Adhyaya 14

चतुर्दशो ऽध्यायः पुत्र उवाच उवाच पुरुषो याम्यो घोरो ऽपि प्रसृतं वचः

caturdaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca uvāca puruṣo yāmyo ghoro 'pi prasṛtaṃ vacaḥ

14.1

यमकिङ्कर उवाच महाराज ! यथात्थ त्वं तथैतन्नात्र संशयः । किन्तु स्वल्पं कृतं पापं भवता स्मारयामि तत्

yamakiṅkara uvāca mahārāja ! yathāttha tvaṃ tathaitannātra saṃśayaḥ / kintu svalpaṃ kṛtaṃ pāpaṃ bhavatā smārayāmi tat

14.2

वैदर्भो तव या पत्नी पीवरी नाम नामतः । ऋतुमत्या ऋतुर्वन्ध्यस्त्वया तस्याः कृतः पुरा

vaidarbho tava yā patnī pīvarī nāma nāmataḥ / ṛtumatyā ṛturvandhyastvayā tasyāḥ kṛtaḥ purā

14.3

शुशोभनायां कैकेय्यामासक्तेन ततो भवान् । ऋतुव्यतिक्रमात् प्राप्तो नरकं घोरमीदृशम्

śuśobhanāyāṃ kaikeyyāmāsaktena tato bhavān / ṛtuvyatikramāt prāpto narakaṃ ghoramīdṛśam

14.4

होमकाले यथा वह्निराज्यपातमवेक्षते । ऋतौ प्रजापतिस्तद्वद् बीजपातमवेक्षते

homakāle yathā vahnirājyapātamavekṣate / ṛtau prajāpatistadvad bījapātamavekṣate

14.5

यस्तमुल्लङ्घ्य धर्मात्मा कामेष्वासक्तिमान् भवेत् । स तु पित्र्यादृणात् पापमवाप्य नरकं पतेत्

yastamullaṅghya dharmātmā kāmeṣvāsaktimān bhavet / sa tu pitryādṛṇāt pāpamavāpya narakaṃ patet

14.6

एतावदेव ते पापं नान्यत् किञ्चन विद्यते । तदेहि गच्छ पुण्यानामुपभोगाय पार्थिव

etāvadeva te pāpaṃ nānyat kiñcana vidyate / tadehi gaccha puṇyānāmupabhogāya pārthiva

14.7

राजोवाच यास्यामि देवानुचर यत्र त्वं मां नयिष्यसि । किञ्चित् पृच्छामि तन्मे त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

rājovāca yāsyāmi devānucara yatra tvaṃ māṃ nayiṣyasi / kiñcit pṛcchāmi tanme tvaṃ yathāvadvaktumarhasi

14.8

वज्रतुण्डास्त्वमी काकाः पुंसां नयनहारिणः । पुनः पुनश्च नेत्राणि तद्वदेषां भवन्ति हि

vajratuṇḍāstvamī kākāḥ puṃsāṃ nayanahāriṇaḥ / punaḥ punaśca netrāṇi tadvadeṣāṃ bhavanti hi

14.9

किं कर्म कृतवन्तश्च कथयैतज्जुगुप्सितम् । हरन्त्येषां तथा जिह्वां जायमानां पुनर्नवाम्

kiṃ karma kṛtavantaśca kathayaitajjugupsitam / harantyeṣāṃ tathā jihvāṃ jāyamānāṃ punarnavām

14.10

परपत्रेण पाट्यन्ते कस्मादेते ऽतिदुः खिताः । करम्भवालुकास्वेते पच्यन्ते तैलगोचराः

parapatreṇa pāṭyante kasmādete 'tiduḥ khitāḥ / karambhavālukāsvete pacyante tailagocarāḥ

14.11

अयोमुखैः खगैश्चैते कृष्यन्ते किंविधा वद । विश्र्लिष्टदेहबन्धार्ति-महारावविराविणः

ayomukhaiḥ khagaiścaite kṛṣyante kiṃvidhā vada / viśrliṣṭadehabandhārti-mahārāvavirāviṇaḥ

