Adhyaya 59

मार्कण्डेय उवाच एवन्तु भारतं वर्षं यथावत् कथितं मुने । कृतं त्रेता द्वापरञ्च तथाथिष्यं चतुष्टयम्

mārkaṇḍeya uvāca evantu bhārataṃ varṣaṃ yathāvat kathitaṃ mune / kṛtaṃ tretā dvāparañca tathāthiṣyaṃ catuṣṭayam

59.1

अत्रैवैतद्युगानान्तु चातुर्वर्ण्यो ऽत्र वै द्विज । चत्वारि त्रीणि द्वे चैव तथैकञ्च शरच्छतम्

atraivaitadyugānāntu cāturvarṇyo 'tra vai dvija / catvāri trīṇi dve caiva tathaikañca śaracchatam

59.2

जीवन्त्यत्र नरा ब्रह्मन् ! कृतत्रेतादिके क्रमात् । देवकूटस्य पूर्वस्य शैलेन्द्रस्य महात्मनः

jīvantyatra narā brahman ! kṛtatretādike kramāt / devakūṭasya pūrvasya śailendrasya mahātmanaḥ

59.3

पूर्वेण यत् स्थितं वर्षं भद्राश्वं तन्निबोध मे । श्वेतपर्णश्च नीलश्च शैवालश्चाचलोत्तमः

pūrveṇa yat sthitaṃ varṣaṃ bhadrāśvaṃ tannibodha me / śvetaparṇaśca nīlaśca śaivālaścācalottamaḥ

59.4

कौरञ्जः पर्णशालाग्रः पञ्चैते तु कुलाचलाः । तेषां प्रसूतिरन्ये ये बहवः क्षुद्रपर्वताः

kaurañjaḥ parṇaśālāgraḥ pañcaite tu kulācalāḥ / teṣāṃ prasūtiranye ye bahavaḥ kṣudraparvatāḥ

59.5

तैर्विशिष्टा जनपदा नानारूपाः सहस्रशः । ततः कुमुदसंकाशाः शुद्धसानुसुमङ्गलाः

tairviśiṣṭā janapadā nānārūpāḥ sahasraśaḥ / tataḥ kumudasaṃkāśāḥ śuddhasānusumaṅgalāḥ

59.6

इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि शतशो ऽथ सहस्रशः । सीता शङ्खावती भद्रा चक्रावर्तादिकास्तथा

ityevamādayo 'nye 'pi śataśo 'tha sahasraśaḥ / sītā śaṅkhāvatī bhadrā cakrāvartādikāstathā

59.7

नद्यो ऽथ बह्व्यो विस्तीर्णाः शीततोयौघवाहिकाः । अत्र वर्षे नराः शङ्खशुद्धहेमसमप्रभाः

nadyo 'tha bahvyo vistīrṇāḥ śītatoyaughavāhikāḥ / atra varṣe narāḥ śaṅkhaśuddhahemasamaprabhāḥ

59.8

दिव्यसङ्गमिनः पुण्या दशवर्षशतायुषः । मन्दोत्तमौ न तेषु स्तः सर्वे ते समदर्शनाः

divyasaṅgaminaḥ puṇyā daśavarṣaśatāyuṣaḥ / mandottamau na teṣu staḥ sarve te samadarśanāḥ

59.9

तितिक्षादिभिरष्टाभैः प्रकृत्या ते गुणैर्युताः । तत्राप्यश्वशिरा देवश्चतुर्बाहुर्जनार्दनः

titikṣādibhiraṣṭābhaiḥ prakṛtyā te guṇairyutāḥ / tatrāpyaśvaśirā devaścaturbāhurjanārdanaḥ

59.10

शिरोहृदयोमेढ्राङ्घ्रिहस्तैश्चाक्षित्रयान्वितः । तस्याप्यथैवं विषया विज्ञेया जगतः प्रभोः

śirohṛdayomeḍhrāṅghrihastaiścākṣitrayānvitaḥ / tasyāpyathaivaṃ viṣayā vijñeyā jagataḥ prabhoḥ

59.11

केतुमालमतो वर्षं निबोध मम पश्चिमम् । विशालः कम्बलः कृष्णो जयन्तो हरिपर्वतः

ketumālamato varṣaṃ nibodha mama paścimam / viśālaḥ kambalaḥ kṛṣṇo jayanto hariparvataḥ

59.12

विशोको वर्धमानश्च सप्तैते कुलपर्वताः । अन्ये सहस्रशः शैला येषु लोकगणः स्थितः

viśoko vardhamānaśca saptaite kulaparvatāḥ / anye sahasraśaḥ śailā yeṣu lokagaṇaḥ sthitaḥ

59.13

मौलयस्ते महाकायाः शाकपोतकम्भकाः । अङ्गुलप्रमुखाश्चापि वसन्ति शतशो जनाः

maulayaste mahākāyāḥ śākapotakambhakāḥ / aṅgulapramukhāścāpi vasanti śataśo janāḥ

