प्रेतखण्ड — Adhyaya 7

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्विदृ धदृप्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे वृषोत्सर्गमाहात्म्यनिरूपणं नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ७ गरुड उवाच । श्रुतं मे महादाख्यानं वृषोत्सर्गफलं हरे । पुनरन्यां कथां ब्रूहि यत्र ते महिमाद्भुतः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvidṛ dhadṛpretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde vṛṣotsargamāhātmyanirūpaṇaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 7 garuḍa uvāca / śrutaṃ me mahādākhyānaṃ vṛṣotsargaphalaṃ hare / punaranyāṃ kathāṃ brūhi yatra te mahimādbhutaḥ

2.7.1

श्रीकृष्ण उवाच । अहं ते कथयाम्यद्य संवादं परमाद्भुतम् । सन्तप्तकस्य च प्रेतैस्तद्रूपज्ञापनाय वै

śrīkṛṣṇa uvāca / ahaṃ te kathayāmyadya saṃvādaṃ paramādbhutam / santaptakasya ca pretaistadrūpajñāpanāya vai

2.7.2

विप्रः सन्तप्तकः कश्चित् तपसादग्धकिल्बिषः । संसारासारतां ज्ञात्वारण्यष्वेव चचार ह

vipraḥ santaptakaḥ kaścit tapasādagdhakilbiṣaḥ / saṃsārāsāratāṃ jñātvāraṇyaṣveva cacāra ha

2.7.3

वैखानसमुनिव्रातैः प्राणिपातकृतेक्षणः । स कदाचित् तीर्थयात्रामुद्दिश्य स्माटतिद्विजः

vaikhānasamunivrātaiḥ prāṇipātakṛtekṣaṇaḥ / sa kadācit tīrthayātrāmuddiśya smāṭatidvijaḥ

2.7.4

प्रत्याकृष्टेन्द्रियत्वाच्च बहिर्वृत्तिनिरोधकः । संस्कारमात्रगमनो मार्गभ्रष्टो बभूव ह

pratyākṛṣṭendriyatvācca bahirvṛttinirodhakaḥ / saṃskāramātragamano mārgabhraṣṭo babhūva ha

2.7.5

चलन्नेवं स्नानकाले मध्याह्ने ऽथाभिलाषुकः । जलस्योन्मील्य नयने दिशः सर्वा न्यभीलयत्

calannevaṃ snānakāle madhyāhne 'thābhilāṣukaḥ / jalasyonmīlya nayane diśaḥ sarvā nyabhīlayat

2.7.6

स ददर्श तदा गुल्मैर्वोरुद्वृक्षशतैश्चितम् । त्वक्सारैः शाखिशाखाभिः संकुलं गहनंवनम्

sa dadarśa tadā gulmairvorudvṛkṣaśataiścitam / tvaksāraiḥ śākhiśākhābhiḥ saṃkulaṃ gahanaṃvanam

2.7.7

तत्र तालास्तमालाश्च प्रियालाः पनसास्तथा । श्रीपर्णो शालशाखोटस्यन्दनास्तिन्दुकास्तथा

tatra tālāstamālāśca priyālāḥ panasāstathā / śrīparṇo śālaśākhoṭasyandanāstindukāstathā

2.7.8

सर्जार्जुनाम्रातकाश्च श्लेष्मा तकभिभीतकौ । पिचुमर्दश्चिञ्चिणी च कर्कन्धूकर्णिकारकाः

sarjārjunāmrātakāśca śleṣmā takabhibhītakau / picumardaściñciṇī ca karkandhūkarṇikārakāḥ

2.7.9

एते चान्ये च बहवो वृक्षास्तेषु न दृश्यते । पक्षिणामपि वै पन्था मनुष्यस्य कुतः पुनः

ete cānye ca bahavo vṛkṣāsteṣu na dṛśyate / pakṣiṇāmapi vai panthā manuṣyasya kutaḥ punaḥ

2.7.10

तस्मिन् वने महाघोरे सिंहव्याघ्रसमाकुले । तरक्षुगवयैरृक्षैर्महिषैश्च निषेविते

tasmin vane mahāghore siṃhavyāghrasamākule / tarakṣugavayairṛkṣairmahiṣaiśca niṣevite

2.7.11

कुञ्ज रैरुरुभिर्नागैर्मर्कटैश्च तथामृगैः । श्वापदैश्च तथा चान्यैः पिशाचै राक्षसैर्वृते

kuñja rairurubhirnāgairmarkaṭaiśca tathāmṛgaiḥ / śvāpadaiśca tathā cānyaiḥ piśācai rākṣasairvṛte

2.7.12

सन्तप्तको द्विजः किञ्चिद्भयसन्त्रस्तमानसः । कान्दिशीकः समभवढ् यद्भविष्यो ययौ पुनः

santaptako dvijaḥ kiñcidbhayasantrastamānasaḥ / kāndiśīkaḥ samabhavaḍh yadbhaviṣyo yayau punaḥ