14.12

अयश्चञ्चुनिपातेन सर्वाङ्गक्षतदुः खिताः । किमेते ऽनिष्टकर्तारस्तुद्यन्ते ऽहर्निशं नराः

ayaścañcunipātena sarvāṅgakṣataduḥ khitāḥ / kimete 'niṣṭakartārastudyante 'harniśaṃ narāḥ

14.13

एताश्चान्याश्च दृश्यन्ते यातनाः पापकर्मिणाम् । येन कर्मविपाकेण तन्ममाशेषतो वद

etāścānyāśca dṛśyante yātanāḥ pāpakarmiṇām / yena karmavipākeṇa tanmamāśeṣato vada

14.14

यमकिङ्कर उवाच यन्मां पृच्छसि भूपाल ! पापकर्मफलोदयम् । तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण यथातथम्

yamakiṅkara uvāca yanmāṃ pṛcchasi bhūpāla ! pāpakarmaphalodayam / tat te 'haṃ sampravakṣyāmi saṃkṣepeṇa yathātatham

14.15

पुण्यापुण्ये हि पुरुषः पर्यायेण समश्नते । भुञ्जतश्च क्षयं याति पापं पुण्यमथापि वा

puṇyāpuṇye hi puruṣaḥ paryāyeṇa samaśnate / bhuñjataśca kṣayaṃ yāti pāpaṃ puṇyamathāpi vā

14.16

न तु भोगादृते पुण्यं किञ्चिद्वा कर्म मानवम् । पापकं वा पुनात्याशु क्षयो भोगात् प्रजायते

na tu bhogādṛte puṇyaṃ kiñcidvā karma mānavam / pāpakaṃ vā punātyāśu kṣayo bhogāt prajāyate

14.17

परित्यजति भोगाच्च पुण्यापुण्ये निबोध मे । दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात् क्लेशं भयाद्भयम्

parityajati bhogācca puṇyāpuṇye nibodha me / durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśāt kleśaṃ bhayādbhayam

14.18

मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः । गतिं नानाविधां यान्ति जन्तवः कर्मबन्धनात्

mṛtebhyaḥ pramṛtā yānti daridrāḥ pāpakarmiṇaḥ / gatiṃ nānāvidhāṃ yānti jantavaḥ karmabandhanāt

14.19

उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात् स्वर्गं सुखात् सुखम् । श्रद्धधानाश्च शान्ताश्च धनदाः शुभकारिणः

utsavādutsavaṃ yānti svargāt svargaṃ sukhāt sukham / śraddhadhānāśca śāntāśca dhanadāḥ śubhakāriṇaḥ

14.20

व्यालकुञ्जरदुर्गाणि सर्पचौरभयानि तु । हताः पापेन गच्छन्ति पापिनः किमतः परम्

vyālakuñjaradurgāṇi sarpacaurabhayāni tu / hatāḥ pāpena gacchanti pāpinaḥ kimataḥ param

14.21

अनेकशतसाहस्त्र-जन्मसंचयसञ्चितम् । पुण्यापुण्यं नृणां तद्वत् सुखदुः खाङ्कुरोद्भवम्

anekaśatasāhastra-janmasaṃcayasañcitam / puṇyāpuṇyaṃ nṛṇāṃ tadvat sukhaduḥ khāṅkurodbhavam

14.23

यथा बीजं हि भूपाल ! पयांसि समवेक्षते । पुण्यापुण्ये तथा कालदेशान्यकर्मकारकम्

yathā bījaṃ hi bhūpāla ! payāṃsi samavekṣate / puṇyāpuṇye tathā kāladeśānyakarmakārakam

14.24

स्वल्पं पापं कृतं पुंसा देशकालोपपादितम् । पादन्यासकृतं दुः खं कण्टकोत्थं प्रयच्छति

svalpaṃ pāpaṃ kṛtaṃ puṃsā deśakālopapāditam / pādanyāsakṛtaṃ duḥ khaṃ kaṇṭakotthaṃ prayacchati

14.25

तत् प्रभूततरं स्थूलं शूलकीलकसम्भवम् । दुः खं यच्छति तद्वच्च शिरोरोगादि दुः सहम्

tat prabhūtataraṃ sthūlaṃ śūlakīlakasambhavam / duḥ khaṃ yacchati tadvacca śirorogādi duḥ saham

