वायवीयसंहिता पूर्वभाग — Adhyaya 27

ऋषय ऊचुः कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती

ṛṣaya ūcuḥ kṛtvā gauraṃ vapurdivyaṃ devī girivarātmajā kathaṃ dadarśa bhartāraṃ praviṣṭā manditaṃ satī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.1

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्

praveśasamaye tasyā bhavanadvāragocaraiḥ gaṇeśaiḥ kiṃ kṛtaṃ devastāndṛṣṭvā kintadā 'karot

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.2

वायुरुवाच प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः

vāyuruvāca pravaktumaṃjasā 'śakyaḥ tādṛśaḥ paramo rasaḥ yena praṇayagarbheṇa bhāvo bhāvavatāṃ hṛtaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.3

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

dvāsthaissasaṃbhramaireva devo devyāgamotsukaḥ śaṃkamānā praviṣṭāntastañca sā samapaśyata

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.4

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

taistaiḥ praṇayabhāvaiśca bhavanāntaravartibhiḥ gaṇendrairvanditā vācā praṇanāma triyambakam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.5

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

praṇamya notthitā yāvattāvattāṃ parameśvaraḥ pragṛhya dorbhyāmāśliṣya paritaḥ parayā mudā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.6

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

svāṃke dhartuṃ pravṛtto 'pi sā paryaṃke nyaṣīdata paryaṃkato balāddevīṃ soṅkamāropya susmitām

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.7

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

sasmito vivṛtairnetraistadvaktraṃ prapibanniva tayā saṃbhāṣaṇāyeśaḥ pūrvabhāṣitamabravīt

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.8

देवदेव उवाच सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

devadeva uvāca sā daśā ca vyatītā kiṃ tava sarvāṃgasundari yasyāmanunayopāyaḥ ko 'pi kopānna labhyate

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.9

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

svecchayāpi na kālīti nānyavarṇavatīti ca tvatsvabhāvāhṛtaṃ cittaṃ subhru ciṃtāvahaṃ mama

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.10

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

vismṛtaḥ paramo bhāvaḥ kathaṃ svecchāṃgayogataḥ na sambhavanti ye tatra cittakāluṣyahetavaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.11

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

pṛthagjanavadanyonyaṃ vipriyasyāpi kāraṇam āvayorapi yadyasti nāstyevaitaccarācaram

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.12

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्

ahamagniśironiṣṭhastvaṃ somaśirasi sthitā agnīṣomātmakaṃ viśvamāvābhyāṃ samadhiṣṭhitam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.13

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्

jagaddhitāya caratoḥ svecchādhṛtaśarīrayoḥ āvayorviprayoge hi syānnirālambanaṃ jagat

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.14

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्

asti hetvantaraṃ cātra śāstrayuktiviniścitam vāgarthamiva me vaitajjagatsthāvarajaṃgamam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.15

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते

tvaṃ hi vāgamṛtaṃ sākṣādahamarthāmṛtaṃ param dvayamapyamṛtaṃ kasmādviyuktamupapadyate

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.16

विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः

vidyāpratyāyikā tvaṃ me vedyo 'haṃ pratyayāttava vidyāvedyātmanoreva viśleṣaḥ kathamāvayoḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.17

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी

na karmaṇā sṛjāmīdaṃ jagatpratisṛjāmi ca sarvasyājñaikalabhyatvādājñātvaṃ hi garīyasī

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.18

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्

ājñaikasāramaiśvaryaṃ yasmātsvātaṃtryalakṣaṇam ājñayā viprayuktasya caiśvaryaṃ mama kīdṛśam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.19

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्

na kadācidavasthānamāvayorviprayuktayoḥ devānāṃ kāryamuddiśya līloktiṃ kṛtavānaham

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.20

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः

tvayāpyaviditaṃ nāsti kathaṃ kupitavatyasi tatastrilokarakṣārthe kopo mayyapi te kṛtaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.21

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे

yadanarthāya bhūtānāṃ na tadasti khalu tvayi iti priyaṃvade sākṣādīśvare parameśvare

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.22

शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्

śṛṃgārabhāvasārāṇāṃ janmabhūmirakṛtrimā svabhartrā lalitantathyamuktaṃ matvā smitottaram

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.23

लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्

lajjayā na kimapyūce kauśikī varṇanātparam tadeva varṇayāmyadya śṛṇu devyāśca varṇanam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.24

देव्युवाच किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति

devyuvāca kiṃ devena na sā dṛṣṭā yā sṛṣṭā kauśikī mayā tādṛśī kanyakā loke na bhūtā na bhaviṣyati

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.25

तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः

tasyā vīryaṃ balaṃ vindhyanilayaṃ vijayaṃ tathā śuṃbhasya ca niśuṃbhasya māraṇe ca raṇe tayoḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.26

प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति

pratyakṣaphaladānaṃ ca lokāya bhajate sadā lokānāṃ rakṣaṇaṃ śaśvadbrahmā vijñāpayiṣyati

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.27

इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा

iti saṃbhāṣamāṇāyā devyā evājñayā tadā vyāghraḥ sakhyā samānīya puro 'vasthāpitastadā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.28

तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः

taṃ prekṣyāha punardevī devānītamupāyatam vyāghraṃ paśya na cānena sadṛśo madupāsakaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.29

अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्

anena duṣṭasaṃghebhyo rakṣitaṃ mattapovanam atīva mama bhaktaśca viśrabdhaśca svarakṣaṇāt

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.30

स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे

svadeśaṃ ca parityajya prasādārthaṃ samāgataḥ yadi prītirabhūnmattaḥ parāṃ prītiṃ karoṣi me

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.31

नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर

nityamantaḥpuradvāri niyogānnandinaḥ svayam rakṣibhissaha taccihnairvartatāmayamīśvara

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.32

वायुरुवाच मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात्

vāyuruvāca madhuraṃ praṇayodarkaṃ śrutvā devyāḥ śubhaṃ vacaḥ prīto 'smītyāha taṃ devassa cādṛśyata tatkṣaṇāt

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.33

बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम् छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक्

bibhradvetralatāṃ haimīṃ ratnacitraṃ ca kaṃcukam churikāmuragaprakhyāṃ gaṇeśo rakṣaveṣadhṛk

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.34

यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया

yasmātsomo mahādevo nandī cānena nanditaḥ somanandīti vikhyātastasmādeṣa samākhyayā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.35

इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः

itthaṃ devyāḥ priyaṃ kṛtvā devaścardhendubhūṣaṇaḥ bhūṣayāmāsa tandivyairbhūṣaṇai ratnabhūṣitaiḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.36

ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः

tatassa gaurīṃ giriśo girīndrajāṃ sagauravāṃ sarvamanoharāṃ haraḥ paryaṃkamāropya varāṃgabhūṣaṇairvibhūṣayāmāsa śaśāṃkabhūṣaṇaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 27.37