Adhyaya 25

पञ्चविंशो ऽध्यायः जड उवाच आगम्य स्वपुरं सो ऽथ पित्रोः सर्वमशेषतः । कथयामास तन्वङ्गी यथा प्राप्ता पुनर्मृता

pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ jaḍa uvāca āgamya svapuraṃ so 'tha pitroḥ sarvamaśeṣataḥ / kathayāmāsa tanvaṅgī yathā prāptā punarmṛtā

25.1

ननाम सा च चरणौ श्वश्रूश्वशुरयोः शुभा । स्वजनञ्च यथापूर्वं वन्दनाश्लेषणादिभिः

nanāma sā ca caraṇau śvaśrūśvaśurayoḥ śubhā / svajanañca yathāpūrvaṃ vandanāśleṣaṇādibhiḥ

25.2

पूजयामास तन्वङ्गी यथान्यायं यथावयः । ततो महोत्सवो जज्ञे पौराणां तत्र वै पुरे

pūjayāmāsa tanvaṅgī yathānyāyaṃ yathāvayaḥ / tato mahotsavo jajñe paurāṇāṃ tatra vai pure

25.3

ऋतध्वजश्च सुचिरं तया रेमे सुमध्यया । निर्झरेषु च शैलानां निम्नगापुलिनेषु च

ṛtadhvajaśca suciraṃ tayā reme sumadhyayā / nirjhareṣu ca śailānāṃ nimnagāpulineṣu ca

25.4

काननेषु च रम्येषु तथैवोपवनेषु च । पुण्यक्षयं वाञ्छमाना सापि कामोपबोगतः

kānaneṣu ca ramyeṣu tathaivopavaneṣu ca / puṇyakṣayaṃ vāñchamānā sāpi kāmopabogataḥ

25.5

सह तेनातिकान्तेन रेमे रम्यासु भूमिषु । ततः कालेन महता शत्रुजित् स नराधिपः

saha tenātikāntena reme ramyāsu bhūmiṣu / tataḥ kālena mahatā śatrujit sa narādhipaḥ

25.6

सम्यक् प्रशास्य वसुधां कालधर्ममुपेयिवान् । ततः पौरा महात्मानं पुत्रं तस्य ऋतध्वजम्

samyak praśāsya vasudhāṃ kāladharmamupeyivān / tataḥ paurā mahātmānaṃ putraṃ tasya ṛtadhvajam

25.7

अभ्यषिञ्चन्त राजानमुदाराचारचेष्टितम् । सम्यक् पालयतस्तस्य प्रजाः पुत्रानिवौरसान्

abhyaṣiñcanta rājānamudārācāraceṣṭitam / samyak pālayatastasya prajāḥ putrānivaurasān

25.8

मदालसायाः सञ्जज्ञे पुत्रः प्रथमजस्ततः । तस्य चक्रे पिता नाम विक्रान्त इति धीमतः

madālasāyāḥ sañjajñe putraḥ prathamajastataḥ / tasya cakre pitā nāma vikrānta iti dhīmataḥ

25.9

तुतुषुस्तेन वै भृत्या जहास च मदालसा । सा वै मदालसा पुत्रं बालमुत्तानशायिनम् । उल्लापनच्छलेनाह रुदमानमविस्वरम्

tutuṣustena vai bhṛtyā jahāsa ca madālasā / sā vai madālasā putraṃ bālamuttānaśāyinam / ullāpanacchalenāha rudamānamavisvaram

25.10

शुद्धो ऽसि रे तात ! न ते ऽस्ति नाम कृतं हि ते कल्पनयाधुनैव । पञ्चात्मकं देहमिदं तवैतन् नैवास्य त्वं रोदिषि कस्य हेतोः

śuddho 'si re tāta ! na te 'sti nāma kṛtaṃ hi te kalpanayādhunaiva / pañcātmakaṃ dehamidaṃ tavaitan naivāsya tvaṃ rodiṣi kasya hetoḥ

25.11

न वा भवान् रोदिति वै स्वजन्मा शब्दो ऽयमासाद्य महीशशूनुम् । विकल्प्यमाना विविधा गुणास्ते ऽगुणाश्च भौताः सकलेन्द्रियेषु

na vā bhavān roditi vai svajanmā śabdo 'yamāsādya mahīśaśūnum / vikalpyamānā vividhā guṇāste 'guṇāśca bhautāḥ sakalendriyeṣu

25.12

भूतानि भूतैः परिदुर्बलानि वृद्धिं समायान्ति यथेह पुंसः । अन्नाम्बुपानादिभिरेव कस्य न ते ऽस्ति वृद्धिर्न च ते ऽस्ति हानिः

bhūtāni bhūtaiḥ paridurbalāni vṛddhiṃ samāyānti yatheha puṃsaḥ / annāmbupānādibhireva kasya na te 'sti vṛddhirna ca te 'sti hāniḥ

25.13

त्वं कञ्चुके शीर्यमाणे निजे ऽस्मिंस् तस्मिंश्च देहे मूढतां मा व्रजेथाः । शुभाशुभैः कर्मभिर्देहमेतन् मदादिमूढैः सञ्चुकस्ते ऽपिनद्धः

tvaṃ kañcuke śīryamāṇe nije 'smiṃs tasmiṃśca dehe mūḍhatāṃ mā vrajethāḥ / śubhāśubhaiḥ karmabhirdehametan madādimūḍhaiḥ sañcukaste 'pinaddhaḥ

25.14

तातेति किञ्चित्तनयेति किञ्चिद् अम्बेति किञ्चिद्दयितेति किञ्चित् । ममेति किञ्चिन्न ममेति किञ्चित् त्वं भूतसङ्घं बहुमानयेथाः

tāteti kiñcittanayeti kiñcid ambeti kiñciddayiteti kiñcit / mameti kiñcinna mameti kiñcit tvaṃ bhūtasaṅghaṃ bahumānayethāḥ

25.15

दुः खानि दुः खोपगमाय भोगान् सुखाय जानाति विमूढचेताः । तान्येव दुः खानि पुनः सुखानि जानात्यविद्वान सुविमूढयेताः

duḥ khāni duḥ khopagamāya bhogān sukhāya jānāti vimūḍhacetāḥ / tānyeva duḥ khāni punaḥ sukhāni jānātyavidvāna suvimūḍhayetāḥ

25.16

हासो ऽस्थिसन्दर्शनमक्षियुग्मम् अत्युज्ज्वलं तर्जनमङ्गनायाः । कुचादिपीनं पिशितं घनं तत् स्थानं रतेः किं नरकं न योषित्

hāso 'sthisandarśanamakṣiyugmam atyujjvalaṃ tarjanamaṅganāyāḥ / kucādipīnaṃ piśitaṃ ghanaṃ tat sthānaṃ rateḥ kiṃ narakaṃ na yoṣit

25.17

यानं क्षितौ यानगतञ्च देहं देहे ऽपि चान्यः पुरुषो निविष्टः । ममत्वबुद्धिर्न तथा यथा स्वे देहे ऽतिमात्रं बत मूढतैषा

yānaṃ kṣitau yānagatañca dehaṃ dehe 'pi cānyaḥ puruṣo niviṣṭaḥ / mamatvabuddhirna tathā yathā sve dehe 'timātraṃ bata mūḍhataiṣā

25.18