14.26

अपथ्याशनशीतोष्ण-श्रमतापादिकारकम् । तथान्यो ऽन्यमपेक्षन्ते पापानि फलसङ्गमे

apathyāśanaśītoṣṇa-śramatāpādikārakam / tathānyo 'nyamapekṣante pāpāni phalasaṅgame

14.27

एवं महान्ति पापानि दीर्घरोगादिविक्रियाम् । तद्वच्छस्त्राग्निकृच्छ्रार्ति-बन्धनादिफलाय वै

evaṃ mahānti pāpāni dīrgharogādivikriyām / tadvacchastrāgnikṛcchrārti-bandhanādiphalāya vai

14.28

स्वल्पं पुण्यं शुभं गन्धं हेलया सम्प्रयच्छिति । स्पर्श वाप्यथवा शब्दं रसं रूपमथापि वा

svalpaṃ puṇyaṃ śubhaṃ gandhaṃ helayā samprayacchiti / sparśa vāpyathavā śabdaṃ rasaṃ rūpamathāpi vā

14.29

चिराद् गुरुतरं तद्वन्महान्तमपि कालजम् । एवञ्च सुखदुः खानि पुण्यापुण्योद्भवानि वै

cirād gurutaraṃ tadvanmahāntamapi kālajam / evañca sukhaduḥ khāni puṇyāpuṇyodbhavāni vai

14.30

भुञ्जानो ऽनेकसंसार-सम्भवानीह तिष्ठति । जाति देशावरुद्धानि ज्ञानाज्ञानफलानि च

bhuñjāno 'nekasaṃsāra-sambhavānīha tiṣṭhati / jāti deśāvaruddhāni jñānājñānaphalāni ca

14.31

तिष्णन्ति तत्र युक्तानि लिङ्गमात्रेण चात्मनि । वपुषा मनसा वाचा न कदाचित् क्वचिन्नरः

tiṣṇanti tatra yuktāni liṅgamātreṇa cātmani / vapuṣā manasā vācā na kadācit kvacinnaraḥ

14.32

अकुर्वन् पापकं कर्म पुण्यं वाप्यवतिष्ठते । यद् यत् प्राप्नोति पुरुषो दुः खं सुखमथापि वा

akurvan pāpakaṃ karma puṇyaṃ vāpyavatiṣṭhate / yad yat prāpnoti puruṣo duḥ khaṃ sukhamathāpi vā

14.33

प्रभूतमथवा स्वल्पं विक्रियाकारि चेतसः । तावता तस्य पुण्यं वा पापं वाप्यथ चेतरत्

prabhūtamathavā svalpaṃ vikriyākāri cetasaḥ / tāvatā tasya puṇyaṃ vā pāpaṃ vāpyatha cetarat

14.34

उपभोगात् क्षयं याति भुज्यमानमिवाशनम् । एवमेते महापापं यातनाभिरहर्निशम्

upabhogāt kṣayaṃ yāti bhujyamānamivāśanam / evamete mahāpāpaṃ yātanābhiraharniśam

14.35

क्षपयन्ति नरा घोरं नरकान्तर्विवर्तिनः । तथैव राजन् ! पुण्यानि स्वर्गलोके ऽमरैः सह

kṣapayanti narā ghoraṃ narakāntarvivartinaḥ / tathaiva rājan ! puṇyāni svargaloke 'maraiḥ saha

14.36

गन्धर्वसिद्धाप्सरसां गीताद्यैरुपभुञ्जते । देवत्वे मानुषत्वे च तिर्यक्त्वे च शुभाशुभम्

gandharvasiddhāpsarasāṃ gītādyairupabhuñjate / devatve mānuṣatve ca tiryaktve ca śubhāśubham

14.37

पुण्यपापोद्भवं भुङ्क्ते सुखदुः खोपलक्षणम् । यद् त्वं पृच्छसि मां राजन् ! यातनाः पापकर्मिणाम् । केन केनेति पापेन तत् ते वक्ष्याम्यशेषतः

puṇyapāpodbhavaṃ bhuṅkte sukhaduḥ khopalakṣaṇam / yad tvaṃ pṛcchasi māṃ rājan ! yātanāḥ pāpakarmiṇām / kena keneti pāpena tat te vakṣyāmyaśeṣataḥ

