Adhyaya 52

द्विपञ्चाशो ऽध्यायः- ५२ मार्कण्डेय उवाच इत्येष तामसः सर्गो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

dvipañcāśo 'dhyāyaḥ- 52 mārkaṇḍeya uvāca ityeṣa tāmasaḥ sargo brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ / rudrasargaṃ pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu

52.1

तनयाश्च तथैवाष्टौ पत्न्यः पुत्राश्च ते तथा । कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतः प्रभोः

tanayāśca tathaivāṣṭau patnyaḥ putrāśca te tathā / kalpādāvātmanastulyaṃ sutaṃ pradhyāyataḥ prabhoḥ

52.2

प्रादुरासीदथाङ्के ऽस्य कुमारो नीललोहितः । रुरोद सुस्वरं सो ऽथ द्रवंश्च द्विजसत्तम

prādurāsīdathāṅke 'sya kumāro nīlalohitaḥ / ruroda susvaraṃ so 'tha dravaṃśca dvijasattama

52.3

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह । नाम देहीति तं सो ऽथ प्रत्युवाच जगत्पतिम्

kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha / nāma dehīti taṃ so 'tha pratyuvāca jagatpatim

52.4

रुद्रस्त्वं देव ! नाम्नासि मा रोदीर्धैर्यमावह । एवमुक्तस्ततः सो ऽथ सप्तकृत्वो रुरोद ह

rudrastvaṃ deva ! nāmnāsi mā rodīrdhairyamāvaha / evamuktastataḥ so 'tha saptakṛtvo ruroda ha

52.5

ततो ऽन्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि वै प्रभुः । स्थानानि चैषामष्टानां पत्नीः पुत्रांश्च वै द्विज

tato 'nyāni dadau tasmai sapta nāmāni vai prabhuḥ / sthānāni caiṣāmaṣṭānāṃ patnīḥ putrāṃśca vai dvija

52.6

भवं शर्वं तथेशानं तथा पशुपतिं प्रभुः । भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः

bhavaṃ śarvaṃ tatheśānaṃ tathā paśupatiṃ prabhuḥ / bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ

52.7

चक्रे नामान्यथैतानि स्थानान्येषाञ्चकार ह । सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च

cakre nāmānyathaitāni sthānānyeṣāñcakāra ha / sūryo jalaṃ mahī vahnirvāyurākāśameva ca

52.8

दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्येतास्तनवः क्रमात् । सुवर्चला तथैवोमा विकेशी चापरा स्वधा

dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ityetāstanavaḥ kramāt / suvarcalā tathaivomā vikeśī cāparā svadhā

52.9

स्वाहा दिशस्तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् । सूर्यादीनां द्विजश्रेष्ठ ! रुद्राद्यैर्नामभिः सह

svāhā diśastathā dīkṣā rohiṇī ca yathākramam / sūryādīnāṃ dvijaśreṣṭha ! rudrādyairnāmabhiḥ saha

52.10

शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः । स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चानुक्रमात् सुतः

śanaiścarastathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ / skandaḥ sargo 'tha santāno budhaścānukramāt sutaḥ

52.11

एवम्प्रकारो रुद्रो ऽसौ सतीं भार्यामविन्दत । दक्षकोपाच्च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम्

evamprakāro rudro 'sau satīṃ bhāryāmavindata / dakṣakopācca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram

52.12

हिमवद्दुहिता साभून्मेनायां द्विजसत्तम । तस्या भ्राता तु मैनाकः सखाम्भोधेरनुत्तमः

himavadduhitā sābhūnmenāyāṃ dvijasattama / tasyā bhrātā tu mainākaḥ sakhāmbhodheranuttamaḥ

52.13

उपयेमे पुनश्चैनामनन्यां भगवान् भवः । देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत

upayeme punaścaināmananyāṃ bhagavān bhavaḥ / devau dhātāvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata

52.14

श्रियञ्च देवदेवस्य पत्नी नारायणास्य या । आयातिर्नियतिश्चैव मेरोः कन्ये महात्मनः

śriyañca devadevasya patnī nārāyaṇāsya yā / āyātirniyatiścaiva meroḥ kanye mahātmanaḥ

52.15

धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ । प्राणश्चैव मृकण्डुश्च पिता मम महायशाः

dhātāvidhātroste bhārye tayorjātau sutāvubhau / prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca pitā mama mahāyaśāḥ

52.16

मनस्विन्यामहं तस्मात् पुत्रो वेदशिरा मम । धूम्रवत्यां समभवत् प्राणस्यापि निबोध मे

manasvinyāmahaṃ tasmāt putro vedaśirā mama / dhūmravatyāṃ samabhavat prāṇasyāpi nibodha me