2.7.13

झङ्कारेषु च झिल्लीनां घूकानां घूत्कृतेष्वपि । दत्तकर्णः कुनीलाङ्गश्चचाल पदपञ्चकम्

jhaṅkāreṣu ca jhillīnāṃ ghūkānāṃ ghūtkṛteṣvapi / dattakarṇaḥ kunīlāṅgaścacāla padapañcakam

2.7.14

स तत्र वटवृक्षाग्रे स्नायुवद्धं शवं तथा । ददर्श तद्भुजश्चैव पञ्च प्रेतान् सुदारुणाम्

sa tatra vaṭavṛkṣāgre snāyuvaddhaṃ śavaṃ tathā / dadarśa tadbhujaścaiva pañca pretān sudāruṇām

2.7.15

शिरास्थिचर्मशेषाङ्गान् पृष्ठलग्नोदरान् खग । त्यक्तान्नासिकया नेत्रकूपपातभयादिव

śirāsthicarmaśeṣāṅgān pṛṣṭhalagnodarān khaga / tyaktānnāsikayā netrakūpapātabhayādiva

2.7.16

सूचीक्रककचकव्रातघातपातितकीकसान् । वसाक्तनवमस्तिष्कस्वादनित्यमहोत्सवान्

sūcīkrakakacakavrātaghātapātitakīkasān / vasāktanavamastiṣkasvādanityamahotsavān

2.7.17

रणत्कोटिमहादंष्ट्रानस्थिग्रन्थ्यवघट्टितान् । तान्दृष्ट्वा त्रस्तहृदयो गतिमाकुञ्च्य संस्थितः

raṇatkoṭimahādaṃṣṭrānasthigranthyavaghaṭṭitān / tāndṛṣṭvā trastahṛdayo gatimākuñcya saṃsthitaḥ

2.7.18

ते विलोक्यागतं विप्रमटवीं जनवर्जिताम् । अहं पूर्वमहं पूर्वं यामीत्याक्त्वा प्रदुद्रुवुः

te vilokyāgataṃ vipramaṭavīṃ janavarjitām / ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ yāmītyāktvā pradudruvuḥ

2.7.19

तेषु द्वौद्वावगृह्णीतामस्य हस्तावथापरे । द्वौद्वौ पादावगृह्णीतां मूर्धानं पञ्चमो ऽग्रहीत्

teṣu dvaudvāvagṛhṇītāmasya hastāvathāpare / dvaudvau pādāvagṛhṇītāṃ mūrdhānaṃ pañcamo 'grahīt

2.7.20

स्वजात्युचितवाक्येन स्फुटवर्णवताब्रुवन् । अहं जक्षाम्यहं भक्षामीति कर्षणतत्पराः

svajātyucitavākyena sphuṭavarṇavatābruvan / ahaṃ jakṣāmyahaṃ bhakṣāmīti karṣaṇatatparāḥ

2.7.21

सहसैव सहैवामुं गृहात्वा व्यगमन्वियम् । कियत्स्थितं बटौ मांसं क्रियन्नेतिन्यभालयन्

sahasaiva sahaivāmuṃ gṛhātvā vyagamanviyam / kiyatsthitaṃ baṭau māṃsaṃ kriyannetinyabhālayan

2.7.22

ते ऽपश्यन्निजदंष्ट्रायः पाटितान्त्रमिमं शवम् । अवतीर्य ततो व्योम्नो गृहीत्वा चरणैः

te 'paśyannijadaṃṣṭrāyaḥ pāṭitāntramimaṃ śavam / avatīrya tato vyomno gṛhītvā caraṇaiḥ

2.7.23

स्वखण्डितशरीरन्तु पुनर्व्योमैव चक्रमुः । स नीयमानमात्मानं विलोक्य वियति द्विजः

svakhaṇḍitaśarīrantu punarvyomaiva cakramuḥ / sa nīyamānamātmānaṃ vilokya viyati dvijaḥ

2.7.24

जगाम मनसा मां स शरणं भयविह्वलः । नमश्चक्रे चक्रधरं चेतसा चिन्मयं समम्

jagāma manasā māṃ sa śaraṇaṃ bhayavihvalaḥ / namaścakre cakradharaṃ cetasā cinmayaṃ samam

2.7.25

वक्रं नक्रं चक्रपातेन दूरे कृत्वा हृत्वा तस्य दुः खं मुकुन्दः । मातङ्गं यो ऽमूमुचन्नक्रवक्त्रात्पाशंसो ऽसौ कर्मणां मे लुनातु

vakraṃ nakraṃ cakrapātena dūre kṛtvā hṛtvā tasya duḥ khaṃ mukundaḥ / mātaṅgaṃ yo 'mūmucannakravaktrātpāśaṃso 'sau karmaṇāṃ me lunātu