14.38

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । मानसेन च दुष्टेन परद्रव्यञ्च सस्पृहैः

duṣṭena cakṣuṣā dṛṣṭāḥ paradārā narādhamaiḥ / mānasena ca duṣṭena paradravyañca saspṛhaiḥ

14.39

वज्रतुण्डाः खगास्तेषां हरन्त्येते विलोचने । पुनः पुनश्च सम्भूतिरक्ष्णोरेषां भवत्यथ

vajratuṇḍāḥ khagāsteṣāṃ harantyete vilocane / punaḥ punaśca sambhūtirakṣṇoreṣāṃ bhavatyatha

14.40

यावतो ऽक्षिनिमेषांस्तु पापमेभिर्नृभिः कृतम् । तावद्वर्षसहस्राणि नेत्रात्ति प्राप्नुवन्त्युत

yāvato 'kṣinimeṣāṃstu pāpamebhirnṛbhiḥ kṛtam / tāvadvarṣasahasrāṇi netrātti prāpnuvantyuta

14.41

असच्छास्त्रोपदेशास्तु यैर्दत्ता यैश्च मन्त्रिताः । सम्यग्दृष्टेर्विनाशाय रिपूणामपि मानवैः

asacchāstropadeśāstu yairdattā yaiśca mantritāḥ / samyagdṛṣṭervināśāya ripūṇāmapi mānavaiḥ

14.42

यैः शास्त्रमन्यथा प्रोक्तं यैरसद्वागुदाहृता । वेददेवद्विजातीनां गुरोर्निन्दा च यैः कृता

yaiḥ śāstramanyathā proktaṃ yairasadvāgudāhṛtā / vedadevadvijātīnāṃ gurornindā ca yaiḥ kṛtā

14.43

हरन्ति तेषां जिह्वाश्च जायमानाः पुनः पुनः । तावतो वत्सरानेते वज्रतुण्डाः सदारुणाः

haranti teṣāṃ jihvāśca jāyamānāḥ punaḥ punaḥ / tāvato vatsarānete vajratuṇḍāḥ sadāruṇāḥ

14.44

मित्रभेदं तथा पित्रा पुत्रस्य स्वजनस्य च । याज्योपाध्याययोर्मात्रा सुतस्य सहचारिणः

mitrabhedaṃ tathā pitrā putrasya svajanasya ca / yājyopādhyāyayormātrā sutasya sahacāriṇaḥ

14.45

भार्यापत्योश्च ये केचिद् भेदं चक्रुर्नराधमाः । त हमे पश्य पाट्यन्ते करपत्रेण पार्थिव

bhāryāpatyośca ye kecid bhedaṃ cakrurnarādhamāḥ / ta hame paśya pāṭyante karapatreṇa pārthiva

14.46

परोपतापका ये च ये चाह्लादनिषेधकाः । तालवृन्तानिलस्थान-चन्दनोशीरहारिणः

paropatāpakā ye ca ye cāhlādaniṣedhakāḥ / tālavṛntānilasthāna-candanośīrahāriṇaḥ

14.47

प्राणान्तिकं ददुस्तापमदुष्टानाञ्च ये ऽधमाः । करम्भवालुकासंस्थास्त इमे पापभागिनः

prāṇāntikaṃ dadustāpamaduṣṭānāñca ye 'dhamāḥ / karambhavālukāsaṃsthāsta ime pāpabhāginaḥ

14.48

भुङ्क्ते श्राद्धन्तु यो ऽन्यस्य नरो ऽन्येन निमन्त्रितः । दैवे वाप्यथवा पित्र्ये स द्विधा कृष्यते खगैः

bhuṅkte śrāddhantu yo 'nyasya naro 'nyena nimantritaḥ / daive vāpyathavā pitrye sa dvidhā kṛṣyate khagaiḥ

