Adhyaya 78

मार्कण्डेय उवाच ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् । वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः

mārkaṇḍeya uvāca tatastaṃ tuṣṭuvurdevāstathā devarṣayo ravim / vāgbhiroḍyamaśeṣasya trailokyasya samāgatāḥ

78.1

देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः

devā ūcuḥ namaste ṛksvarūpāya sāmarūpāya te namaḥ / yajuḥ svarūparūpāya sāmnāndhāmavate namaḥ

78.2

ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने

jñānaikadhāmabhūtāya nirdhūtatamase namaḥ / śuddhajyotiḥ svarūpāya viśuddhāyāmalātmane

78.3

वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने । नमो ऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये

variṣṭhāya vareṇyāya parasmai paramātmane / namo 'khilajagadvyāpisvarūpāyātmamūrtaye

78.4

इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः । शिष्यो भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि

idaṃ stotravaraṃ ramyaṃ śrotavyaṃ śraddhayā naraiḥ / śiṣyo bhūtvā samādhistho dattvā deyaṃ gurorapi

78.5

न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् । सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम्

na śūnyabhūtaiḥ śrotavyametattu saphalaṃ bhavet / sarvakāraṇabhūtāya niṣṭhāyai jñānacetasām

78.6

नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः

namaḥ sūryasvarūpāya prakāśātmasvarūpiṇe / bhāskarāya namastubhyaṃ tathā dinakṛte namaḥ

78.7

शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः । त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया

śarvarīhetave caiva sandhyājyotsnākṛte namaḥ / tvaṃ sarvametad bhagavan jagadudbhramatā tvayā

78.8

भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि

bhramatyāviddhamakhilaṃ brahmāṇḍaṃ sacarācaram / tvadaṃśubhiridaṃ spṛṣṭaṃ sarvaṃ sañjāyate śuci

78.9

क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता । होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते

kriyate tvatkaraiḥ sparśājjalādīnāṃ pavitratā / homadānādiko dharmo nopakārāya jāyate

78.10

तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः । ऋचस्ते सकला ह्येता यजूंष्येतानि चान्यतः

tāvadyāvanna saṃyogi jagadetat tvadaṃśubhiḥ / ṛcaste sakalā hyetā yajūṃṣyetāni cānyataḥ

78.11

सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदड्गतः । ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः

sakalāni ca sāmāni nipatanti tvadaḍgataḥ / ṛṅmayastvaṃ jagannātha ! tvameva ca yajurmayaḥ

78.12

यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः । त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च

yataḥ sāmamayaścaiva tato nātha ! trayīmayaḥ / tvameva brahmaṇo rūpaṃ parañcāparameva ca

78.13

मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः । निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु

mūrtāmūrtastathā sūkṣmaḥ sthūlarūpastathā sthitaḥ / nimeṣakāṣṭhādimayaḥ kālarūpaḥ kṣayātmakaḥ / prasīda svecchayā rūpaṃ svatejaḥ śamanaṃ kuru

78.14

मार्कण्डेय उवाच एवं संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा । मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः

mārkaṇḍeya uvāca evaṃ saṃstūyamānastu devairdevarṣibhistathā / mumoca svaṃ tadā tejastejasāṃ rāśiravyayaḥ

78.15

यत्तस्य ऋङ्मयं तेजो भविता तेन मेदिनी । यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयं रवेः

yattasya ṛṅmayaṃ tejo bhavitā tena medinī / yajurmayenāpi divaṃ svargaḥ sāmamayaṃ raveḥ

78.16

शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च । त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना

śātitāstejaso bhāgā ye tvaṣṭrā daśa pañca ca / tvaṣṭraiva tena śarvasya kṛtaṃ śūlaṃ mahātmanā

78.17

चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो ऽथ सुदारुणाः । पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च

cakraṃ viṣṇorvasūnāñca śaṅkavo 'tha sudāruṇāḥ / pāvakasya tathā śaktiḥ śibikā dhanadasya ca