2.7.26

रुद्धाञ्शुद्धान् भूपतीन्मागधेन भीमेनैनं घातयित्वा मुरारिः । निर्बद्धान्यो भर्गयज्ञाय मुक्तश्चक्रो मे ऽसौ कर्मपाशं लुनातु

ruddhāñśuddhān bhūpatīnmāgadhena bhīmenainaṃ ghātayitvā murāriḥ / nirbaddhānyo bhargayajñāya muktaścakro me 'sau karmapāśaṃ lunātu

2.7.27

मनसैवैह मामस्तौत्स्तूयमानो ऽहमुत्थितः । अगच्छं सहसा तत्र यत्र प्रेतैः स नीयते

manasaivaiha māmastautstūyamāno 'hamutthitaḥ / agacchaṃ sahasā tatra yatra pretaiḥ sa nīyate

2.7.28

दृष्ट्वा तैर्नोयमानन्तु कौतुकं मे ऽभवत्खग । पप्रच्छ न कियन्तं वै कालं तान्पृष्ठतो ऽन्वगाम्

dṛṣṭvā tairnoyamānantu kautukaṃ me 'bhavatkhaga / papraccha na kiyantaṃ vai kālaṃ tānpṛṣṭhato 'nvagām

2.7.29

मम सन्निधिमात्रेण द्विजातिं तञ्च सर्पहन् । तत्कालं शिविकासुप्तभूपालसुखमाविशत्

mama sannidhimātreṇa dvijātiṃ tañca sarpahan / tatkālaṃ śivikāsuptabhūpālasukhamāviśat

2.7.30

मणिभद्रास्ततो मेरुं गच्छन्दृष्टो मया पथि । निकोच्याक्षि स्वपार्श्वं स नीतो वै यक्षराण्मया

maṇibhadrāstato meruṃ gacchandṛṣṭo mayā pathi / nikocyākṣi svapārśvaṃ sa nīto vai yakṣarāṇmayā

2.7.31

तमवोचं महायक्षं त्वं हि प्रतिभटो भव । प्रेतान्नाशय तद्भूयः शवञ्च हर तद्गतम्

tamavocaṃ mahāyakṣaṃ tvaṃ hi pratibhaṭo bhava / pretānnāśaya tadbhūyaḥ śavañca hara tadgatam

2.7.32

इत्युक्तः स महाघोरं कृत्वा रोषं सुदुः सहम् । जग्राह प्रेतरूपं तत्प्रेतानामपि दुः खदम्

ityuktaḥ sa mahāghoraṃ kṛtvā roṣaṃ suduḥ saham / jagrāha pretarūpaṃ tatpretānāmapi duḥ khadam

2.7.33

स विवृत्य स्वकौ बाहू सृक्किणी परिलेलिहन् । भेदयन्नुरुवातेन प्रेतांस्तान्संमुखो ययौ

sa vivṛtya svakau bāhū sṛkkiṇī parilelihan / bhedayannuruvātena pretāṃstānsaṃmukho yayau

2.7.34

बाहुभ्यां द्वौ द्वौ च पद्भ्यां मूर्ध्नैकं च समाहरत् । प्रेतानथापि सहसा जघान दृढमुष्टिना

bāhubhyāṃ dvau dvau ca padbhyāṃ mūrdhnaikaṃ ca samāharat / pretānathāpi sahasā jaghāna dṛḍhamuṣṭinā

2.7.35

ते विवर्णमुखाः सर्वे तं द्विजञ्च शवं तथा । एकैकं हस्तपादैश्च गृहीत्वा युद्धमारभन्

te vivarṇamukhāḥ sarve taṃ dvijañca śavaṃ tathā / ekaikaṃ hastapādaiśca gṛhītvā yuddhamārabhan

2.7.36

ते नखैस्तलघातैश्च पादघातैस्तथैव च । दंष्ट्राघातैश्च सर्वे तमेकं प्रेतं व्यदारयन्

te nakhaistalaghātaiśca pādaghātaistathaiva ca / daṃṣṭrāghātaiśca sarve tamekaṃ pretaṃ vyadārayan

2.7.37

तेषां प्रहारान्विफलान्कृत्वा संप्रति तानथ । जीवं न तु शवं तेषां जह्रे प्राणमिवान्तकः

teṣāṃ prahārānviphalānkṛtvā saṃprati tānatha / jīvaṃ na tu śavaṃ teṣāṃ jahre prāṇamivāntakaḥ

2.7.38

हृतमात्रे शवे ते तु पारियात्रे गिरौ द्विजम् । मुक्त्वाधमात्रे प्रमुदिता एकं प्रेतं सुदारुणाः

hṛtamātre śave te tu pāriyātre girau dvijam / muktvādhamātre pramuditā ekaṃ pretaṃ sudāruṇāḥ