14.49

मर्माणि यस्तु साधूनामसद्वाग्भिर्निकृन्तति । तमिमे तुदमानास्तु खगास्तिष्ठन्त्यवारिता

marmāṇi yastu sādhūnāmasadvāgbhirnikṛntati / tamime tudamānāstu khagāstiṣṭhantyavāritā

14.50

यः करोति च पैशुन्यमन्यवागन्यथामतिः । पाट्यते हि द्विधा जिह्वा तस्येत्थं निशितैः क्षुरैः

yaḥ karoti ca paiśunyamanyavāganyathāmatiḥ / pāṭyate hi dvidhā jihvā tasyetthaṃ niśitaiḥ kṣuraiḥ

14.51

माता-पित्रोर्गुरूणाञ्च ये ऽवज्ञां चक्रुरुद्धताः । त इमे पूयविण्मूत्र-गर्ते मज्जन्त्यधोमुखाः

mātā-pitrorgurūṇāñca ye 'vajñāṃ cakruruddhatāḥ / ta ime pūyaviṇmūtra-garte majjantyadhomukhāḥ

14.52

देवतातिथिभूतेषु भृत्येष्वभ्यागतेषु च । अभुक्तवत्सु ये ऽश्नन्ति तद्वत् पित्रग्निपक्षिषु

devatātithibhūteṣu bhṛtyeṣvabhyāgateṣu ca / abhuktavatsu ye 'śnanti tadvat pitragnipakṣiṣu

14.53

दुष्टास्ते पूयनिर्यास-भुजः सूचीमुखास्तु ते । जायन्ते गिरिवर्ष्माणः पश्यैते यादृशा नराः

duṣṭāste pūyaniryāsa-bhujaḥ sūcīmukhāstu te / jāyante girivarṣmāṇaḥ paśyaite yādṛśā narāḥ

14.54

एकपङ्क्त्या तु ये विप्रमथवेतरवर्णजम् । विषमं बोजयन्तीह विड्भुजस्त इमे यथा

ekapaṅktyā tu ye vipramathavetaravarṇajam / viṣamaṃ bojayantīha viḍbhujasta ime yathā

14.55

एकसार्थप्रयातं ये निः स्वमर्थार्थिनं नरम् । अपास्य स्वान्नमश्नन्ति त इमे श्लेष्मभोजिनः

ekasārthaprayātaṃ ye niḥ svamarthārthinaṃ naram / apāsya svānnamaśnanti ta ime śleṣmabhojinaḥ

14.56

गोबाह्मणाग्नयः स्पृष्टा यैरुच्छिष्टैर्नरेश्वर । तेषामेते ऽग्निकुम्भेषु लेलिह्यन्त्याहिताः कराः

gobāhmaṇāgnayaḥ spṛṣṭā yairucchiṣṭairnareśvara / teṣāmete 'gnikumbheṣu lelihyantyāhitāḥ karāḥ

14.57

सूर्येन्दुतारका दृष्टा यैरुच्छिष्टैस्तु कामतः । तेषां याम्यैर्नरैर्नेत्रे न्यस्तो वह्निः समेध्यते

sūryendutārakā dṛṣṭā yairucchiṣṭaistu kāmataḥ / teṣāṃ yāmyairnarairnetre nyasto vahniḥ samedhyate

14.58

गावो ऽग्निर्जननी विप्रोज्येष्ठभ्राता पिता स्वसा । जामयो गुरवो वृद्धा यैः स्पृष्टास्तु पदा नृभिः

gāvo 'gnirjananī viprojyeṣṭhabhrātā pitā svasā / jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭāstu padā nṛbhiḥ

14.59

बद्धाङ्घ्रयस्ते निगडैलौहैरग्निप्रतापितैः । अङ्गारराशिमध्यस्थास्तिष्ठन्त्याजानुदाहिनः

baddhāṅghrayaste nigaḍailauhairagnipratāpitaiḥ / aṅgārarāśimadhyasthāstiṣṭhantyājānudāhinaḥ

14.60

पायसं कृशरं छागो देवान्नानि च यानि वै । भुक्तानि यैरसंस्कृत्य तेषां नेत्राणि पापिनाम्

pāyasaṃ kṛśaraṃ chāgo devānnāni ca yāni vai / bhuktāni yairasaṃskṛtya teṣāṃ netrāṇi pāpinām

