Adhyaya 42

द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः दत्तात्रेय उवाच एवं यो वर्तते योगी सम्यग्योगव्यवस्थितः । न स व्यावर्तितुं शक्यो जन्मान्तरशतैरपि

dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ dattātreya uvāca evaṃ yo vartate yogī samyagyogavyavasthitaḥ / na sa vyāvartituṃ śakyo janmāntaraśatairapi

42.1

दृष्ट्वा च परमात्मानं प्रत्यक्षं विश्वरूपिणम् । विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वभावनम्

dṛṣṭvā ca paramātmānaṃ pratyakṣaṃ viśvarūpiṇam / viśvapādaśirogrīvaṃ viśveśaṃ viśvabhāvanam

42.2

तत्प्राप्तये महत्पुण्यमोमित्येकाक्षरं जपेत् । तदेवाध्ययनं तस्य स्वरूपं शृण्वतः परम्

tatprāptaye mahatpuṇyamomityekākṣaraṃ japet / tadevādhyayanaṃ tasya svarūpaṃ śṛṇvataḥ param

42.3

अकारश्च तथोकारो मकारश्चाक्षरत्रयम् । एता एव त्रयो मात्राः सात्त्वराजसतामसाः

akāraśca tathokāro makāraścākṣaratrayam / etā eva trayo mātrāḥ sāttvarājasatāmasāḥ

42.4

निर्गुणा योगिगम्यान्या चार्धमात्रोर्ध्वसंस्थिता । गान्धारीति च विज्ञेया गान्धारस्वरसंश्रया

nirguṇā yogigamyānyā cārdhamātrordhvasaṃsthitā / gāndhārīti ca vijñeyā gāndhārasvarasaṃśrayā

42.5

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते । यथा प्रयुक्त ओङ्गारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि

pipīlikāgatisparśā prayuktā mūrdhni lakṣyate / yathā prayukta oṅgāraḥ pratiniryāti mūrdhani

42.6

तथोङ्कारमयो योगी त्वक्षरे त्वक्षरो भवेत् । प्राणो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म वेध्यमनुत्तमम्

tathoṅkāramayo yogī tvakṣare tvakṣaro bhavet / prāṇo dhanuḥ śaro hyātmā brahma vedhyamanuttamam

42.7

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत् । ओमित्येतत् त्रयो वेदास्त्रयो लोकास्त्रयो ऽग्नयः

apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet / omityetat trayo vedāstrayo lokāstrayo 'gnayaḥ

42.8

विष्णुर्-ब्रह्मा-हरश्चैव ऋक्सामानि यजूंषि च । मात्राः सार्धाश्च तिस्त्रश्च विज्ञेयाः परमार्थतः

viṣṇur-brahmā-haraścaiva ṛksāmāni yajūṃṣi ca / mātrāḥ sārdhāśca tistraśca vijñeyāḥ paramārthataḥ

42.9

तत्र युक्तस्तु यो योगी स तल्लयमवाप्नुयात् । अकारस्त्वथ भूर्लोक उकारश्चोच्यते भुवः

tatra yuktastu yo yogī sa tallayamavāpnuyāt / akārastvatha bhūrloka ukāraścocyate bhuvaḥ

42.10

सव्यञ्जनो मकारश्च स्वर्लोकः परिकल्प्यते । व्यक्ता तु प्रथमा मात्रा द्वितीयाव्यक्तसंज्ञिता

savyañjano makāraśca svarlokaḥ parikalpyate / vyaktā tu prathamā mātrā dvitīyāvyaktasaṃjñitā

42.11

मात्रा तृतीया चिच्छक्तिरर्धमात्रा परं पदम् । अनेनैव क्रमेणैता विज्ञेया योगभूमयः

mātrā tṛtīyā cicchaktirardhamātrā paraṃ padam / anenaiva krameṇaitā vijñeyā yogabhūmayaḥ

42.12

ओमित्युच्चारणात् सर्वं गृहीतं सदसद् भवेत् । ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा द्वितीया दैर्घ्यसंयुता

omityuccāraṇāt sarvaṃ gṛhītaṃ sadasad bhavet / hrasvā tu prathamā mātrā dvitīyā dairghyasaṃyutā

42.13

तृतीया च प्लुतार्धाख्या वचसः सा न गोचरा । इत्येतदक्षरं ब्रह्म परमोङ्कारसंज्ञितम्

tṛtīyā ca plutārdhākhyā vacasaḥ sā na gocarā / ityetadakṣaraṃ brahma paramoṅkārasaṃjñitam

42.14

यस्तु वेद नरः सम्यक् तथा ध्यायति वा पुनः । संसारचक्रमुत्सृज्य त्यक्तत्रिविधबन्धनः

yastu veda naraḥ samyak tathā dhyāyati vā punaḥ / saṃsāracakramutsṛjya tyaktatrividhabandhanaḥ

42.15

प्राप्रोति ब्रह्मणि लयं परमे परमात्मनि । अक्षीणकर्मबन्धश्च ज्ञात्वा मृत्युमरिष्टतः

prāproti brahmaṇi layaṃ parame paramātmani / akṣīṇakarmabandhaśca jñātvā mṛtyumariṣṭataḥ

42.16

उत्क्रान्तिकाले संस्मृत्य पुनर्योगित्वमृच्छति । तस्मादसिद्धयोगेन सिद्धयोगेन वा पुनः । ज्ञेयन्यरिष्टानि सदा येनोत्क्रान्तौ न सीदति

utkrāntikāle saṃsmṛtya punaryogitvamṛcchati / tasmādasiddhayogena siddhayogena vā punaḥ / jñeyanyariṣṭāni sadā yenotkrāntau na sīdati

42.17