2.7.39

स वायुगमनः प्रेतः प्राप्तस्तैः क्षणमात्रतः । अदृश्यतां ययौ ते ऽथ हताशा विप्रमागमन्

sa vāyugamanaḥ pretaḥ prāptastaiḥ kṣaṇamātrataḥ / adṛśyatāṃ yayau te 'tha hatāśā vipramāgaman

2.7.40

प्रारब्धमात्रे विप्रस्य पाटने तत्र पर्वते । मम स्थानस्य विप्रस्य महिम्नेव च तत्क्षणे

prārabdhamātre viprasya pāṭane tatra parvate / mama sthānasya viprasya mahimneva ca tatkṣaṇe

2.7.41

सद्यः स्मृतिः समुत्पन्ना तेषां पूर्वस्य जन्मनः । विप्रं प्रदक्षिणीकृत्यद्विजर्षभमथाब्रुवन्

sadyaḥ smṛtiḥ samutpannā teṣāṃ pūrvasya janmanaḥ / vipraṃ pradakṣiṇīkṛtyadvijarṣabhamathābruvan

2.7.42

अद्य नः क्षन्तुमर्हे ऽसीत्युक्त्वा ते सुरदाम्भिकाः । गिरेरिव परावर्तं समुद्रस्येव शोषणम्

adya naḥ kṣantumarhe 'sītyuktvā te suradāmbhikāḥ / gireriva parāvartaṃ samudrasyeva śoṣaṇam

2.7.43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वापृच्छत्केयूयमित्यथ । किं माया किमु वा स्वप्न उताहो चित्तविभ्रमः

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvāpṛcchatkeyūyamityatha / kiṃ māyā kimu vā svapna utāho cittavibhramaḥ

2.7.44

प्रेता ऊचुः । अवेहि तत्त्वमेवैतत्प्रेता वै कर्मजा वयम् । ब्राह्मण उवाच । किंनामानः किमाचाराः कथञ्चेमां दशां गताः

pretā ūcuḥ / avehi tattvamevaitatpretā vai karmajā vayam / brāhmaṇa uvāca / kiṃnāmānaḥ kimācārāḥ kathañcemāṃ daśāṃ gatāḥ

2.7.45

अविनीताः कथं पूर्वं विनीताः साम्प्रतं कथम् । प्रेता ऊचुः । शृणु विप्रेन्द्र वक्ष्यामः प्रश्रानामनुपूर्वशः

avinītāḥ kathaṃ pūrvaṃ vinītāḥ sāmprataṃ katham / pretā ūcuḥ / śṛṇu viprendra vakṣyāmaḥ praśrānāmanupūrvaśaḥ

2.7.46

उत्तराणि महायोगिंस्त्वद्दर्शनगतांहसः । अहं पर्युषितो नाम्ना एष सूचीमुखः स्मृतः

uttarāṇi mahāyogiṃstvaddarśanagatāṃhasaḥ / ahaṃ paryuṣito nāmnā eṣa sūcīmukhaḥ smṛtaḥ

2.7.47

तृतीयः शीघ्रगस्तुर्योरोधको लेखकः परः । ब्राह्मण उवाच । प्रेतानां कर्मजातानां कुतो नाम निरर्थकम्

tṛtīyaḥ śīghragasturyorodhako lekhakaḥ paraḥ / brāhmaṇa uvāca / pretānāṃ karmajātānāṃ kuto nāma nirarthakam

2.7.48

निरुक्तिमेषां नाम्नां वै प्रेता वदत मा चिरम् । श्रीकृष्ण उवाच । एवमुक्तास्तु विप्रेण पृथगुत्तरमब्रुवन्

niruktimeṣāṃ nāmnāṃ vai pretā vadata mā ciram / śrīkṛṣṇa uvāca / evamuktāstu vipreṇa pṛthaguttaramabruvan

2.7.49

पर्युषित उवाच । कदाचिच्छ्राद्धकाले वै मया विप्रो निमन्त्रितः

paryuṣita uvāca / kadācicchrāddhakāle vai mayā vipro nimantritaḥ

2.7.50

स च कृत्वा विलम्बेन वृद्धो मद्गृहमागतः । अकृतश्राद्धकर्माहं तं पाकं भुक्तवान् क्षुधा

sa ca kṛtvā vilambena vṛddho madgṛhamāgataḥ / akṛtaśrāddhakarmāhaṃ taṃ pākaṃ bhuktavān kṣudhā

2.7.51

अददामन्नमाकृष्य विप्रे पर्युषितं कियत् । तस्मात् पापान्मृतः पापो योनिं वै कुत्सितां गतः

adadāmannamākṛṣya vipre paryuṣitaṃ kiyat / tasmāt pāpānmṛtaḥ pāpo yoniṃ vai kutsitāṃ gataḥ