14.61

निपातितानां भूपृष्ठे उद्वृत्ताक्षि निरीक्षताम् । सन्दंशैः पश्य कृष्यन्ते नरैर्याम्यैर्मुखात् ततः

nipātitānāṃ bhūpṛṣṭhe udvṛttākṣi nirīkṣatām / sandaṃśaiḥ paśya kṛṣyante narairyāmyairmukhāt tataḥ

14.62

गुरु-देव-द्विजातीनां वेदानाञ्च नराधमैः । निन्दा निशामिता यैश्च पापानामभिनन्दताम्

guru-deva-dvijātīnāṃ vedānāñca narādhamaiḥ / nindā niśāmitā yaiśca pāpānāmabhinandatām

14.63

तेषामयोमयान् कीलानग्निवर्षान् पुनः पुनः । कर्णेषु प्रेरयन्त्येते याम्या विलपतामपि

teṣāmayomayān kīlānagnivarṣān punaḥ punaḥ / karṇeṣu prerayantyete yāmyā vilapatāmapi

14.64

यैः प्रपा-देवविप्रौको-देवालयसभाः शुभाः । भङ्क्त्वा विध्वंसमानीताः क्रोधलोभानुवर्तिभिः

yaiḥ prapā-devaviprauko-devālayasabhāḥ śubhāḥ / bhaṅktvā vidhvaṃsamānītāḥ krodhalobhānuvartibhiḥ

14.65

तेषामेतैः शितैः शस्त्रैर्मुहुर्विलपतां त्वचः । पृथक् कुर्वन्ति वै याम्याः शरीरादतिदारुणाः

teṣāmetaiḥ śitaiḥ śastrairmuhurvilapatāṃ tvacaḥ / pṛthak kurvanti vai yāmyāḥ śarīrādatidāruṇāḥ

14.66

गोब्राह्मणार्कमार्गेषु ये ऽवमेहन्ति मानवाः । तेषामेतानि कृष्यन्ते गुदेनान्त्राणि वायसैः

gobrāhmaṇārkamārgeṣu ye 'vamehanti mānavāḥ / teṣāmetāni kṛṣyante gudenāntrāṇi vāyasaiḥ

14.67

दत्त्वा कन्यां च एकस्मै द्वितीयाय प्रयच्छति । स त्वेवं नैकधाच्छिन्नः क्षारनद्यां प्रवाह्यते

dattvā kanyāṃ ca ekasmai dvitīyāya prayacchati / sa tvevaṃ naikadhācchinnaḥ kṣāranadyāṃ pravāhyate

14.68

स्वपोषणपरो यस्तु परित्यजति मानवः । पुत्र-भृत्य-कलत्रादि-बन्धुवर्गमकिञ्चिनम्

svapoṣaṇaparo yastu parityajati mānavaḥ / putra-bhṛtya-kalatrādi-bandhuvargamakiñcinam

14.69

दुर्भिक्षे सम्भ्रमे वापि सो ऽप्येवं यमकिङ्करैः । उत्कृत्य दत्तानि मुखे स्वमांसान्यश्नुते क्षुधा

durbhikṣe sambhrame vāpi so 'pyevaṃ yamakiṅkaraiḥ / utkṛtya dattāni mukhe svamāṃsānyaśnute kṣudhā

14.70

शरणागतान् यस्त्यजति लोभाद् वृत्त्युपजीविनः । सो ऽप्येवं यन्त्रपीडाभिः पीड्यते यमकिङ्करैः

śaraṇāgatān yastyajati lobhād vṛttyupajīvinaḥ / so 'pyevaṃ yantrapīḍābhiḥ pīḍyate yamakiṅkaraiḥ

14.71

सुकृतं ये प्रयच्छन्ति यावज्जन्म कृतं नराः । ते पिष्यन्ते शिलापेषैर्यथैते पापकर्मिणः

sukṛtaṃ ye prayacchanti yāvajjanma kṛtaṃ narāḥ / te piṣyante śilāpeṣairyathaite pāpakarmiṇaḥ

