्वा विष्णोः सौम्यं मुखं स्मरेत्

dhūpo dīpo balirgandhaḥ sarveṣāmastu cākṣayaḥ / daśa piṇḍāṃstu dāndattvā viṣṇoḥ saumyaṃ mukhaṃ smaret

2.8.31

कुर्याच्च मासिकं मासि सपिण्डीकरणं ततः । आशौचान्ते ततः कुर्यादात्मनो वा मरस्य तु

kuryācca māsikaṃ māsi sapiṇḍīkaraṇaṃ tataḥ / āśaucānte tataḥ kuryādātmano vā marasya tu

2.8.32

कुर्यादस्थिरतां ज्ञात्वा शक्त्यारोग्यधनायुषम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं जीवच्छ्राद्धं मया खग

kuryādasthiratāṃ jñātvā śaktyārogyadhanāyuṣam / etatte sarvamākhyātaṃ jīvacchrāddhaṃ mayā khaga

2.8.33