2.7.52

यतः पर्युषितं दत्तं ततः पर्युषितः स्मृतः । सूचीमुख उवाच । कदाचिद्ब्राह्मणी काचित्तीर्थं भद्रवटं ययौ

yataḥ paryuṣitaṃ dattaṃ tataḥ paryuṣitaḥ smṛtaḥ / sūcīmukha uvāca / kadācidbrāhmaṇī kācittīrthaṃ bhadravaṭaṃ yayau

2.7.53

पञ्चवर्षसुता वृद्धा पुत्रमात्रैकजीविता । अहं क्षत्त्रियदायादस्तस्या रोधमकारिषम्

pañcavarṣasutā vṛddhā putramātraikajīvitā / ahaṃ kṣattriyadāyādastasyā rodhamakāriṣam

2.7.54

वने तु विजने तत्र पापाध्वगगतिं गतः । तस्याः सवस्त्रं पाथेयं तत्सूनोर्वसनानि च

vane tu vijane tatra pāpādhvagagatiṃ gataḥ / tasyāḥ savastraṃ pātheyaṃ tatsūnorvasanāni ca

2.7.55

गृहीतानि मया विप्र शिरस्यापीड्य मुष्टिना । तृषार्तस्तत्क्षणं बालः पात्रसंस्थं जलंपिबन्

gṛhītāni mayā vipra śirasyāpīḍya muṣṭinā / tṛṣārtastatkṣaṇaṃ bālaḥ pātrasaṃsthaṃ jalaṃpiban

2.7.56

तावन्मात्रोदके देशे मया हुङ्कृत्य वारितः । मयाथ सकलं पीतं जलं पात्रात्तृषावता

tāvanmātrodake deśe mayā huṅkṛtya vāritaḥ / mayātha sakalaṃ pītaṃ jalaṃ pātrāttṛṣāvatā

2.7.57

बालो ऽपि भयसन्त्रस्तः पिपासुर्व्यसुरापतत् । पुत्रशोकान्मृता माता कूपे प्रास्य निजं वपुः

bālo 'pi bhayasantrastaḥ pipāsurvyasurāpatat / putraśokānmṛtā mātā kūpe prāsya nijaṃ vapuḥ

2.7.58

एतस्मात्पातकाद्विप्र प्रेतत्वं प्राप्तवानहम् । सूच्यग्रप्रायविवरमुखः पर्वतदेहवान्

etasmātpātakādvipra pretatvaṃ prāptavānaham / sūcyagraprāyavivaramukhaḥ parvatadehavān

2.7.59

यद्यपि प्राप्नुयां भक्ष्यं भक्षितुन्तु न शक्यते । मया क्षुधानलेनापि ज्वलतास्यं निकोचितम्

yadyapi prāpnuyāṃ bhakṣyaṃ bhakṣituntu na śakyate / mayā kṣudhānalenāpi jvalatāsyaṃ nikocitam

2.7.60

अत आस्ये तु विवरं सूच्यग्रेण समंमम । एतस्मात्कारणाद्विप्रे नाम्ना सूचीमुखो ऽस्म्यहम्

ata āsye tu vivaraṃ sūcyagreṇa samaṃmama / etasmātkāraṇādvipre nāmnā sūcīmukho 'smyaham

2.7.61

शीघ्रग उवाच । पुराहं वैश्यजातीयः साकं सख्या च केनचित् । वाणिज्यं कर्तुमगमं देशमन्यं महाधनः

śīghraga uvāca / purāhaṃ vaiśyajātīyaḥ sākaṃ sakhyā ca kenacit / vāṇijyaṃ kartumagamaṃ deśamanyaṃ mahādhanaḥ

2.7.62

मित्रं च मे बहुधनं तस्य लोभो महांस्ततः । जातो ऽप्यदृष्टवैमुख्यान्मे नष्टं मूलमप्युत

mitraṃ ca me bahudhanaṃ tasya lobho mahāṃstataḥ / jāto 'pyadṛṣṭavaimukhyānme naṣṭaṃ mūlamapyuta

2.7.63

ततस्तस्मात्तु निष्क्रान्तावावां नावाथ निम्नगाम् । मार्गगां तर्तुमारब्धौ लोहितायति भास्करे

tatastasmāttu niṣkrāntāvāvāṃ nāvātha nimnagām / mārgagāṃ tartumārabdhau lohitāyati bhāskare

2.7.64

सखा स च मदुत्सङ्गे सुष्वापाध्वक्लमाकुलः । अभूत्तदाति पापस्य क्रूरा मतिरतीव मे

sakhā sa ca madutsaṅge suṣvāpādhvaklamākulaḥ / abhūttadāti pāpasya krūrā matiratīva me