14.72

न्यासापहारिणो बद्धाः सर्वगात्रेषु बन्धनैः । कृमिवृश्चिककाकोलैर्भुज्यन्ते ऽहर्निशं नराः

nyāsāpahāriṇo baddhāḥ sarvagātreṣu bandhanaiḥ / kṛmivṛścikakākolairbhujyante 'harniśaṃ narāḥ

14.73

क्षुत्क्षामास्तृट्पतज्जिह्वा-तालवो वेदनातुराः । दिवामैथुनिनः पापाः परदारभुजश्च ये

kṣutkṣāmāstṛṭpatajjihvā-tālavo vedanāturāḥ / divāmaithuninaḥ pāpāḥ paradārabhujaśca ye

14.74

तथैव कण्टकैर्देर्घैरायसैः पश्य शाल्मलिम् । आरोपिता विभिन्नाङ्गाः प्रभूतासृक्स्त्रवाविलाः

tathaiva kaṇṭakairderghairāyasaiḥ paśya śālmalim / āropitā vibhinnāṅgāḥ prabhūtāsṛkstravāvilāḥ

14.75

मूषायामपि पश्यैतान् नाश्यमानान् यमानुगैः । पुरुषैः पुरुषाव्याघ्र ! परदारावमर्षिणः

mūṣāyāmapi paśyaitān nāśyamānān yamānugaiḥ / puruṣaiḥ puruṣāvyāghra ! paradārāvamarṣiṇaḥ

14.76

उपाद्यायमधः कृत्वा स्तब्धो यो ऽध्ययनं नरः । गृह्णाति शिल्पमथवा सो ऽप्येवं शिरसा शिलाम्

upādyāyamadhaḥ kṛtvā stabdho yo 'dhyayanaṃ naraḥ / gṛhṇāti śilpamathavā so 'pyevaṃ śirasā śilām

14.77

बिभ्रत् क्लेशमवाप्नोति जनमार्गे ऽतिपीडितः । क्षुत्क्षामो ऽहर्निशं भारपीडाव्यथितमस्तकः

bibhrat kleśamavāpnoti janamārge 'tipīḍitaḥ / kṣutkṣāmo 'harniśaṃ bhārapīḍāvyathitamastakaḥ

14.78

मूत्र-श्लेष्म-पूरीषाणि यैरुत्सृष्टानि वारिणि । त इमे श्लेष्मविण्मूत्र-दुर्गन्धं नरकं गताः

mūtra-śleṣma-pūrīṣāṇi yairutsṛṣṭāni vāriṇi / ta ime śleṣmaviṇmūtra-durgandhaṃ narakaṃ gatāḥ

14.79

परस्परञ्च मांसानि भक्ष्यन्ति क्षुधान्विताः । भुक्तं नातिथ्यविधिना पूर्वमेभैः परस्परम्

parasparañca māṃsāni bhakṣyanti kṣudhānvitāḥ / bhuktaṃ nātithyavidhinā pūrvamebhaiḥ parasparam

14.80

अपविद्धास्तु यैर्वेदा वहनयश्चाहिताग्निभिः । त इमे शालशृङ्गाग्रात् पात्यन्ते ऽधः पुनः पुनः

apaviddhāstu yairvedā vahanayaścāhitāgnibhiḥ / ta ime śālaśṛṅgāgrāt pātyante 'dhaḥ punaḥ punaḥ

14.81

पुनर्भूपतयो जीर्णा यावज्जीवन्ति ये नराः । इमे कृमित्वमापन्ना भक्ष्यन्ते ऽत्र पिपीलिकैः

punarbhūpatayo jīrṇā yāvajjīvanti ye narāḥ / ime kṛmitvamāpannā bhakṣyante 'tra pipīlikaiḥ

14.82

पतितप्रतिग्रहादानाद्यजनान्नित्यसेवनात् । पाषाणमध्यकीटत्वं नरः सततमश्नुते

patitapratigrahādānādyajanānnityasevanāt / pāṣāṇamadhyakīṭatvaṃ naraḥ satatamaśnute