59.14

ये पिबन्ति महानद्यो वङ्क्षुं श्यामां सकम्बलाम् । अमोघां कामिनीं श्यामां तथैवान्याः सहस्रशः

ye pibanti mahānadyo vaṅkṣuṃ śyāmāṃ sakambalām / amoghāṃ kāminīṃ śyāmāṃ tathaivānyāḥ sahasraśaḥ

59.15

अत्राप्यायुः समं पूर्वैरत्रापि भगवान् हरिः । वराहरूपी पादास्यहृत्पृष्ठपार्श्वतस्तथा

atrāpyāyuḥ samaṃ pūrvairatrāpi bhagavān hariḥ / varāharūpī pādāsyahṛtpṛṣṭhapārśvatastathā

59.16

त्रिनक्षत्रयुते देशे नक्षत्राणि शुभानि च । इत्येतत् केतुमालन्ते कथितं मुनिसत्तम

trinakṣatrayute deśe nakṣatrāṇi śubhāni ca / ityetat ketumālante kathitaṃ munisattama

59.17

अतः परं कुरून् वक्ष्ये निबोधेह ममोत्तरान् । तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः

ataḥ paraṃ kurūn vakṣye nibodheha mamottarān / tatra vṛkṣā madhuphalā nityapuṣpaphalopagāḥ

59.18

वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च । सर्वकामप्रदास्ते हि सर्वकामफलप्रदाः

vastrāṇi ca prasūyante phaleṣvābharaṇāni ca / sarvakāmapradāste hi sarvakāmaphalapradāḥ

59.19

भूमिर्मणिमयी वायुः सुगन्धः सर्वदा सुखः । जायन्ते मानवास्तत्र देवलोकपरिच्युताः

bhūmirmaṇimayī vāyuḥ sugandhaḥ sarvadā sukhaḥ / jāyante mānavāstatra devalokaparicyutāḥ

59.20

मिथुनानि प्रसूयन्ते समकालस्थितानि वै । अन्योन्यमनुरक्तानि चक्रवाकोपमानि च

mithunāni prasūyante samakālasthitāni vai / anyonyamanuraktāni cakravākopamāni ca

59.21

चतुर्दशसहस्राणि तेषां सार्धानि वै स्थितिः । चन्द्रकान्तश्च शैलेन्द्रः सूर्यकान्तस्तथापरः

caturdaśasahasrāṇi teṣāṃ sārdhāni vai sthitiḥ / candrakāntaśca śailendraḥ sūryakāntastathāparaḥ

59.22

तस्मिन् कुलाचलौ वर्षे तन्मध्ये च महानदी । भद्रसोमा प्रयात्युर्व्यां पुण्यामलजलौघिनी

tasmin kulācalau varṣe tanmadhye ca mahānadī / bhadrasomā prayātyurvyāṃ puṇyāmalajalaughinī

59.23

सहस्रशस्तथैवान्या नद्यो वर्षे ऽपि चोत्तरे । तथान्याः क्षीरवाहिन्यो घृतवाहिन्य एव च

sahasraśastathaivānyā nadyo varṣe 'pi cottare / tathānyāḥ kṣīravāhinyo ghṛtavāhinya eva ca

59.24

दध्नो ह्रदास्तथा तत्र तथान्ये चानुपर्वताः । अमृतास्वादकल्पानि फलानि विविधानि च

dadhno hradāstathā tatra tathānye cānuparvatāḥ / amṛtāsvādakalpāni phalāni vividhāni ca

59.25

वनेषु तेषु वर्षेषु शतशो ऽथ सहस्रशः । तत्रापि भगवान् विष्णुः प्राक्शिरा मत्स्यरूपवान्

vaneṣu teṣu varṣeṣu śataśo 'tha sahasraśaḥ / tatrāpi bhagavān viṣṇuḥ prākśirā matsyarūpavān

59.26

विभक्तो नवधा विप्र ! नक्षत्राणां त्रयं त्रयम् । दिशस्तथापि नवधा विभक्ता मुनिसत्तम

vibhakto navadhā vipra ! nakṣatrāṇāṃ trayaṃ trayam / diśastathāpi navadhā vibhaktā munisattama

59.27

चन्द्रद्वीपः समुद्रे च भद्रद्वीपस्तथापरः । तत्रापि पुण्यो विख्यातः समुद्रान्तर्महामुने

candradvīpaḥ samudre ca bhadradvīpastathāparaḥ / tatrāpi puṇyo vikhyātaḥ samudrāntarmahāmune

59.28

इत्येतत् कथितं ब्रह्मन् ! कुरुवर्षं मयोत्तरम् । शृणु किंपुरुषादीनि वर्षाणि गदतो मम

ityetat kathitaṃ brahman ! kuruvarṣaṃ mayottaram / śṛṇu kiṃpuruṣādīni varṣāṇi gadato mama

59.29