2.7.65

तमुत्सङ्गगतं सूरे नष्टे पूरे ऽक्षिपं तदा । कत्कृत्यं कुर्वतो नावि लोकैस्तु ज्ञातमेव न

tamutsaṅgagataṃ sūre naṣṭe pūre 'kṣipaṃ tadā / katkṛtyaṃ kurvato nāvi lokaistu jñātameva na

2.7.66

तस्य यद्वस्तु तत्सर्वं मणिमुक्तादिकाञ्चनम् । आदाय शीग्रगस्तस्माद्देशात्स्वगृहमागतः

tasya yadvastu tatsarvaṃ maṇimuktādikāñcanam / ādāya śīgragastasmāddeśātsvagṛhamāgataḥ

2.7.67

तत्सर्वं स्वगृहे मुक्त्वा तस्य पत्न्यै न्यवेदयम् । दस्युभिर्मे हतो भ्राता धनमाच्छिद्य वै पथि

tatsarvaṃ svagṛhe muktvā tasya patnyai nyavedayam / dasyubhirme hato bhrātā dhanamācchidya vai pathi

2.7.68

प्रजावति प्रद्रुतो ऽहं मा रोदीत्येवमब्रवम् । शोकार्ता सापि तत्कालं ममत्वं गृहबन्धुषु

prajāvati pradruto 'haṃ mā rodītyevamabravam / śokārtā sāpi tatkālaṃ mamatvaṃ gṛhabandhuṣu

2.7.69

त्यक्त्वा चाति प्रियान्प्राणाञ्जुहावाग्नौ यथाविधि । ततो निष्कण्टकं तद्धि वीक्ष्य हृष्टो गतो गृहम्

tyaktvā cāti priyānprāṇāñjuhāvāgnau yathāvidhi / tato niṣkaṇṭakaṃ taddhi vīkṣya hṛṣṭo gato gṛham

2.7.70

अभुञ्जं सर्वमागत्य यावज्जीवं तु तद्धनम् । मित्रं पूरे हि निः क्षिप्य यदहं शीघ्रमागतः

abhuñjaṃ sarvamāgatya yāvajjīvaṃ tu taddhanam / mitraṃ pūre hi niḥ kṣipya yadahaṃ śīghramāgataḥ

2.7.71

एतस्मात्कारणात्प्रेतः शीघ्रगो ऽहं तु नामतः । रोधक उवाच । अहन्तु शूद्रजातीयः पुराभूवं मुनीश्वर

etasmātkāraṇātpretaḥ śīghrago 'haṃ tu nāmataḥ / rodhaka uvāca / ahantu śūdrajātīyaḥ purābhūvaṃ munīśvara

2.7.72

राजप्रसादाप्तमहाशतग्रामाधिकारवान् । वृद्धौ मे पितरावास्तां लघुरेकः सहोदरः

rājaprasādāptamahāśatagrāmādhikāravān / vṛddhau me pitarāvāstāṃ laghurekaḥ sahodaraḥ

2.7.73

शीघ्रं स च मया भ्राता लुब्धेनैकः पृथक्कृतः । आप्तवान्परमं दुःखं सोन्नवस्त्रविवर्जितः

śīghraṃ sa ca mayā bhrātā lubdhenaikaḥ pṛthakkṛtaḥ / āptavānparamaṃ duḥkhaṃ sonnavastravivarjitaḥ

2.7.74

अदत्तां पितरौ च्छन्नं किञ्चित्किञ्चित्तु तस्य च । तस्मै पितृभ्यां यद्दत्तमाप्तेभ्यस्तन्मया श्रुतम्

adattāṃ pitarau cchannaṃ kiñcitkiñcittu tasya ca / tasmai pitṛbhyāṃ yaddattamāptebhyastanmayā śrutam

2.7.75

तत्सर्वं तत्त्वतो ज्ञात्वा पित्रो रोधमकारयम् । शून्यमन्दिर एकस्मिन्बद्ध्वा तु निगडैर्दृढैः

tatsarvaṃ tattvato jñātvā pitro rodhamakārayam / śūnyamandira ekasminbaddhvā tu nigaḍairdṛḍhaiḥ

2.7.76

ततस्तौ जहतुः प्राणान्दुः खितौ विषपानतः । सोसौ बालो ऽपि बभ्राम पितृभ्यां रहितो द्विज

tatastau jahatuḥ prāṇānduḥ khitau viṣapānataḥ / sosau bālo 'pi babhrāma pitṛbhyāṃ rahito dvija

2.7.77

पुरः पत्तनखर्वाचान् खेटानपि मृतः क्षुधा । एतस्मात्पातकाद्विप्र मृतः प्रेतत्वमागतः

puraḥ pattanakharvācān kheṭānapi mṛtaḥ kṣudhā / etasmātpātakādvipra mṛtaḥ pretatvamāgataḥ