52.17

प्राणस्य द्युतिमान् पुत्र उत्पन्नस्तस्य चात्मजः । अजराश्च तयोः पुत्राः पौत्राश्च बहवो ऽभवन्

prāṇasya dyutimān putra utpannastasya cātmajaḥ / ajarāśca tayoḥ putrāḥ pautrāśca bahavo 'bhavan

52.18

पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत । विरजाः पर्वतश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः

patnī marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsamasūyata / virajāḥ parvataścaiva tasya putrau mahātmanaḥ

52.19

तयोः पुत्रांस्तु वक्ष्ये ऽहं वंशसंकीर्तने द्विज । स्मृतिश्चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास्तथा

tayoḥ putrāṃstu vakṣye 'haṃ vaṃśasaṃkīrtane dvija / smṛtiścāṅgirasaḥ patnī prasūtā kanyakāstathā

52.20

सिनीवाली कुहूश्चैव राका भानुमती तथा । अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्पषान्

sinīvālī kuhūścaiva rākā bhānumatī tathā / anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalpaṣān

52.21

सोमं दुर्वाससञ्चैव दत्तात्रेयञ्च योगिनम् । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तो ऽन्यस्तत्सुतो ऽभवत्

somaṃ durvāsasañcaiva dattātreyañca yoginam / prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ datto 'nyastatsuto 'bhavat

52.22

पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायम्भुवे ऽन्तरे । कर्दमश्चार्ववीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम्

pūrvajanmani so 'gastyaḥ smṛtaḥ svāyambhuve 'ntare / kardamaścārvavīraśca sahiṣṇuśca sutatrayam

52.23

क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रजापतेः । क्रतोस्तु सन्नतिर्भार्या बालखिल्यानसूयत

kṣamā tu suṣuve bhāryā pulahasya prajāpateḥ / kratostu sannatirbhāryā bālakhilyānasūyata

52.24

षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । ऊर्जायान्तु वसिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः

ṣaṣṭiryāni sahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdhvaretasām / ūrjāyāntu vasiṣṭhasya saptājāyanta vai sutāḥ

52.25

रजोगात्रोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानघस्तथा । सुतपाः शुक्ल इत्येते सर्वे सप्तर्षयः स्मृताः

rajogātrordhvabāhuśca sabalaścānaghastathā / sutapāḥ śukla ityete sarve saptarṣayaḥ smṛtāḥ

52.26

यो ऽसावग्निरभीमानी ब्रह्मणस्तनयो ऽग्रजः । तस्मात् स्वाहा सुतान् लेभे त्रीनुदारौजसो द्विज

yo 'sāvagnirabhīmānī brahmaṇastanayo 'grajaḥ / tasmāt svāhā sutān lebhe trīnudāraujaso dvija

52.27

पावकं पवमानञ्च शुचिञ्चापि जलाशिनम् । तेषान्तु सन्तातावन्ये चत्वारिंशच्च पञ्च च

pāvakaṃ pavamānañca śuciñcāpi jalāśinam / teṣāntu santātāvanye catvāriṃśacca pañca ca

52.28

कथ्यन्ते बहुशश्चैते पिता पुत्रत्रयञ्च यत् । एवमेकोनपञ्चाशद् दुर्जयाः परिकीर्तिताः

kathyante bahuśaścaite pitā putratrayañca yat / evamekonapañcāśad durjayāḥ parikīrtitāḥ

52.29

पितरो ब्रह्मणा सृष्टा ये व्याख्याता मया तव । अग्निष्वात्ता बर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयश्च ये

pitaro brahmaṇā sṛṣṭā ye vyākhyātā mayā tava / agniṣvāttā barhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayaśca ye

52.30

तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा । ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चाप्युभे द्विज

tebhyaḥ svadhā sute jajñe menāṃ vai dhāriṇīṃ tathā / te ubhe brahmavādinyau yoginyau cāpyubhe dvija

52.31

उत्तमज्ञानसंपन्ने सर्वैः समुदिते गुणैः । इत्येषा दक्षकन्यानां कथितापत्यसंततिः । श्रद्धावान् संस्मरन्नित्यं प्रजावानभिजायते

uttamajñānasaṃpanne sarvaiḥ samudite guṇaiḥ / ityeṣā dakṣakanyānāṃ kathitāpatyasaṃtatiḥ / śraddhāvān saṃsmarannityaṃ prajāvānabhijāyate

52.32