14.83

पश्यतो भृत्यवर्गस्य मित्राणामतिथेस्तथा । एको मिष्टान्नभुग् भुङ्क्ते ज्वलदङ्गारसञ्चयम्

paśyato bhṛtyavargasya mitrāṇāmatithestathā / eko miṣṭānnabhug bhuṅkte jvaladaṅgārasañcayam

14.84

वृकैर्भयङ्करैः पृष्ठं नित्यमस्योपभुज्यते । पृष्ठमांसं नृपैतेन यतो लोकस्य भक्षितम्

vṛkairbhayaṅkaraiḥ pṛṣṭhaṃ nityamasyopabhujyate / pṛṣṭhamāṃsaṃ nṛpaitena yato lokasya bhakṣitam

14.85

अन्धो ऽथ बधिरो मूको भ्राम्यते ऽयं क्षुधातुरः । अकृतज्ञो ऽधमः पुंसामुपकारेषु वर्तताम्

andho 'tha badhiro mūko bhrāmyate 'yaṃ kṣudhāturaḥ / akṛtajño 'dhamaḥ puṃsāmupakāreṣu vartatām

14.86

अयं कृतघ्रो मित्राणामपकारी सुदुर्मतिः । तत्पकुम्भे निपतति ततो यास्यति पेषणम्

ayaṃ kṛtaghro mitrāṇāmapakārī sudurmatiḥ / tatpakumbhe nipatati tato yāsyati peṣaṇam

14.87

करम्भवालुकां तस्मात् ततो यन्त्रानपीडनम् । असिपत्रवनं तस्मात् करपत्रेण पाटनम्

karambhavālukāṃ tasmāt tato yantrānapīḍanam / asipatravanaṃ tasmāt karapatreṇa pāṭanam

14.88

कालसूत्रे तथा छेदमनेकाश्चैव यातनाः । प्राप्य निष्कृतिमेतस्मान्न वेद्मि कथमेष्यति

kālasūtre tathā chedamanekāścaiva yātanāḥ / prāpya niṣkṛtimetasmānna vedmi kathameṣyati

14.89

श्राद्धसङ्गतिनो विप्राः समुत्पत्य परस्परम् । दुष्टा हि निः सृतं फेनं सर्वाङ्गेभ्यः पिबन्ति वै

śrāddhasaṅgatino viprāḥ samutpatya parasparam / duṣṭā hi niḥ sṛtaṃ phenaṃ sarvāṅgebhyaḥ pibanti vai

14.90

सुवर्णस्तेयी विप्रघ्रः सुरापी गुरुतल्पगः । अधश्चोर्ध्वञ्च दीप्ताग्नौ दह्यमानाः समन्ततः

suvarṇasteyī vipraghraḥ surāpī gurutalpagaḥ / adhaścordhvañca dīptāgnau dahyamānāḥ samantataḥ

14.91

तिष्ठन्त्यब्दसहस्राणि सुबहूनि ततः पुनः । जायन्ते मानवाः कुष्ठ-क्षयरोगादिचिह्नताः

tiṣṭhantyabdasahasrāṇi subahūni tataḥ punaḥ / jāyante mānavāḥ kuṣṭha-kṣayarogādicihnatāḥ

14.92

मृताः पुनश्च नरकं पुनर्जाताश्च तादृशम् । व्याधिमृच्छन्ति कल्पान्तपरिमाणं नराधिप

mṛtāḥ punaśca narakaṃ punarjātāśca tādṛśam / vyādhimṛcchanti kalpāntaparimāṇaṃ narādhipa

14.93

गोघ्रो न्यूरतरं याति नरके ऽथ त्रिजन्मनि । तथोपपातकानाञ्च सर्वेषामिति निश्चयः

goghro nyūrataraṃ yāti narake 'tha trijanmani / tathopapātakānāñca sarveṣāmiti niścayaḥ

14.94

नरकप्रच्युता यानि यैर्यैर्विहितपातकैः । प्रयान्ति योनिजातानि तन्मे निगदतः शृणु

narakapracyutā yāni yairyairvihitapātakaiḥ / prayānti yonijātāni tanme nigadataḥ śṛṇu

14.95