2.7.78

रुद्धौ तु पितरौ यस्मान्नाम्नाहं रोधकस्ततः । लेखक उवाच । अहं विप्र पुराभूवमवन्त्यां द्विजलसत्तमः

ruddhau tu pitarau yasmānnāmnāhaṃ rodhakastataḥ / lekhaka uvāca / ahaṃ vipra purābhūvamavantyāṃ dvijalasattamaḥ

2.7.79

भद्रस्य राज्ञो देवानां पूजने ऽधिकृतो ह्यहम् । बह्व्यस्तु प्रतिमास्तत्र बभूवुर्बहुनामिकाः

bhadrasya rājño devānāṃ pūjane 'dhikṛto hyaham / bahvyastu pratimāstatra babhūvurbahunāmikāḥ

2.7.80

हेम्नस्तदङ्गेषु बहु रत्नजातं बभूव ह । तासां मे कुर्वतः पूजां पापा मतिरजायत

hemnastadaṅgeṣu bahu ratnajātaṃ babhūva ha / tāsāṃ me kurvataḥ pūjāṃ pāpā matirajāyata

2.7.81

अखिलं तीक्ष्णलोहेन तासामङ्गं विशीर्य च । उल्लेखनञ्च रत्नानां नेत्रादिभ्यः कृतं मया

akhilaṃ tīkṣṇalohena tāsāmaṅgaṃ viśīrya ca / ullekhanañca ratnānāṃ netrādibhyaḥ kṛtaṃ mayā

2.7.82

तथाकृतान्यथाङ्गानि प्रतिमानां निरीक्ष्य च । नेत्राणि च विरत्नानि नृपश्चुक्रोध वह्निवत्

tathākṛtānyathāṅgāni pratimānāṃ nirīkṣya ca / netrāṇi ca viratnāni nṛpaścukrodha vahnivat

2.7.83

प्रतिजज्ञे नृपः पश्चादेष ब्राह्मणपुङ्गवः । आभ्यो रत्नं सुवर्णञ्च हृतं येन भविष्यति

pratijajñe nṛpaḥ paścādeṣa brāhmaṇapuṅgavaḥ / ābhyo ratnaṃ suvarṇañca hṛtaṃ yena bhaviṣyati

2.7.84

ज्ञातश्च स हि मे वध्यो भविष्यति न संशयः । अहं तत्सकलं ज्ञात्वा रात्रावसिधरो गृहम्

jñātaśca sa hi me vadhyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ / ahaṃ tatsakalaṃ jñātvā rātrāvasidharo gṛham

2.7.85

राज्ञः प्रविश्य राजानं पशुमारममारयम् । गृहीत्वाथ मणीन् स्वर्णं निशीथे ऽहं गतो ऽन्यतः

rājñaḥ praviśya rājānaṃ paśumāramamārayam / gṛhītvātha maṇīn svarṇaṃ niśīthe 'haṃ gato 'nyataḥ

2.7.86

व्याघ्रेण महातारण्ये नखटङ्कैर्विटङ्कितः । लेखनात्प्रतिमाया यन्मया लोहेन कर्तितम्

vyāghreṇa mahātāraṇye nakhaṭaṅkairviṭaṅkitaḥ / lekhanātpratimāyā yanmayā lohena kartitam

2.7.87

एतस्मात्पातकात्प्रेतो लेखको नामतो ऽस्म्यहम् । आसीन्नरकभोगान्ते नः प्रेतत्वमिदं द्विज

etasmātpātakātpreto lekhako nāmato 'smyaham / āsīnnarakabhogānte naḥ pretatvamidaṃ dvija

2.7.88

ब्राह्मण उवाच । संज्ञास्तादृश्य आख्याता यथैता भवता दशाः । वदन्त्वाचारमात्रं मे प्रेता आहारमप्युत

brāhmaṇa uvāca / saṃjñāstādṛśya ākhyātā yathaitā bhavatā daśāḥ / vadantvācāramātraṃ me pretā āhāramapyuta

2.7.89

प्रेता ऊचुः । वेदमार्गानुसरणं लज्जा धर्मो दमः क्षमा । धृतिर्ज्ञानं नैव यत्र वयं तत्र वसामहे

pretā ūcuḥ / vedamārgānusaraṇaṃ lajjā dharmo damaḥ kṣamā / dhṛtirjñānaṃ naiva yatra vayaṃ tatra vasāmahe

2.7.90

तस्य पीडां वपं कुर्मो नैव श्राद्धं न तर्पणम् । यस्य गेहे तदङ्गात्तु मांसञ्च रुधिरं क्रमात्

tasya pīḍāṃ vapaṃ kurmo naiva śrāddhaṃ na tarpaṇam / yasya gehe tadaṅgāttu māṃsañca rudhiraṃ kramāt