78.18

अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै । यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत्

anyeṣāmasurārīṇāmastrāṇyugrāṇi yāni vai / yakṣavidyādharāṇāñca tāni cakre sa viśvakṛt

78.19

ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा

tataśca ṣoḍaśaṃ bhāgaṃ bibharti bhagavān vibhuḥ / tattejaḥ pañcadaśadhā śātitaṃ viśvakarmaṇā

78.20

ततो ऽश्वरूपधृग्भानुरुत्तरानगमत् कुरून् । तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम्

tato 'śvarūpadhṛgbhānuruttarānagamat kurūn / tadṛśe tatra saṃjñāñca vaḍavārūpadhāriṇīm

78.21

सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया । जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा

sā ca dṛṣṭvā tamāyāntaṃ parapuṃso viśaṅkayā / jagāma saṃmukhaṃ tasya pṛṣṭharakṣaṇatatparā

78.22

ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ

tataśca nāsikāyogaṃ tayostatra sametayoḥ / nāsatyadastrau tanayāvaśvīvaktravinirgatau

78.23

रेतसो ऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् । अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः

retaso 'nte ca revantaḥ khaḍgī carmo tanutradhṛk / aśvārūḍhaḥ samudbhūto bāṇatūṇasamanvitaḥ

78.24

ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् । तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे

tataḥ svarūpamatulaṃ darśayāmāsa bhānumān / tasyaiṣā ca samālokya svarūpaṃ mudamādade

78.25

स्वरूपधारिणीञ्चैमामानिनाय निजाश्रयम् । संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः

svarūpadhāriṇīñcaimāmānināya nijāśrayam / saṃjñāṃ bhāryāṃ prītimatīṃ bhāskaro vāritaskaraḥ

78.26

ततः पूर्वसुतो यो ऽस्याः सो ऽभूद्वैवस्वतो मनुः । द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः

tataḥ pūrvasuto yo 'syāḥ so 'bhūdvaivasvato manuḥ / dvitīyaśca yamaḥ śāpāddharmadṛṣṭirabhūt sutaḥ

78.27

कृमयो मांसमादाय पादतो ऽस्य महीतले । पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम्

kṛmayo māṃsamādāya pādato 'sya mahītale / patiṣyantīti śāpāntaṃ tasya cakre pitā svayam

78.28

धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते । ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः

dharmadṛṣṭiryataścāsau samo mitre tathāhite / tato niyogaṃ taṃ yāmye cakāra timirāpahaḥ

78.29

यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी । अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना

yamunā ca nadī jajñe kalindāntaravāhinī / aśvinau devabhiṣajau kṛtau pitrā mahātmanā

78.30

गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तो ऽपि नियोजितः । च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रुयतां मम

guhyakādhipatitve ca revanto 'pi niyojitaḥ / cchāyāsaṃjñāsutānāñca niyogaḥ śruyatāṃ mama

78.31

पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतो ऽग्रजः । ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः

pūrvajasya manostulyaśchāyāsaṃjñāsuto 'grajaḥ / tataḥ sāvarṇikīṃ saṃjñāmavāpa tanayo raveḥ

78.32

भविष्यति मनुः सो ऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा । शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः

bhaviṣyati manuḥ so 'pi balirindro yadā tadā / śanaiścaro grahāṇāñca madhye pitrā niyojitaḥ

78.33

तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् । नृपात् संवरणात् पुत्रमवाप मनुजेश्वरम्

tayostṛtīyā yā kanyā tapatī nāma sā kurum / nṛpāt saṃvaraṇāt putramavāpa manujeśvaram

78.34

तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् । कथयामि सुतान् भूपानृषीन् देवान् सुराधिपम्

tasya vaivasvatasyāhaṃ manoḥ saptamamantaram / kathayāmi sutān bhūpānṛṣīn devān surādhipam

78.35