2.7.91

जक्षामश्च पिबामश्च उक्त आचार एष नः । शृणु चाहारमस्माकं सर्वलोकविगर्हितम्

jakṣāmaśca pibāmaśca ukta ācāra eṣa naḥ / śṛṇu cāhāramasmākaṃ sarvalokavigarhitam

2.7.92

दृष्टस्त्वया च किञ्चिद्वै ब्रूमोज्ञातं त्वयानघ । वमनं विडू दूषिका च श्लेष्मा मूत्राश्रुणी तथा

dṛṣṭastvayā ca kiñcidvai brūmojñātaṃ tvayānagha / vamanaṃ viḍū dūṣikā ca śleṣmā mūtrāśruṇī tathā

2.7.93

एतद्भक्ष्यञ्च पानञ्च मा पृच्छातः परं द्विज । लज्जा नो जायते स्वामिन्नाहारं वदतां स्वकम्

etadbhakṣyañca pānañca mā pṛcchātaḥ paraṃ dvija / lajjā no jāyate svāminnāhāraṃ vadatāṃ svakam

2.7.94

अज्ञानास्तामसा मन्दा कान्दिशीका वयं विभो । अकस्माज्जन्मनां विप्र स्मृतिः प्राप्ता तु पौर्विकी

ajñānāstāmasā mandā kāndiśīkā vayaṃ vibho / akasmājjanmanāṃ vipra smṛtiḥ prāptā tu paurvikī

2.7.95

विनीतत्वाविनीतत्वे जानीमो नैव नः प्रभो । श्रीकृष्ण उवाच । एवं वदत्सु प्रेतेषु तथा श्रुतवति द्विजे

vinītatvāvinītatve jānīmo naiva naḥ prabho / śrīkṛṣṇa uvāca / evaṃ vadatsu preteṣu tathā śrutavati dvije

2.7.96

अदर्शयमहं रूपं तदा तार्क्ष्येदमेव वै । स तु दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठो हृद्गतं पुरुषं पुरः

adarśayamahaṃ rūpaṃ tadā tārkṣyedameva vai / sa tu dṛṣṭvā dvijaśreṣṭho hṛdgataṃ puruṣaṃ puraḥ

2.7.97

स्तोत्रैस्तुष्टाव पक्षीश दण्डवत्प्रणनाम माम् । ते ऽपि तेपुस्ततः प्रेता आश्चर्योत्फुल्लचक्षुषः

stotraistuṣṭāva pakṣīśa daṇḍavatpraṇanāma mām / te 'pi tepustataḥ pretā āścaryotphullacakṣuṣaḥ

2.7.98

प्रणयेन स्खलद्वाचः खग नोचुः किमप्युत । रजसा गोरचित्तानां तमसा मूढचेतसाम् । कृपया यः समुद्धारं कुरुषे वै नमो ऽस्त ते

praṇayena skhaladvācaḥ khaga nocuḥ kimapyuta / rajasā goracittānāṃ tamasā mūḍhacetasām / kṛpayā yaḥ samuddhāraṃ kuruṣe vai namo 'sta te

2.7.99

एवं द्विजातौ ब्रुवति प्रभू तप्रभैश्च मुख्यांबरचारियुक्तैः । तदा मदिच्छाप्रभवैर्विमानैः षड्भिः समन्ताद्रुरुचे गिरिः सः

evaṃ dvijātau bruvati prabhū taprabhaiśca mukhyāṃbaracāriyuktaiḥ / tadā madicchāprabhavairvimānaiḥ ṣaḍbhiḥ samantādruruce giriḥ saḥ

2.7.100

इत्थं विमानेन मदीयलोकं गतो द्विजरसो ऽप्यथ पञ्चमिस्तैः । प्रेता ययुः स्वर्गमगण्यपुण्यं सत्सङ्गसंसर्गवशात्सुपर्णम्

itthaṃ vimānena madīyalokaṃ gato dvijaraso 'pyatha pañcamistaiḥ / pretā yayuḥ svargamagaṇyapuṇyaṃ satsaṅgasaṃsargavaśātsuparṇam

2.7.101

प्रेताः संगवशेन नाकमवन्सन्तप्तको ब्राह्मणो विष्वक्सन इति प्रसिद्धविभवो नाम्ना गणे मे ऽभवत् । एतत्ते सकलं मया निगादितं यश्चैतदुत्कीर्तयेद्यश्चेदं शृणुयान्न सो ऽपि पुरुषः प्रेतत्वमाप्नोति हि

pretāḥ saṃgavaśena nākamavansantaptako brāhmaṇo viṣvaksana iti prasiddhavibhavo nāmnā gaṇe me 'bhavat / etatte sakalaṃ mayā nigāditaṃ yaścaitadutkīrtayedyaścedaṃ śṛṇuyānna so 'pi puruṣaḥ pretatvamāpnoti hi

2.7.102